तत्र, वृक्षसमूहैः सत्कृतं, सुरभिगन्धिपुष्पैः सुवासितं वनं भगवतः कृपया स्वीकृतम्, यत्र मृगपक्षिणः निवसन्ति। स भगवान् लोकहिताय तत्रैव वसतुम् इच्छन्, तद् पुण्यस्थानं पुष्करनाम्ना प्रसिद्धम्, क्षेत्रं च वृषभाख्यं कथ्यते। तद् भगवता लोकानां हिताय प्रतिष्ठापितम्। ततः सह मया ब्रह्माणं गन्तव्यं, तत्र तं सम्पूज्य वरान् लभध्वम् इत्युक्त्वा, श्रीविष्णुः सुरैः दानवैः च सह तत्र गच्छन्, यत्र पद्मयोनिर्वसति, हर्षितचित्तैः कूजन्तः कोकिलैः सहिताः प्रमुदिताः सन्तः तं वनदेशम् आगमन्। ते ब्रह्मवने प्रविश्य, यत्र प्रभूतपुष्पसमूहैः शोभितं तद्वनं नन्दनसदृशं बभूव। तस्मिन्नेव काले तद् वनं पद्मैः वनपुष्पैः च समृद्धं, शोभायमानं दृढं च दृष्ट्वा, देवाः सर्वे पुष्पैः विभूषिते तस्मिन् वने प्रविशन्। "इह देवाः," इति परस्परं विचरन्तः, सर्वेन्द्रमुख्याः देवाः तत्र मृगयां कर्तुं आरब्धवन्तः। तस्य अद्भुतवनस्य अन्तं न दृष्टवन्तः, यद्यपि शीघ्रगामिनः आसन्। तेषां विचरन्तीनां मध्ये, वायुदेवः देवैः अवलोकितः। स वायुः तान् उवाच—"तपसा विना ब्रह्माणं न द्रक्ष्यथ।" तदनन्तरं, क्लान्ताः सन्तः पर्वतशृङ्गे तिष्ठन्। पुनः पुनः दक्षिणे उत्तरस्यां च मध्ये च, वायुः तान् हृदि निधाय, पुनरपि सम्बोधयामास। "त्रयो उपायाः सन्ति ब्रह्मदर्शनस्य—श्रद्धया, ज्ञानतः, तपसा, योगेन च। योगिनः प्रकटाप्रकटरूपेण देवम् पश्यन्ति; तापसाः प्रकटरूपमेव, पण्डिताः तु परं अप्रकटम्। ज्ञानोत्पत्तौ दुर्बलश्रद्धः न पश्यति; योगिनः तु पराभक्त्या शीघ्रं ब्रह्माणं पश्यन्ति। स नित्यं निरूपधिः, प्रधानपुरुषेश्वरः; ये क्रियया, मनसा वाचा च नित्यं भक्ताः, ते ब्रह्मापितरं प्राप्नुवन्ति। तपः कुर्वन्तु, भवतः शुभम् अस्तु, ब्रह्मपूजार्थं प्रवृत्ताः, द्विजेषु यः दीक्षितः सदा भक्तः।" "स सर्वदा जानाति; अहम् अपि दर्शनं दातव्यः," इति वायोः वचः श्रुत्वा, तदुपकारं ज्ञात्वा, तेषां चित्तानि ब्रह्मदर्शनाकाङ्क्षया पूर्णानि अभवन्। ततः ते वाक्पतिं प्रार्थयामासुः—"दीक्षां दातुम् अर्हसि, वयं हि पण्डिताः।" गुरुः शीघ्रं तान् दीक्षितुम् उद्युक्तः, वेदविधानतः ब्रह्मदीक्षां सुरेभ्यः दत्तवान्। विनीतवेषाः, नम्राः शिष्यत्वं प्राप्ताः, ब्रह्मप्रसादेन पौष्करं ज्ञानं