स भगवान् रुद्रः ब्रह्महत्या-पापेन संतप्तचित्तः वत्सगुल्मं गोकर्णं तथैव उत्तरकुरून्, भद्राश्वं केतुमालं हिरण्यकदेशं च जगाम। सः कामरूपं प्रभासं महेन्द्रं च महान् गिरिं ययौ, परित्राणं न लब्धवान्। तदा लज्जया सदा हस्ते कपाले दृष्ट्वा, पुनः पुनः हस्तौ कम्पयन् तदपि पुनः पुनः निक्षिपन् ददर्श। यदा कम्पमानयोः हस्तयोः तद् कपालं न पतति स्म, तदा तस्य चेतसि जिज्ञासा जाता—‘व्रतमिदं करिष्यामि’ इति। तेन निश्चितं—‘मम मार्गेण सर्वे सर्वत्र गमिष्यन्ति’ इति, दीर्घकालं ध्यायन् स देवः पृथिवीं विचचार। सः पुष्करं प्राप्त्वा परमं वनं प्रविवेश, यत्र नानावृक्षलता विराजन्ते, नानापशुशब्दैः संकुलं च। तत्र वातः पुष्पगन्धिना वात्यायमानः, भूमिः चित्समायुक्तैः पुष्पैः भूषिता। तत्र नानापुष्परसगन्धयुक्तं, पक्वापक्वफलैः च पूरितं वनं प्रविश्य, सः पुष्पगन्धिनि वृक्षवाटिकायां प्रविवेश। तत्र भक्त्या पूजयन्, ब्रह्मा वरदः तस्मै वरं दास्यति; ब्रह्मणः प्रसादेन पुष्करविद्या लभ्यते—सा पापं नाशयति, दुष्टान् निगृह्णाति, पुष्टिं श्रीं बलं च वर्धयति। एवं रुद्रः अप्रमेयतेजाः ध्यानस्थः बभूव। एवमेव तत्र ब्रह्मा पद्मयोनि भक्त्या तुष्टः आगतः, नम्रं रुद्रं उत्क्षिप्य पुनः प्रोवाच—‘त्वया दिव्यैः व्रतैः हविभिः च मां पूजितवान्, महती श्रद्धा दृष्टरागश्च ते। ये व्रतधारिणः ते मां पश्यन्ति—मानवा देवाश्च; तस्मात् तव कामितं परमं वरं दास्यामि। यत् त्वया सर्वकामार्थं व्रतं कृतं, मनसा वाचा कायेन चान्तःकरणेन च सन्तुष्टः त्वम्, तस्मात् वद वरं यं इच्छसि।' रुद्रः उवाच—‘एष एव वरः अद्य सर्वतः पर्याप्तः। यत् त्वया द्रष्टः, जगत्कर्ता सर्वपूजितः, नमामि त्वां महायज्ञेन दीर्घसंचितेन तपसा। तपसा प्राणक्षये त्वं द्रष्टः, देवेश कपालं न पतितम्। एष व्रतः मुनिषु लज्ज्यः हीनः च, तथापि तव प्रसादेन कपालधरव्रतमिदं कृतम्। एष महाव्रतः शरणागतस्य सिद्धः इति विज्ञाप्यताम्। कस्य तीर्थे अहं एतत् क्षिपामि? येन मुनिषु विशुद्धात्मसु विशुद्धो भूयासम्?’ ब्रह्मा उवाच—‘अस्ति प्राचीनं स्थानं भगवतः अविमुक्तं नाम। तत्र कपालमोचनं तीर्थं तव भविष्यति; अहं त्वं विष्णुश्च तत्र भविष्यामः। तत्र तव दर्शनात् महापापिनोऽपि सुखान् अश्नुयुः, मम धाम्नि विशुद्धाः भवन्ति। तत्र वरणा असी च देवप्रियते, तयोः मध्ये क्षेत्रे मृत्युप्राप्तः कोऽपि न प्रविशति। तत् क्षेत्राणां श्रेष्ठं तव, शरीरपातात् तत्र जनाः क्षेत्रं सेवन्ते। ये तत्र मृताः, हंसयानैः स्वर्गं गच्छन्ति, निर्भयाः; पञ्चक्रोशपरिमितं क्षेत्रं मया तुभ्यं दत्तम्। यदा गङ्गा मध्ये क्षेत्रे सरितां नाथं प्रति प्रवहिष्यति, तदा रुद्र तद् नगरं परमपवित्रं भविष्यति। गङ्गा शुद्धा उत्तराभिमुखी, सरस्वती पूर्वाभिमुखी, जाह्नवी द्वौ योजनं उत्तरं प्रवहति। तत्र सर्वे देवाः मया सह इन्द्रेण च निवत्स्यन्ति; तत्र कपालं विमोचय। ये तत्र गच्छन्ति, पितृभ्यः पिण्डोदकादिभिः पूजयन्ति, तेषां स्वर्गलोकः अक्षयः। यः कश्चन वाराणस्यां महातीर्थे स्नात्वा सप्तजन्मपातकं विमुक्तः, दर्शनमात्रेण मुच्यते। तत् तीर्थं सर्वेषां श्रेष्ठं, यत्र ये प्राणत्यागं कुर्वन्ति, ते धन्याः। रुद्रतां प्राप्य त्वया सह मोदन्ते; यत् किञ्चिद् रुद्रभक्तेन तत्र दत्तं, महाफलदं भवति। विशुद्धात्मनां तत्र कर्मणां महद् फलम्; ये स्वकर्माणि तत्र शुद्धया कुर्वन्ति। रुद्रलोकं प्राप्य सदा सुखिनः भवन्ति; तत्र यत् पूजनं जपः हवनं च, तद् सर्वं सिध्यति। स्वर्गः चिरफलदः रुद्रभक्तानां, तत्र दीपदानात् चक्षुषो ज्ञानं लभ्यते। यः निर्मलम्, नवतरं, सौम्यं, सुन्दरं वत्सं मोचयति, सः परमां गतिं प्राप्नोति। सः पित्रैः सह मोक्षं गच्छति, नात्र संशयः। किं बहुना? यत् तत्र जनाः कुर्वन्ति, धर्मेण कर्मणां फलं अनन्तम्; तत् तीर्थं स्वर्गमोक्षयोः कारणम्। स्नानं जपः हवनं च अनन्तफलप्रदं; रुद्रभक्ताः श्रद्धया वाराणसीतीर्थं गच्छन्ति। ये तत्र देहत्यागं कुर्वन्ति, न संशयः—ते वासवः पितरः रुद्राः प्रपितामहाः इति विज्ञेयाः।