सर्वपापैः विमुक्तः सः पुरुषः कदापि दुष्टां गतिं न प्राप्नोति, यथा अहं सर्वदेवानां ज्येष्ठः श्रेष्ठः च पितामहः अस्मि। एवं ज्ञानवान् अपि सदा पूजनीयः, असङ्गः निर्लिप्तः च, तस्य व्रतम् अपि ब्रह्मणा अनुमोदितं संसारबन्धमोक्षणार्थम् एव विहितम्। मया द्विजातीनां कृते एष विधानः अनावृत्तिकरः रचितः; यः तु अयुक्तेन्द्रियः सन् अग्निहोत्रं परित्यजति, सः शीघ्रं यमदूतैः नीतः रौरवं नरकम् अधिगच्छति। यः तु केवला जीविकायै लघुकर्माणि करोति, या चित्तेन सक्तः, कामी, स्त्रीधनरतो, एकाकी भोजनशीलः, स्वाद्वन्नप्रियः, कृष्याद्युपजीवी च, यः वेदविज्ञानशून्यः, वेदनिन्दकः, परदारगामी वा, एतेषां दोषाणां युक्तः, तेन सह संवादमात्रेणापि, वा उत्तमव्रतदूषकः, नरकं याति। यः असन्तुष्टः, विच्छिन्नचित्तः, दुष्टः, पापकर्मी च, तं स्पृशितुं न युक्तम्; स्पृष्टे स्नानादि शुद्धिः विधीयते। एवं ब्रुवाणे भगवति ब्रह्मणि, तैः अमरैः सहितः, क्षेत्रं यथोचितं संस्थापितम्। तत्र उत्तरतः चन्द्रनदी, पूर्वतः सरस्वती पर्यन्तं, नन्दनात् पूर्णतः पूर्वे काल्पात् पुष्करपर्यन्तं, एष यज्ञवेदिः ब्रह्मणा लोककर्त्रा निर्मिता। तत्र ज्येष्ठः प्रथमः, त्रैलोक्यपावनः विज्ञेयः, स एव ब्रह्मतीर्थं प्रसिद्धम्; मध्ये विष्णोः, कनिष्ठः रुद्रस्य, ब्रह्मणा प्रथमं कृतम्। एष क्षेत्रः श्रेष्ठतमः, वेदेषु गुह्यतया कथितः। पुष्कराख्ये वने यत्र ब्रह्मा प्रभुः साक्षात् स्थितः, स एव एतत् क्षेत्रं दत्तवान्। द्विजातीनां तथा सर्वभूतानां कृते, सुवर्णरत्नमयवेदिकया सहितं क्षेत्रं निर्मितम्। नानाविचित्ररत्नाभरणैः शोभितम्, परमसुन्दरम्; तत्र एव भगवान् ब्रह्मा पितामहः रमते। विष्णुश्च रुद्रश्च, वसवश्च, अश्विनौ, मरुतश्च महेन्द्रसहिताः, दिविसदः च तत्र रमन्ते। एष सर्वः वर्णः तेभ्यः हिताय सम्यक् मन्त्रकृत्ययुक्तया यथावत् उक्तः। वेदपारायणाः, गुरुषु सेवायाम् स्थिताः द्विजातयः, ब्रह्मणः समीपे तिष्ठन्ति, तेन अनुगृहीताः। भीष्म उवाच—भगवन्, ये पुण्यस्थले वसन्ति ब्रह्मलोकप्राप्तिकामाः, ते किम् प्रकारेण वने अथवा पुष्करे वर्तयितव्यम्? किम् पुरुषैः, स्त्रीभिः, वर्णाश्रमस्थैः वा कर्तव्यम्? तत्र वसतां किमाचरणं विधेयम्? सर्वं वद। पुलस्त्य उवाच—पुरुषाः स्त्रियश्च, वर्णाश्रमस्थाश्च, स्वधर्मनिष्ठया, अनासक्त्या, मायामोहविवर्जिताः तत्र वसन्तु। कर्मणा, मनसा, वाचा च ब्रह्मणि निष्ठाः, जितेन्द्रियाः, अमत्सराः, अलुब्धाः, सर्वभूतहिते रताः स्युः। भीष्म उवाच—कैर् आचरणैः अत्र पुरुषः ब्रह्मनिष्ठ इति कथ्यते? के च ब्रह्मनिष्ठाः पुरुषेषु? एतत् सर्वं वद। पुलस्त्य उवाच—त्रिविधा ब्रह्मनिष्ठा, मनसा, वाचा, कायेन च; लौकिकी, वैदिकी, आध्यात्मिकी चेति ताः। या ध्यानसमाध्याद्युपेतया बुद्ध्या वेदार्थस्मरणया च ब्रह्मणि हर्षजनकं कर्म, सा मानसिकी निष्ठा। मन्त्रपाठैः, स्तोत्रैः, नमस्कारैः, होमध्यानैः, पितृयज्ञैश्च, स्वाध्यायैः च या, सा वाचिकी। व्रतैः, उपवासैः, नियमैः, इन्द्रियनिग्रहैः, सुवर्णरत्नमयाभरणधारणैः, चन्द्रायणादिभिः, ब्रह्मकृच्छ्रादिभिः च या, सा कायिकी। एषा त्रिविधा निष्ठा द्विजातीनां निर्दिष्टा। घृतक्षीरदधिजैमूक्तदीपदर्भजलैः, गन्धमाल्यलोहसम्भवैः, घृतैः, गुग्गुलुधूपैः, कर्पूरागुरुभिः, सुवर्णरत्नमयाभरणैः, रम्यैश्च माल्यैः, नृत्यवादनगीतैः, नानावस्त्रभोज्यपानीयैः, पुरुषैः पूजनं क्रियते। यद् ब्रह्मणः पितामहस्य पूजनं, सा लौकिकी; या तु वैदिकमन्त्रैः हविर्यज्ञाद्यनुष्ठानं, सा वैदिकी। अमावास्यायां पौर्णमास्याम् अग्निहोत्रं कार्यम्; दानं, पिष्टकं, चारुश्च प्रशस्यते। यज्ञाः, स्थैर्यं, सोमपानं, सर्वयज्ञकर्म, ऋग्यजुःसामसंहिताध्ययनं च विधिवत् क्रियताम्—एषा वैदिकी निष्ठा। अग्न्यादिषु, पृथिव्यादिषु, चन्द्रसूर्यादिषु च पूजनं यद्, तस्य ब्रह्मदेवतत्वम् उक्तम्। आध्यात्मिकी तु द्विविधा; सांख्याख्या अपरा, या योगात् उत्पन्ना, तस्या विभागं शृणु। सांख्यैः चतुर्विंशतितत्त्वानि प्रधानेन आरभ्य परिगण्यन्ते; तानि जडानि, भोग्यवस्तूनि; पञ्चविंशः पुरुषः। सः चेतनः, भोक्ता, न तु कर्ता; आत्मा नित्यः, अविनाशी, नियन्ता, प्रेरयिता च। सः अव्यक्तः, शाश्वतः, कारणं, पितामहः च। तत्त्वसृष्टिः, भावसृष्टिः, भूतसृष्टिः च सांख्यदृष्ट्या यथावत्; प्रधाने गुणमयी इति निश्चितम्।