प्राप्तवन्तः। श्रेष्ठः पुरोहितः धिषणः विधिवत् यज्ञं कृतवान्, पद्ममण्डपं पद्मनालैः समृद्धं निर्माय, यथाविधि पद्मदीक्षां सम्पादितवान्। स ऋषिः देवेषां कामनया प्रेरितः, तान् विवेकिनः वेदविधिना ज्ञानं दत्तवान्। बृहस्पतिः, उदारधीः, दीक्षायाः विस्मयं त्यक्त्वा, एकम् अग्निं सुरलोकवासिभ्यः सम्पाद्य, महात्मा अभवत्। अङ्गिराः तुष्टः, वेदविहितं त्रिसुपर्णं, त्रिमधु, पावमानानि च पाठान् दत्तवान्। स बुद्धिमान् सर्वान् पाठान् विधिपूर्वकं शिक्षयामास; "आपो हिष्ठ" इति पाठेन सह स्नानं ब्रह्मस्नानम् इति प्रसिद्धम्। तत् स्नानं पापं नाशयति, दुष्टान् शमयति, पुष्टिं, श्रीं, बलं च वर्द्धयति; सिद्धिं, कीर्तिं ददाति, कलिकाले मलानि अपोहति। अतः सर्वप्रयत्नेन ब्रह्मस्नानं कर्तव्यम्, यथा मौनिनः, दमितेन्द्रियाः, दीक्षिताः, संयताः कुर्वन्ति। सर्वे कमण्डलुधारिणः, मुक्तवाससः, जपमालिनः, दण्डिनः, वल्कलाम्बरिणः, जटिलाः च भवन्ति। स्नानाभ्यासे संलग्नाः, सम्यक् आसने उपविष्टाः, ध्याननिष्ठया यत्नेन युक्ताः, ब्रह्मणि चित्तं स्थापयन्तः, नियताहारकाम्याः। मौनव्रतं पालयन्तः, दृष्टिस्पर्शनवाक्यध्यानानि परित्यज्य, सर्वे व्रतीनः त्रिस्नानं प्रतिदिनं कुर्वन्ति। पराभक्त्या, श्रेष्ठविधिना, कालेन ध्यानयोगेन तेषां चित्तानि दिव्यज्ञानं प्राप्तवन्ति। यदा तेषां चित्तानि विशुद्धानि एकाग्राणि च अभवन्, ब्रह्मध्यानाग्निना दग्धानि, तदा भगवान् साक्षात् प्रकटः सर्वैः दृष्टः। तस्य तेजसा तेषां मनांसि मोहितानि, तदाश्रित्य तान् स्थिरीकृत्य, विधिवत् कामितं प्रभुं अर्चितवन्तः। षडङ्गवेदोपायेन, हृष्टचित्ताः, करौ शिरसि कृत्वा, शिरसा भूमिं स्पृष्ट्वा, तं जगत्कर्तारं, पालनकर्तारं च, स्तोतुम् आरब्धवन्तः। ऊचुः—"ब्रह्मणः शरीरिणं, ब्रह्मनिष्ठं, अजितं ब्रह्माणं वन्दामः। यज्ञविद्याप्रदायिने, लोकानुग्रहार्थाय विचरन्तं, सृष्टिस्वरूपं त्वां वन्दामः। भक्तवत्सलाय, वेदपाठस्तुत्याय, बहुरूपाय, सत्यरूपाय, शतशिरस्काय च। सावित्र्याः पतये, गायत्र्याः पतये, पद्मासने, पद्माय, पद्ममुखाय ते नमः। वरदाय, वर्याय, कूर्ममृगाय, जटामकुटधारिणे, स्रुक्स्रुवधारिणे नमः। मृगचिह्नाय, मृगस्वभावाय, धर्मचक्षुषे, विश्वनाम्ने, विश्वाय, विश्वेश्वराय पुनः पुनः नमः।