यदा शिरः छिन्नम् अभवत्, तदा देवाः हर्षिताः सञ्जाताः। ते वृषध्वजं, जटिलं देवाधिदेवम्, बहुभिः स्तोत्रैः स्तुतवन्तः। देवाः ऊचुः—नमः सदा कपालिनं, महाकालकालं, ऐश्वर्यज्ञानसम्पन्नं, सर्वभागदायकं। नमः आनन्दनन्दनं, सर्वदेवतासारं; कलियुगे त्वं संहारकर्ता, महाकालः इति ख्यातः। भक्तदुःखनाशकः, अतः दुःखान्तः इति प्रसिद्धः; भक्तानां सुखदः, शंकरः इति स्मृतः। यत् कपालं धारयसि, ब्रह्मशिरः छित्त्वा, तस्मात् अद्य कपालिनं त्वां स्तुमः; अस्माकं कृपां कुरु। एवं स्तुतः शंकरः, हृष्टचित्तः, देवाः विसृज्य तत्र स्वासने प्रमुदितः स्थितः। ततः ब्रह्मणः स्वरूपं, वीरस्य जन्म च विज्ञाय, शिरच्छिन्नस्य वचनैः, लोकक्रोधशमनाय—शिरः अञ्जलौ स्थाप्य, तेजःसमूहं, परमं ब्रह्म, प्रजापतिं ज्ञात्वा, स्तुत्वा प्रणम्य। रुद्रः गूढैः शब्दैः निरुक्तसूक्तऋग्यजुःसामभिः—'अनन्त, परमात्मन्, नमः ते' इति उक्तवान्। 'आश्चर्यस्रोतः, शक्तिसम्पदाम् अक्षयनिधिः; तव विजयात् जगत् उत्पन्नम्, त्वं स्रष्टा, महातेजस्विन्।' 'उर्ध्वमुख, सत्स्वरूप, भूम्याः आधार, आप्सु शयन, आप्सु जात, आप्सु स्थित, नमः ते।' 'पुण्डरीकाक्ष, प्रसन्नदल, जयस्तु ते, भगवन्, पितामह। त्वया एव पूर्वं सृष्ट्यर्थं मया सृष्टः, प्रभो।' 'नित्ययज्ञभागप्राप्त, यज्ञाङ्गेश्वर, नमः ते; हिरण्यगर्भ, कमलज, दिव्ययोनिप्रजापते।' 'त्वं यज्ञः, त्वं वषट्, त्वं स्वधा, कमलज; देवानां आज्ञया, प्रभो, शिरः छिन्नम्।' 'ब्रह्महत्या पापेन अभिभूतः अस्मि; रक्ष माम्, लोकनाथ।' इत्येवमुक्तः देवदेवः ब्रह्मा उवाच—'नारायणः, मित्रः, शुद्धिं करिष्यति; त्वया स्तुतव्यः, मया पूज्यः, सर्वव्यापी।' 'सः विष्णुः, त्वया सततं चिन्तितः; तस्य भक्ति त्वयि सञ्जाता, मम स्तुत्ये च प्रेरणा।' 'शिरच्छेदनात् त्वं कपाली, सोमयागसमाप्तिकर्ता; शतकोटिब्राह्मणान् उद्धारयिष्यसि, महातेजस्विन्।' 'ब्राह्महत्या व्रतम् आचरितव्यं, अन्यः उपायः नास्ति। दुष्टान्, क्रूरान्, ब्राह्मणघ्नान् न स्प्रष्टव्यः।' 'वैतानिकयाजिनः अधर्माचरणः न स्प्रष्टव्यः; दृष्ट्वा सूर्यं पश्येत्।' 'वस्त्रयुक्तं शरीरं स्पृष्ट्वा, रुद्र, जलं प्रविष्टव्यं; एवं शुद्धिः प्राप्ता, यथा पूर्वं विद्वद्भिः कृतम्।' 