नरैः नृत्यवाद्यगीतैः सर्वविधैः रत्नदानेन च, अन्नपानभक्ष्योपहारैः च यथायोग्यं पूजनं क्रियते। यदा तद्भक्तिः पितामहस्य ब्रह्मणः कृता भवति, तदा सा लौकिकी मता; या तु वेदमन्त्रहोमपूर्वका भक्तिः, सा वैदिकी कथ्यते। अमावास्यायां पूर्णमास्यां वा अग्निहोत्रं कर्तव्यम्; दानं सुसंस्कृतं, पिष्टकानां च अर्पणं, चारोः च निर्माणं प्रशस्तम्। यज्ञाः, धृतिः, सोमपानं, सर्वयज्ञक्रियाः, ऋग्यजुःसामवेदपाठः, संहिताध्ययनं च—एतानि विधिपूर्वकं क्रियन्ते, एषा वैदिकी भक्तिः स्मृता। अग्न्यादिषु—पृथिव्यादिषु, वाय्वाकाशापोमसूर्येषु—यत्किञ्चित्कर्म क्रियते, तस्मिन्सर्वे ब्रह्मैव देवता इति ज्ञेयम्। किन्तु ब्रह्मणि या आध्यात्मिकी भक्तिः, सा द्विविधा उच्यते, हे राजन्। अन्यः सांख्य इति प्रसिद्धः मार्गः योगसमुत्पन्नः; तस्य विभागं मम वचनेन शृणु। प्रधानाद्याः चतुर्विंशतितत्त्वानि सांख्यैः निर्दिष्टानि। तानि जडानि, भोग्यरूपाणि; पञ्चविंशः पुरुषः। पुरुषः चेतनः, भोक्ता, न कर्ता; आत्मा नित्यः, अव्ययः, प्रेरकः, कारणं च। स पुरुषः अव्यक्तः, शाश्वतः, कारणं, पितामहः। तत्त्वसृष्टिः, भावसृष्टिः, भूतसृष्टिश्च सांख्यशास्त्रे यथावत् प्रतिपाद्यन्ते; प्रधानं गुणमयं कथ्यते। साम्यं, ऐश्वर्यं, प्रधानं, भेदः, कारणत्वं, ब्रह्मत्वं, भोक्तृत्वं च—एवं तानि निर्दिष्टानि। प्रधानस्य उपयोगशक्तिः भेदः उच्यते; सर्वत्र ब्रह्मपुरुषः कर्ता अपि च अकर्ता। प्रधानस्य चेतनता साम्यम्; तत्त्वानां कार्यकारणभेदः अपि। प्रयोजनं, अप्रयोजनं, ऐश्वर्यं—एवं तत्त्वानां गणनया सांख्यं मुनिभिः निश्चितार्थं प्रतिपाद्यते। एवं तत्त्वसमूहः, तेषां च गणना; ब्रह्मतत्त्वस्य श्रेष्ठत्वं श्रुत्वा, बुधाः तत्त्वतः जानन्ति। एषा सांख्यकर्तॄणां भक्तिः साधुभिः आध्यात्मिकी स्थिता; योगसमुत्थां भक्तिं अपि शृणु, हे पितामह। यः प्राणसंयमपरायणः, नित्यध्याननिष्ठः, इन्द्रियनिग्रहसम्पन्नः, भिक्षान्नभोजी, व्रतान्वितः, सर्वेन्द्रियसंहृतः स्यात्। स हृदयस्थे भगवति, हृदयकमलोपविष्टे, रक्तवदने, सुनेत्रे, सर्वतोवदनप्रभे, यज्ञोपवीतविभूषितकटीदेशे, चतुर्मुखे, चतुर्भुजे, वराभयकराभ्यां युक्ते, सृष्टिपतौ ध्यानं कुर्यात्। योगसमुत्था या सिद्धिः, सा ब्रह्मणि परमा भक्तिः कथ्यते; यस्यैवमृशी भक्तिः, स ब्रह्मभक्त इति कथ्यते। शृणु च, हे राजन्, तीर्थवासिनां धर्मानुष्ठानं, यथा देवेन स्वयम् ब्राह्मणविष्ण्वादिसभायां प्रतिपादितम्। पूर्वं विस्तरेण तदुक्तं, सर्वेषां साक्षात्; तत्र न ममत्वं, नाहंकारः, नासक्तिः, न सम्पादनम्। न बान्धवेषु स्नेहः, समता च मृत्तिकाश्मसुवर्णेषु; नानाकर्मणा सर्वभूतेषु अभयप्रदाननिष्ठः। सदा प्राणसंयमरतः, ध्यानपरायणः, यज्ञकर्मरतः, नित्यशुचिः, तपोधनधर्मनिष्ठः। ये ब्राह्मणाः तीर्थवासिनः, सांख्ययोगमार्गविदः, धर्मज्ञाः, संशयरहिताः, ते एषा विधिना पूजनं कुर्वन्ति। शृणु, हे पौष्कर, येषां तेषां पुष्करवनमृतानां श्रेयः फलम्—ते दुर्लभं, अक्षयं ब्रह्मसंयोगं प्राप्नुवन्ति। तं पदं प्राप्य, ते पुनर्जन्म न लभन्ते, यः मृत्युसंयुक्तः; पुनरागमनं त्यक्त्वा, ब्रह्मविद्यायां स्थिताः भवन्ति। अन्ये तु, ये लोके च आश्रमेषु वसन्ति, तेषां पुनरागमनं भवति; षट्कर्मनिरतानां, गार्हस्थ्यधर्मपालकानां च। यः यज्ञे सम्यगाहूतः, मन्त्रैः विधिपूर्वकं हविरर्पयति, स दुःखरहितं श्रेष्ठं फलं प्राप्नोति। सर्वेषु लोकेषु तस्य मार्गः न कदापि विघ्नितः; दिव्यबलसम्पन्नः, ऐश्वर्ययुक्तः, स्वजनैः सहोन्नतिं प्राप्नोति। सहस्रयोषित्संवृतः, स स्वेच्छया भास्वद्विमानमारुह्य, नवसूर्यसमानप्रभः विचरति। स सर्वेषु लोकेषु स्वेच्छया विचरति, निर्बाधः, मनुष्येषु स्पृहणीयतमः, सर्वगुणसम्पन्नः, धनाढ्यः। स्वर्गात्पतनात्, स महाकुले जातः, सुन्दरः, धर्मविद्, धर्मनिष्ठः, सर्वविद्याविशारदः च भवति। ब्रह्मचर्येण, गुरुषुशुश्रूषया, वेदाध्ययनेन, भिक्षोपजीवनया, आत्मसंयमेन च सम्पन्नः। सदा सत्ये स्थितः, स्वधर्मनिरतः, सर्वकामसम्पन्नः, सर्वेषां कामानां प्राप्तिप्रत्याश्रितः। द्वितीयसूर्यवत्, स विघ्नरहितः दिव्यविमानमारुह्य विचरति; गुह्यकगणाः, ये ब्रह्मा न स्यु: तं परमं पूजयन्ति। अपरिमितबलशक्तियुक्तः, देवानां दानवानां च पूजितः, तेषु समता, समराज्यसम्पन्नः च भवति। देवासुरमर्त्येषु, स युद्धे अजय्यः, कोटिशः कल्पपर्यन्तं च। एवं ऐश्वर्यसम्पन्नः, विष्णुलोके पूज्यते; तत्र महिम्ना स्थित्वा, पुनः पतनकाले— विष्णुलोकात् स्वकर्मणा, स स्वर्गगृहेषु जायते।