स कथं ब्रह्मणः मुखैः वेदविस्तारः समुत्पन्नः। तस्य द्वितीयं मुखं यजुर्वेदस्य उत्पत्तिकरणं अभवत्, तृतीयं सामवेदस्य, चतुर्थं अथर्ववेदस्य। पञ्चमं मुखं, ऊर्ध्वदृष्टि, वेदान् अङ्गैः उपाङ्गैः इतिहासैः रहस्यैः संहिताभिः सह पाठयति। तस्य अद्भुतदीप्तिमुखस्य पुरतः सर्वे देवाः दानवाः च स्वदीप्त्या न दीद्यु:—सूर्योदयकाले दीपाः इव। स्वनगरेषु अपि ते विक्षिप्ताः मोहिताः च अन्यं न अवलोकयन्ति; तस्य तेजसा अन्यान् अपसारयति। तं पुरतः सर्वे देवाः समीपं गन्तुं दृष्टुं वा न शेकुः, कमलजं महेश्वरं भयभीता: दूरस्थाः। ते सर्वे, आत्मबलं हरितं दीप्तिं नष्टां मन्यमाना, देवहिताय सह विचारयामासुः—“शम्भुं शरणं गच्छामः, तस्य तेजसः पुरतः वयं शक्तिहीनाः। नमः ते सर्वभूतनाथ महेश्वर, पुनः पुनः!” इत्यादि। “लोकस्य कारणं परमं ब्रह्म, त्वं सततं जीवेषु स्थितः; त्वं सर्वलोकाधारः, विष्णुना सह कारणं।” एवं देवैः, ऋषिभिः, पितृभिः, दानवैः च स्तूयमानः स भगवान् तत्र अदृश्यः अभवत्, ततो वदति—“देवाः, यद् इच्छथ, तत् मां पृच्छत।” देवाः ऊचुः—“त्वया साक्षात् दर्शनं दत्तं, प्रभो, यत् इच्छसि, तद् ददातु; अनुग्रहं कुरु, वरं अपि दातु।” “अस्माकं वीर्यं तेजः बलं पराक्रमः—सर्वं ब्रह्मणा, पञ्चममुखदीप्त्या, भक्षितं। सर्वे शक्तयः नष्टाः, प्रभो, तव कृपया पुनः पूर्ववत् प्रकटय; पुनः स्थापय, महेश्वर।” ततो देवैः नमस्कृतः, प्रसन्नमुखः, स ब्रह्मणः समीपं अगच्छत्, यस्य मनः मदगर्वविकारैः मोहितम्। ते सर्वे देवाः भगवानं परिवृत्य स्तुवन्तः प्रविशन्ति; किन्तु ब्रह्मा, कामावृतः, रुद्रं आगतम् न अजानात्। तदा सहस्त्रसूर्यप्रभया विश्वं दीप्तं, स विश्वात्मा सर्वसृष्टिकर्ता प्रकटितः। रुद्रः ब्रह्माणं, पितामहं, सर्वदेवसंघेन उपविष्टं, समीपं गच्छति। “देव, तव मुखं अधिकदीप्त्या दीद्युति,” इत्युक्त्वा, चन्द्रशेखरः उच्चैः हास्यं कृतवान्। तस्य वामाङ्गुष्ठनखाग्रेण ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः छित्त्वा, कदलीमृद्वङ्कुरं यथा, नखैः उपलभ्य। छिन्नं शिरः तस्य हस्ते स्थितं, ग्रहमण्डले मध्ये द्वितीयचन्द्रवत् दीद्युति। कपालं हस्ते धृत्वा, महेश्वरः नृत्यति, कैलासशिखरे सूर्यः यथा। शिरः छिन्नं तदा देवाः हर्षिताः, वृषध्वजं जटाधरं देवनाथं बहुस्तवैः स्तुवन्ति। देवाः ऊचुः—“सदा नमः कपालिने, महाकालरूपाय, ऐश्वर्यज्ञानसम्पन्नाय, सर्वभागदात्रे।” “आनन्दरूपाय, सर्वदेवसाराय, कलिकाले त्वं संहारः, महाकालः इति प्रसिद्धः। भक्तदुःखहराय, दुःखान्तकाय, भक्तानां सुखदाय, शंकर इति स्मृतः। कपालधारणात् ब्रह्मशिरः छित्त्वा, कपालिनः त्वं, नमः, अनुग्रहं कुरु।” एवं स्तूयमानः शंकरः प्रीतमनाः देवाः प्रेषयित्वा, स्वस्थानं तिष्ठति, हर्षपूर्णः। तदा ब्रह्मणः स्वरूपं, वीरजन्मं, शिरच्छेदिनः वचनं च ज्ञात्वा, लोकक्रोधशमाय— शिरः अञ्जलिं कृत्वा, तं तेजोऽनिधिं परमं ब्रह्म प्रणम्य, प्रजापतिं अभिज्ञाय स्तुत्वा। गूढैः निरुक्तसूक्तऋग्यजुस्सामवाक्यैः रुद्रः वदति—“अप्रमेय, नमः, परमात्मन्।” “आश्चर्यस्य कारणं, अक्षयशक्तिसम्पदां निधिः; तव विजयात् जगत् उत्पन्नं, त्वं सृष्टिकर्ता, महातेजस्विन्। ऊर्ध्वमुख, नमः, सतत्त्वाधार, भूमिसंस्थ, जलशायी, जलसम्भूत, जलनिवास, नमः।” “पुण्डरीकाक्ष, विकसद्वर्ण, जय, भगवन्, पितामह! तव कृते सृष्ट्यर्थं पूर्वं मया सृजितः, प्रभो। यज्ञभागग्राही, यज्ञाङ्गनाथ, नमः; हिरण्यगर्भ, कमलज, दिव्यगर्भ प्रजापते!” “त्वं यज्ञः, त्वं वषट्कारः, त्वं स्वधा, कमलज; देवानां आज्ञया, प्रभो, शिरः छिन्नम्। ब्रह्महत्यापापेन आवृतः अस्मि; रक्ष, लोकनाथ!” इत्युक्त्वा, देवदेवेन, ब्रह्मा वदति— “नारायणः, मित्रः, त्वां शुद्धं करिष्यति; स त्वया स्तुत्यः, मया पूज्यः, सर्वव्यापी। स भगवान् विष्णुः तव सततं ध्यायति, यस्य भक्तिः तव उत्पन्ना, मम स्तुत्ये तव चित्तं जागृतम्।” “शिरच्छेदात् त्वं कपालि, सोमयागान्तकृत्; शतकोटिब्राह्मणान् उद्धारयिष्यसि, महातेजस्विन्। ब्रह्महत्याव्रतं कर्तव्यम्, अन्यः उपायः न; दुष्टाः, क्रूराः, ब्राह्मणघ्नाः न सम्प्रेष्याः।” “वैतानिककर्मकर्तारः अधर्मशीलाः न सम्प्रेष्याः; तान् दृष्ट्वा सूर्यं पश्येत्।” एवं ब्रह्मशिरच्छेदकपालिनः महेश्वरस्य अद्भुतं चरितं, देवदानवपितृऋषिभिः स्तुतं, तेजोमयम्, धर्मविज्ञानसम्पन्नं, शरणागतानुग्रहम्, ब्रह्महत्याव्रतकथं च अभवत्।