दक्षिणे उत्तरस्य च मध्ये पुनः पुनः वायुः तान् हृदि धारयन् पुनरपि तान् सम्बोधितवान्। स तान् उवाच—त्रयो हि उपायाः सदा विरिञ्चिं द्रष्टुं कथ्यन्ते श्रद्धया, ज्ञानेन, तपसा, योगेन च। योगिनः तु देवतां साकारानाकाररूपेण पश्यन्ति; तपस्विनः साकारमेव पश्यन्ति, पण्डितास्तु परममकारं द्रष्टुम् अर्हन्ति। ज्ञानसमुत्पत्तौ यस्य श्रद्धा दुर्बला, स न पश्यति; योगिनस्तु पराभक्त्या शीघ्रं ब्रह्माणं पश्यन्ति। सः च निरुपाधिकं प्रधनपुरुषेश्वरं ब्रह्माणं द्रष्टव्यमिति निश्चित्य, ये कर्मणा, मनसा, वाचा च नित्यं भक्ताः, ते पितामहमुपसर्पन्ति। तस्मात् तपः समाचर्यताम्—शुभं ते अस्तु—ब्रह्माराधने परायणः स्यात्; द्विजातीनां मध्ये ये ब्रह्मोपनयनं कृत्वा निष्ठया युक्ताः, तेषां लाभः स्यात्। सः सर्वदा वेत्ति—मया दर्शनं दातव्यम्। वायोः वचनानि श्रुत्वा तेषां च हितं विज्ञाय, तेषां चित्तानि ब्रह्मकामेन पूर्णानि अभवन्। ततः ते वाक्पतिं प्रार्थयामासुः—'ब्रह्मोपनयनं नो दत्तुमर्हसि, वयं हि विज्ञा: पण्डिताश्च।' गुरुः अपि तान् दीक्षितुमिच्छन् शीघ्रं देवताभ्यः वेदविहितेन विधिना ब्रह्मोपनयनं कृतवान्। ते विनयेन वस्त्राणि धारयन्तः, शिरसि नम्राः, शिष्यत्वं प्राप्तवन्तः। ब्रह्मकृपया पौष्करं नाम ज्ञानमवापुः। श्रेष्ठः पुरोहितः धिषणः वेदविधिना यज्ञं कृतवान्। कमलासनं कमलनालैः समृद्धं निर्माय, पद्मोपनयनस्य यथाविधि सन्न्यासं चकार। ऋषिः देवतानां कामनया प्रेरितः, तान् वेदविधानुसारं विवेकिनः ज्ञानं दत्तवान्। बृहस्पतिः महात्मा उपनयने विस्मयं त्यक्त्वा, एकं वह्निं निर्माय स्वर्गवासिनां कृते यज्ञं आरभत। अङ्गिराः प्रसन्नः तेषां वेदविहितं जपं दत्तवान्—त्रिसुपर्ण, त्रिमधु, पावमानीति शुद्धिकरं च। सः उत्तमबुद्धिः तान् सर्वान् जपान् तदनुष्ठानानि च उपदिशत्। 'आपो हिष्ठ' इति मन्त्रेण सह स्नानं ब्रह्मस्नानं इति प्रसिद्धम्। तत् पापं नाशयति, दुष्टान् शमयति, पोषणं, श्रीं, बलं च वर्धयति; सिद्धिं, कीर्तिं ददाति, कलियुगस्य मलान् अपाकरोति। अतः ब्रह्मस्नानं यत्नेन कर्तव्यम्—यथा मौनिनः, दमितेन्द्रियाः, उपनयिताः, नियमशीलाश्च कुर्वन्ति। सर्वे कमण्डलुधारिणः, मृदुवस्त्रधराः, रुद्राक्षमालाभूषिताः, दण्डिनः, वल्कलाम्बरधारिणः, जटिलाश्च भवन्ति। स्नानाभ्यासे नियोजिताः, सम्यगासनस्थाः, यत्नेन ध्यानपरायणाः, ब्रह्मणि