पूर्वं ब्रह्मा रुद्रं संबोध्य उवाच—“हे रुद्र, वस्त्रयुक्तशरीरः सन् यदा जलमाविशसि, तदा शुद्धिः लभ्यते, यथा पूर्वं मुनिभिः निरीक्षितम्। अतः त्वं ब्रह्महत्यया युक्तः शुद्ध्यर्थं व्रतमाचर; व्रते समाप्ते पुनः बहून् वरान् प्राप्स्यसि।” इति उक्त्वा ब्रह्मा तत्रात्यजत्। रुद्रः तु तद्वाक्यं नाभिज्ञाय, तदा ध्यानमार्गेण विष्णुं चिन्तयामास। लक्ष्म्या सह वरदः स देवदेवः सनातनः विष्णुः तस्य पुरतः प्रादुरभूत्। तं त्रिनेत्रं देवदेवं रुद्रः अष्टाङ्गप्रणिपातेन प्रणम्य, शङ्खचक्रगदाधरं विष्णुं स्तोतुम् आरब्धवान्। स उवाच—“परमं परमेष्ठिनं, अमृतं, पुरातनं, सर्वातीतं, अनन्तवीर्यं विष्णुं स्तौमि। नित्यं नरायणं स्मरामि, अनुत्तमं, पुराणं, सर्वातीतं, प्रथमजं, तीक्ष्णगं, गम्भीरबुद्धीनां प्रधानं च। हरिं प्रभुं प्रभविष्णुं, परमं, परमपदं, सर्वकारणं, सर्वान्तं, विराट्पुरुषं, परापराधिपतिं नमामि। नारायणं शुद्धस्वरूपं, सूक्ष्मं, सर्वातीतं, जगत्कर्तारं, नित्यं, पुरुषप्रवरं, शान्तं, परमाश्रयं, मम शरणं भवतु इति स्तौमि। कल्मषरहितं, पुरातनं, परमेष्ठिनं, अनन्तं, अनवधिं, धर्मगोप्तॄणां प्रधानं, धैर्यशमप्रधानं, पृथ्वीपतिं विष्णुं स्तौमि। मङ्गलं महात्मानं, सहस्रशीर्षं, अनन्तपादं, अनन्तबाहुं, चन्द्रसूर्यनेत्रं, क्षराक्षरं, क्षीराब्धिशायिनं सदा स्तौमि। नारायणं परमं, देवदेवेश्वरं, परमेष्ठिनं, देवैरगम्यं, त्रैविध्यस्थितं, त्रिहोत्रनेत्रं, त्रिगुणलक्षणं, त्रिप्रलयसंयुक्तं, त्रिनेत्रं स्तौमि। नारायणं, अप्रमेयमपि, कृतयुगे शुक्लं, द्वापरे रक्तं, कलौ कृष्णं, यस्य मुखात् ब्राह्मणाः सृष्टाः, तं नमामि। यस्य बाहुभ्यः क्षत्रिया जाता, ऊरुभ्यः वैश्याः, पादाङ्गुलिभ्यः शूद्राः, तं विराट्पुरुषं, पुरातनं, परमेष्ठिनं, अतीतरूपं, अप्रमेयं नमामि। पद्मनयनं, सूक्ष्मरूपं, महत्तरं, ज्ञानरूपं, निराकारं, सर्वदेवानां कवचं च नमामि। सहस्रशीर्षं, सहस्रनेत्रं, महाबाहुं, विश्वव्यापिनं, सर्वत्र स्थितं परमेश्वरं नमामि। शरण्यं, आश्रयम्, विष्णुं, विजयं, नित्यं, मेघश्यामं, शार्ङ्गधन्वानं नमामि। शुद्धं, सर्वव्यापिनं, नित्यं, आकाशरूपं, शाश्वतं, सत्-असद्विलक्षणं, सर्वव्यापिनं हरिं नमामि। हे अच्युत, त्वत्तः अन्यन्न किंचिदत्र पश्यामि; चराचरम् इदं सर्वं