पार्थ, तस्मिन दिवसे, निद्रां मैथुनं च परित्यज्य, धर्मशास्त्रस्य रमणाय सर्वं दिनं यापयेत्। रात्रौ च, उत्तिष्ठन् भक्त्या, ब्राह्मणेभ्यः दानानि दद्यात्, प्रणम्य क्षमायाचनं च कुर्यात्। कृष्णपक्षे यथा, तथा शुक्लपक्षेऽपि, एवं नियमं समाचरेत्; द्विजो विशेषं न कुर्यात्, एकादश्योः मध्ये, हे पार्थ। एवं यः आचरति, तस्य फलं शृणु। शङ्खोदयकाले स्नात्वा, गदाधरं भगवन्तं दृष्ट्वा, यत् पुण्यं लभते, तद्वदामि। एकादश्यां उपवासेन लब्धस्य पुण्यस्य षोडशभागोऽपि, यः उत्तरायणदक्षिणायनयोः चत्वारिंशत्सहस्राणि ददाति, तेन न तुल्यते, नृपश्रेष्ठ। प्रभासक्षेत्रे, चन्द्रसूर्यग्रहणयोः वा, लब्धं पुण्यं, तस्य षोडशभागोऽपि एकादश्युपवासेन न तुल्यते। नूनं, एकादश्यां उपवासेन यत् फलं लभ्यते, तद् वक्ष्ये—क्षेत्रे जलं पीत्वा, पुनर्जन्म न विद्यते। एवं, पार्थ, एकादशी गर्भवासं नाशयति; अश्वमेधयागेन यद् फलम्, तदेव पृथिव्यां लभ्यते। एकादश्युपवासिनः पुण्यं तस्मात् शतगुणाधिकम्, यस्य गृहे तापसा द्विजश्रेष्ठाश्च भोजनं कुर्वन्ति। नूनं, एकादश्यां उपवासेन यत् फलं लभ्यते, वेदविदे सहस्रगवां दानेन लभ्यम् पुण्यं तस्मात् शतगुणाधिकम्; यस्य शरीरे ब्रह्मा विष्णु महेश्वराश्च वसन्ति। एकादश्युपवासिनः तेषां तुल्याः; ये सत्कर्मणः, भक्ताः, हरिभक्तिपरायणाश्च। एकादश्यव्रतस्य पुण्यम् अपि न ज्ञायते; देवैः अप्यलभ्यं यत् पुण्यं, तत् तस्मै सम्पद्यते। रात्रौ भोजनकृते अर्धं फलम्, एकभोजनकृते तस्यार्धम्। यावत् विष्णुप्रियं दिनं न पाल्यते, तावत् तीर्थदानव्रतानि फलवन्ति। तस्मात्, पाण्डवश्रेष्ठ, एतद्व्रतं त्वया पालनीयं; त्वया पृष्टेऽपि, अहं पुण्यस्य प्रमाणं न वेद्मि। एष व्रतश्रेष्ठः, गुप्तः च, उच्यते; सहस्रयज्ञैः अपि एकादश्याः तुल्यं नास्ति। एवं श्रुत्वा, युधिष्ठिरः उवाच—"भगवन्, एषा पुण्या एकादशी कुतः समुत्पन्ना? कथं सा लोके पावनी, देवप्रियाश्च?" भगवानुवाच—"पुरा, पार्थ, कृतयुगे, मुरनामकः दैत्यः आसीत्, अतीव अद्भुतः, घोरः, सर्वदेवानां भीषणः। स तु, इन्द्रं अपि जित्वा, सर्वान् देवांश्च, महादैत्यः, मृत्युस्वरूपः, दुष्टचित्तः च। तेन स्वर्गात् अपवर्जिताः देवा, भूमौ विचरन्तः, सन्दिग्धा, भीताः, महेश्वरं जग्मुः। इन्द्रः सर्वं निवेद्य, स्वर्गहीनाः भूत्वा, पृथिव्याम् विचरन्तः। मर्त्यलोके स्थिताः देवाः न प्रज्वलन्ति, हे महेश्वर; उपायं ब्रूहि, देव, यथा अमराः स्वस्थानं प्राप्नुयुः।" महादेव उवाच—"यत्र देवानां राजा, दानवानां च श्रेष्ठः, तत्र गरुडध्वजः, सर्वशरण्यः, जगन्नाथः, त्राता, परायणं च अस्ति। तत्र गच्छत, सुरश्रेष्ठाः; स वः रक्षां करिष्यति।" एवं शम्भोः वचनं श्रुत्वा, इन्द्रः अन्यैः देवैः सह, तत्र जगाम, युधिष्ठिर। तत्र, सलिले मध्ये, गदाधरं देवम् शयानं दृष्ट्वा, इन्द्रः सञ्जलिः स्तोत्रं कर्तुम् आरब्धवान्। "ॐ, देवाधिदेवाय नमः, येन देवासुराः पूज्यन्ते; दैत्यारये, कमललोचन, मधुसूदन, त्रायस्व। सर्वे देवा, दैत्यभीताः, आगताः; जगन्नाथ, त्वां शरणं प्रपन्नाः स्म, त्रायस्व, भक्तवत्सल। त्रायस्व, देवेश, त्रायस्व, त्रायस्व, जनार्दन; सत्यं त्रायस्व, कमलनयन, दानवानां नाशन। सर्वे तव समीपमागताः; त्वमेव शरणं, प्रभो। ये त्वां शरणं गताः, तेषां सहायः भव। त्वं स्वामी, त्वं बुद्धिः, देव; त्वं स्रष्टा, कारणं च। त्वं सर्वलोकमाता, त्वमेव जगत्पिता। भगवन्, देवाधिदेव, शरणागतवत्सल, भयभीताः देवाः तव शरणं गताः। मुरनामकः दैत्यः, अतीव घोरः, बलवान्, सर्वान् देवांश्च जित्वा, स्वर्गात् अपास्य, अधस्तात् कृतवान्।" एवं इन्द्रवचनं श्रुत्वा, विष्णुः उवाच—"कः स दानवः, शक्र? किम् रूपं, किम् बलं? कुत्र तस्य वासः? का शक्तिः, कः पराक्रमः? किम् वरं तेन लब्धम्? आख्याहि, प्राज्ञ।" इन्द्रः उवाच—"पूर्वं, देवाधिदेव, तलजंघ नामकः दैत्यः आसीत्, ब्रह्मवंशसम्भूतः, अतीव घोरः। तस्य पुत्रः, मुरनामकः, प्रख्यातः, अतीव भीषणः, महाबलः, देवद्रावणः। स चन्द्रवत्यां पुरीं वसति; तेन सर्वे देवा स्वर्गात् अपसारिताः। स एव अन्यं इन्द्रं स्थापयामास, वातम् अग्निं च; सोमसूर्यौ, वायुवरुणौ च अपि स्थापयामास। एतत् सर्वम् तेनैव कृतम्, सत्यं सत्यं, जनार्दन; स देवलोकं सर्वस्थानविहीनं कृतवान्।