चित्तं स्थापयन्तः, नियताहारकामनाः। मौनं पालयन्तः, दृष्टिस्पर्शवाक्यध्यानादिषु विरमन्तः, सर्वे व्रती त्रिस्नानं प्रतिदिनं कुर्वन्ति। पराभक्तियुक्ताः, उत्तमविधिपरायणाः, कालेन ध्यानयोगेन तेषां चित्तानि दिव्यज्ञानं प्राप्नुवन्। चित्तानि विशुद्धानि, एकाग्राणि जातानि—ब्रह्मध्यानाग्निना दग्धानि—तदा भगवान् सर्वेषां प्रकटः अभवत्। तस्य तेजसा पूर्णचित्ताः, मोहग्रस्ताः अभवन्। तत्र निश्चलं कृत्वा चित्तम्, विधिवत् काम्यं भगवानं पूजयामासुः। षडङ्गवेदोपायेन, हृष्टहृदयाः, संहितहस्ताः, शिरसा भूमिं स्पृशन्तः, भगवानं जगदुत्पत्तिसंस्थापकं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। देवाः ऊचुः—'ब्रह्मणरूपाय, ब्रह्मनिष्ठाय, अजिताय ब्रह्मणे नमः। यज्ञविद्याप्रदाय, लोकानुग्रहकृते, सृष्टिस्वरूपाय, तुभ्यं नमः।' 'भक्तवत्सलाय, वेदपाठस्तोत्रपूजिताय, नानारूपधारिणे, सत्यरूपाय, शतशिरसे नमः। सावित्र्याः पतये, गायत्र्याः पतये, पद्मासनाय, पद्माय, पद्ममुखाय नमः।' 'वरदाय, वरार्हाय, कूर्ममृगाय, जटामुकुटधारिणे, स्रुक्स्रुवधराय नमः। मृगचिह्नाय, मृगरूपाय, धर्मचक्षुषे, विश्वाय, विश्वेशाय पुनः पुनः नमः।' 'अतुलधर्मरक्षणं अस्मभ्यं दातुमर्हसि; वयम् वचसा, मनसा, कायेन च त्वां शरणं गताः, पितामह।' एवं देवैः स्तुतः स भगवान् ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, तान् उवाच—'नूनं वाञ्छितं दर्शनं वः दास्यामि, अस्य सिद्धिः न व्यर्था।' 'ब्रूहि पुत्राः, यद्वाञ्छथ; वरान् वरान् दास्यामि।' इति भगवता उक्ताः, देवाः एवमूचुः—'भगवन्, एष एव वरोऽस्माकं पर्याप्तमस्ति; त्वया क्षिप्तः अयं पद्मः शुभनाम्ना अस्माभिः नाम्ना कृतः।' 'कस्मात् भूमिः कम्पिता, लोकाश्च विक्षिप्ताः? एतत् कारणं विना न स्यात्, भगवन्; कारणं तस्य वक्तुमर्हसि।' ब्रह्मा उवाच—'वो हिताय, सुररक्षाय च, अयं पद्मः मया स्थापितः। तस्य कारणं शृणु।' 'अयं वै Vajranābha नाम दैत्यः, बालानां प्राणहरः, अधस्तात् पातालं गत्वा स्थितवान्।' 'वो आगमनं ज्ञात्वा, स दुष्टः, शस्त्रधरः, तपस्यन्यस्तः, देवांश्च इन्द्रसहितान् हन्तुमिच्छति।' 'तस्य नाशः मया पद्मपातनद्वारा कृतः; स राज्यबलमदेन गर्वितः, मया एव हतः।' 'संसारे वेदविद्वांसः, भक्त्या युक्ताः ब्राह्मणाः, कदाचित् दुःखं न प्राप्नुयुः, पुनः पुनः शुभं लभन्ताम्।