तत्र कपालमोचनं नाम पुण्यतीर्थं भविता ते, यत्र अहं त्वं च विष्णुश्च सन्निहिताः स्याम। तत्र तव दर्शनमात्रेण, महापातकिनोऽपि जनाः सुखभाजः स्युश्च मम लोकं विशुद्धाः प्राप्नुवन्ति। तत्र वरणा च असि च देवप्रियते नद्यौ प्रवहतः; तयोः मध्ये क्षेत्रे मृत्युप्राप्तिर्न कस्यचित्। तत् क्षेत्रं पुण्यतीर्थानां श्रेष्ठं, तव च क्षेत्रेषु प्रमुखम्; देहपातमात्रेण जनाः तद् क्षेत्रं सेवन्ते। ये तत्र म्रियन्ते, हंसयानैः निर्भयाः स्वर्गं यान्ति; पञ्चक्रोशपरिमितं क्षेत्रं मया तुभ्यं दत्तम्। यदा गङ्गा तस्य क्षेत्रस्य मध्ये सर्वनदीपतिं प्रति प्रवहिष्यति, तदा सा पुरी परमपवित्रा भविष्यति, हे रुद्र। गङ्गा शुद्धा उत्तराभिमुखी, सरस्वती पूर्वदिशं प्रवहति, जाह्नवी च द्वौ योजनं उत्तरं गच्छति। तत्र सर्वे देवाः मया सह, इन्द्रेण च, निवत्स्यन्ति; तत्र कपालं मुन्च। ये तत्र गत्वा पितृभ्यः श्राद्धं तर्पणं च कुर्वन्ति, तेषां स्वर्गलोकः अविनाशी भविष्यति। काश्यां महातीर्थे स्नानं कृत्वा सप्तजन्मपातकात् विमुच्यते; केवलं दर्शनमात्रेण मोक्षः लभ्यते। तत् तीर्थं सर्वेषां पुण्यतीर्थानां श्रेष्ठतमं कथ्यते; ये प्राणान् तत्र त्यजन्ति, ते भाग्यवन्तः सन्ति। रुद्रपदं प्राप्य, ते त्वया सह रमन्ते; यत् किमपि रुद्रभक्त्या तत्र दत्तं, तस्य महाफलम्। विशुद्धचित्तस्य तत्र कृतं कर्म महत् फलदं भवति; ये स्वकर्माणि तत्र विशुद्धया कुर्वन्ति। ते रुद्रलोकं प्राप्य, सदा सुखेन वसन्ति; तत्र यत् पूजनं जपः होमश्च, तस्य सिद्धिः निश्चितम्। स्वर्गः अनन्तानि फलानि रुद्रभक्तानां प्रयच्छति; तत्र दीपदानात् च ज्ञानचक्षुः लभ्यते। यः निर्दोषं नवतरुणं सौम्यं सुन्दरं वत्सं मोचयति, सः परमपदं प्राप्नोति। सः स्वपितृभिः सह मोक्षं गच्छति; अत्र न संशयः। किमर्थं विस्तरेण वदामि? यत् किमपि तत्र मानवैः क्रियते— धर्मेण कृतं कर्म अनन्तफलदं भवति; तत् तीर्थं स्वर्गमोक्षयोः कारणं पृथिव्यां स्मृतम्। स्नानं जपः होमश्च अनन्तफलोपायाः; ये रुद्रभक्ताः श्रद्धया काश्यां यान्ति— ये तत्र म्रियन्ति, न संशयः, ते वासवः पितरः रुद्राः पितामहाश्च ज्ञेयाः। प्रपितामहाः आदित्याश्च; एष वेदविधिः। त्रिविधं पिण्डदानं पितृभ्यः उक्तं मया, हे निष्पाप। मानवाः तत्र आगत्य सदा पितृभ्यः पिण्डदानं कुर्युः; तच्च तेषां पुत्रैः श्रद्धया कर्तव्यम्। सन्तः पुत्राः पितॄन् सुखयन्ति; यत् तीर्थं मया उक्तं, तस्य दर्शनमात्रेण मोक्षः लभ्यते। तत्र स्नानेन जन्मबन्धनात् विमुच्यते; ब्रह्महत्यापातकात् मुक्तिः, हे रुद्र, तत्र स्वेच्छया। अविमुक्तं मया दत्तम्; तत्र त्वं भार्यया सहितः स्थितुमर्हसि। रुद्र उवाच— पृथिव्यां सर्वेषु पुण्यतीर्थेषु अहं विष्णुना सह तत्रैव वसामि। यथोक्तं त्वया, तत्रैव अहं तिष्ठामि; एष वरः मया दत्तः। अहं महादेवः, सदा त्वया पूजनीयः। तुभ्यं वरं दास्यामि, हृदयेन तुष्टः अस्मि; ये कामाः विष्णोः त्वया इच्छिताः, तानपि दास्यामि। सर्वेषां देवर्षीणां स्वात्मनिष्ठानां मध्ये, अहमेव दाता, अहमेव वरदः; अन्यः कश्चन न कर्तव्यः। ब्रह्मोवाच— यथा त्वया उक्तं, तथा करिष्यामि, हे रुद्र, तव शुभवचनानि; नारायणः अपि तव याचितं संशयेन विना पूरयिष्यति। एवं रुद्रं समादिश्य, ब्रह्मा तत्रैव अन्तर्धानमगात्; महादेवः वाराणसीं गत्वा तत्र पुण्यतीर्थं स्थापयामास। भीष्म उवाच— किम् अकरोत् ब्रह्मा, हे ब्राह्मण, तं वाराणसीं प्रेष्य? जनार्दनः शंकरश्च किं कर्म चक्रतुः? के तत्र यज्ञे सभ्याः ऋत्विजश्चासन्? सर्वं विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि। पुलस्त्य उवाच— मेरुशृङ्गे श्रीनिधानं नाम पुरी, रत्नैः शोभिता, स्थिताऽभूत्। सा नानाविचित्रवासगृहयुक्ता, बहुवृक्षसमाकीर्णा, नानारत्नदीप्तिभिः शुद्धस्फटिकसदृशी च। लता-छायया रम्या, मयूरनादैः पूर्णा, सिंहनिनादभीतगजगणैः सन्कुला। निर्झरधारया शीतला, वायुसंवाहितवना, रम्यपानस्थलैः भूषिता। सर्वं काननं कस्तूरीगन्धयुक्तं, लताकुञ्जेषु श्रान्तविद्याधरयुवतयः पन्थानं शयानाः। तत्र किन्नरगणगीतसुमधुरध्वनिभिः प्रतिश्रवणं व्याप्तम्, नानाविन्यासशोभितमण्डलानि च सर्वत्र। तत्र वैराजं नाम ब्रह्मणः परमेश्वरस्य प्रासादमासीत्, यत्र दिव्यस्त्रीगानरम्यः शब्दः प्रवर्तते। पारिजातकुसुममालाभिः शोभितं, नानारत्नदीप्तिभिः भूषितं तद् प्रासादं तत्र स्थितम्।