'तस्मात् ब्राह्मणघ्नः त्वं शुद्ध्यर्थं व्रतम् आचर; व्रतसमाप्तौ पुनः बहून् वरान् लप्स्यसि।' एवं उक्त्वा ब्रह्मा निर्गतः; रुद्रः तद् न ज्ञात्वा, विष्णुं ध्यानमार्गेण चिन्तितवान्। लक्ष्म्या सह, वरदः, देवदेवः, नित्यः—तस्य पुरतः त्रिनेत्रः देवदेवः अष्टाङ्गप्रणामं कृत्वा नतम्। नमस्कृत्य, शङ्खचक्रगदाधरं स्तुत्वा, रुद्रः उवाच—'परमं, परमपरं, अमृतं, पुरातनं, सर्वातीतं, अनन्तवीर्यं विष्णुं स्तुमि।' 'नित्यं उत्तमं पुरुषं नारायणं स्मरामि, अनन्यं, पुरातनं, सर्वातीतं, आद्यं, तीव्रवेगं, गम्भीरधीमानां प्रधानम्।' 'हरिं, ईश्वराणां ईश्वरं, परमं, परमधाम, सर्वातीतं, कारणं, प्रलयं, विशालपुरुषं, पारं, अपारं, उभयेश्वरं नमामि।' 'नारायणं, शुद्धस्वरूपं, सूक्ष्मं, सर्वातीतं, जगत्स्रष्टारं, नित्यस्थितं, पुरुषप्रधानं, शान्तं, परमाश्रयं स्तुमि; सः मम आश्रयः।' 'नारायणं, निर्मलं, पुरातनं, परमं, विष्णुं, अनन्तं, अनिर्वचनीयं, धर्मधामप्रधानं, धैर्यशान्तिप्रधानं, भूतपतिं स्तुमि।' 'नित्यं शुभं, महाप्रभावं, सहस्रशीर्षं, अनन्तपादं, अनन्तबाहुं, चन्द्रसूर्यनेत्रं, क्षराक्षरं, क्षीरसागरशयनं स्तुमि।' 'नारायणं, परमं, ईश्वराणां ईश्वरं, परमं, देवैरगम्यं, त्रिसृष्टिस्थितं, त्र्यग्निलोचनं, त्रिगुणचिह्नं, त्रिप्रलयसंयुक्तं, त्रिनेत्रं स्तुमि।' 'नारायणं, अनन्तं, कृतयुगे श्वेतं, द्वापरे रक्तं, कलौ कृष्णं; यस्य मुखात् ब्राह्मणाः सृष्टाः, तं नमामि।' 'बाहुभ्यः क्षत्रियाः, ऊरुभ्यः वैश्याः, पादाग्रात् शूद्राः उत्पन्नाः; तं विश्वरूपं, पुरातनं, परमं, पारं, अनन्तं नमामि।' 'पुण्डरीकाक्षं, सूक्ष्मरूपं, महरूपं, ज्ञानरूपं, अरूपं, सर्वदेवतावर्मणं पूजयामि।' 'परमं, सहस्रशीर्षं, सहस्रनेत्रं, महाबाहुं, विश्वव्यापिनं, सर्वत्र स्थितं पूजयामि।' 'शरणं, आश्रयं, विष्णुं, जयन्तं, नित्यं, मेघश्यामं, शार्ङ्गधन्वानं पूजयामि।' 'हरिं, शुद्धं, सर्वव्यापिनं, नित्यं, आकाशस्वरूपं, शाश्वतं, सत्-असद्व्यतिरिक्तं, सर्वव्यापिनं पूजयामि।' 'अत्र त्वदन्यत् न पश्यामि, अच्युत; यत् चलं स्थिरं च सर्वं त्वया व्याप्तं पश्यामि।' एवं रुद्रः, परमेश्वरः, उक्तवान्, तदा नित्यः, परमः, परमेषु परमः, साक्षात् तस्य पुरतः प्रकटितः। चक्रधरः, गरुडासीनः, पर्वतं दीप्तिमान् सूर्यवत् उदितः; नित्यः उक्तवान्—'वरं वृणु; अहं वरदः, तव वरदाता आगतः।