त्वया व्याप्य दृश्यते। इत्येवं रुद्रेण परमेश्वरेण उक्ते, स सनातनः परमः परमेष्ठी साक्षात् तस्य पुरतः प्रादुरभूत्। चक्रपाणिः स गरुडासनः, पर्वतमिव भास्करः, तत्र समुत्थितः, उवाच—“वरं वृणीष्व, वरदः अहं आगतः।” एवं उक्तः रुद्रः प्रत्युवाच—“देवेश, अहं सम्यक् शुद्धिं प्राप्स्यामि; अस्य पापस्य अन्यः उपायः न दृश्यते, केवलं तव कृपा। ब्रह्महत्यापापेन मे शरीरं कृष्णवर्णं जातम्, मृत्युगन्धः अङ्गेषु, लौहाभरणानि च। कथं न स्यात्, हे जनार्दन, एतादृशं रूपं मम? किं कर्तव्यम्, हे महादेव, येन पूर्वशरीरं लभेयम्? तव प्रसादेन एवं भविष्यति—कथय, अच्युत, किमिदं स्यात्। विष्णुरुवाच—ब्रह्महत्यापापं परमं, भीषणं, सर्वदुःखप्रदं। मनसापि न चिन्तनीयम्; तव वचनेन, भगवन्, एष संकल्पः स्पष्टरूपेण जातः। अतः, महाबाहो, ब्रह्मणा यथोक्तं कुरु; त्रिः प्रतिदिनं भस्म शरीरस्य सर्वत्र धारणीयम्। शिरसि, कर्णयोः, हस्ते च अस्थीनि धारय; एवं कृत्वा, हे रुद्र, दुःखं न भविष्यति।” एवं उपदिश्य भगवान् तत्रान्तर्दधे; लक्ष्म्या सह स गच्छन्, रुद्रः तं नाज्ञासीत्। ततः स देवेशः, करस्थं कपालं धृत्वा, हिमवत्-मैनाक-मेरु-सहितः, पृथिव्याम् विचचार। कैलासं, विंध्यं, नीलं, काञ्चीं, काशीं, ताम्रलिप्तां, मगधं, अविलां च अविशत्। वत्सगुल्मं, गोकर्णं, उत्तरकुरून्, भद्राश्वं, केतुमालं, हिरण्यकं च जगाम। कामरूपं, प्रभासं, महेन्द्रगिरिं च गतः; ब्रह्महत्यापीडितः शरणं न लभते स्म। लज्जया सदा कपालं पश्यन्, हस्तौ पुनः पुनः चालयन्, बारं बारं तद् विसृजन् अपि। यदा हस्तचालनात् कपालं न पतति स्म, तदा तस्मिन् बुद्धिर्जाता—“एतद्व्रतं करिष्यामि।” मम एव मार्गे, द्विजोत्तम, सर्वे सर्वत्र गमिष्यन्ति; इति दीर्घकालं ध्यात्वा, देवः पृथिवीं विचचार। पुष्करं प्राप्त्वा, परमवनं प्रविष्टवान्, यत्र नानावृक्षलता, पशूनां शब्दैः संकीर्णं च। तत्र वृक्षपुष्पगन्धयुक्तः वातः, भूमिः पुष्पैः अलङ्कृता, मानसेव समालम्बिता। नानाविधरसस्रावाः, पक्वापक्वफलानि, पुष्पगन्धयुक्तवृक्षमण्डपं प्रविष्टवान्। तत्र भक्त्या यदा पूजयति, तदा ब्रह्मा वरं दास्यति; ब्रह्मणः प्रसादेन पुष्करविद्या लभ्यते। सा पापं नाशयति, दुष्टान् निगृह्णाति, पोषणं, श्रीं, बलं च वर्धयति; एवं अपरिमेयतेजाः रुद्रः तत्र ध्यानमकरोत्।