तत्र तु स वीर्यवान् महात्मा शिरसि कपालस्थः कृताञ्जलिः हरं केशवं च सस्मार, तौ च स्तुत्वा विनयपूर्वकं शिरसि हस्तौ निधाय तस्थौ। स ताभ्यां "किं करवाणि?" इति उक्त्वा प्राञ्जलिः सन्न् अवस्थितः। तं प्रति तेजसा स्वेन हरः ब्रह्मरूपधारी वाक्यम् अब्रवीत् — "मया धनुर्धरः कश्चन पुरुषः सृष्टः; तं हन्य," इति। तेन प्रकारेण तिष्ठता प्राञ्जलिना तं स्तुवन्तं पुरुषं शङ्करः पुनरुवाच। ततः स शङ्करः तस्य प्राञ्जलिहस्तौ गृहित्वा कपालात् उत्थाप्य वाक्यम् अवदत् — "एष भीमः पुरुषः, यं तव अहम् अवगच्छामि, विष्णोः निनादेन निर्मितया मोहिनीया निद्रया पतितः। तं शीघ्रं बोधय," इति उक्त्वा हरः तत्रैव अन्तर्धानम् अगमत्। ततः नारायणस्य सन्निधौ स पुरुषः, वामपादेन ताडितः, महाबलश्चोत्थाय तस्थौ। तदा स्वेदसम्भवेन रक्तसम्भवेन च महान् युद्धः प्रववृते। तयोः संग्रामे धनुषः सङ्कर्षणध्वनिः समग्रे पृथिवीतले प्रतिश्रुत्यत; तदा स्वेदसम्भवस्य कवचं रक्तसम्भवेन चिच्छेद। एवं तयोः संग्रामे दिव्ये द्वे वर्षे व्यतीयाते, हे नृप, स्वेदसम्भवः रक्तसम्भवश्च युद्धं कुर्वन्तौ। तदा द्विबाहुं रक्तसम्भवम्, स्वेदसम्भवम् च युद्धरतौ दृष्ट्वा, वासुदेवः चिन्तयन् ब्रह्मणः परमं धाम जगाम। तत्र स मथुसूदनः कम्पितः ब्रह्माणम् उवाच — "अद्य स्वेदसम्भवः रक्तसम्भवेन हतः" इति। तद् श्रुत्वा ब्रह्मा विचलितः माधवम् अब्रवीत् — "हे हरि, अगामिन्यां तव जातौ अयं पुरुषः मम भविष्यति, अद्यप्रभृति जीवन्।" तेन तुष्टः विष्णुः "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच। ततः तयोः समीपं गत्वा तयोः युद्धं विरम्य उवाच। "अन्यजन्मनि, कलेर्द्वापरयोः संधौ, महायुद्धे सम्प्राप्ते, तत्र अहम् उभौ संयोगयिष्यामि।" ततः ग्रहपतिंश्च देवांश्च आहूय विष्णुः उवाच — "एते द्वौ महात्मानौ ममाज्ञया रक्षितव्यौ।" स च स्वेदसम्भवः सहस्रांशो भागः, द्वापरान्ते देवकार्यार्थं पृथिव्यां भविष्यति। यदुवंशे शूरनामकः वीरः भविष्यति; तस्य कन्या पृथेति ख्यातिः, या पृथिव्यां रूपेण अनुत्तमा भविष्यति। सा सती देवकार्यसिद्ध्यर्थं जातुं समुत्पत्स्यते; दुर्वासाः तस्यै मन्त्रसमूहं दास्यति वररूपेण। तेन मन्त्रेण या देवम् उपास्ते भक्त्या, स देवः तस्याः प्रसादात् पुत्रत्वं प्राप्स्यति। सा च, त्वां प्रातःकाले रजस्वला कामेन पीडिता सन्तः, सन्तप्तहृदया त्वां पूजयिष्यति, हे दीप्तिमन्। तस्या गर्भे त्वं विवाहात् पूर्वम् एव पुत्ररूपेण भविष्यसि, हे कुन्तीपुत्र, देवकार्यसिद्ध्यर्थम्। "एवं अस्तु" इति उक्त्वा, सविता प्रभाकरः प्रोवाच — "अहम् एवम् विवाहात् पूर्वम् पुत्रं जन्मयिष्यामि, यो बलदर्पितः भविष्यति।" "कर्ण इति ख्यातिः तस्य लोके भविष्यति; मम प्रसादात् स ब्राह्मणसेवी च, सत्त्वसम्पन्नश्च।" "न किञ्चिद् असाध्यं तस्य लोके भविष्यति, हे केशव, तव वचनेन एवम् एव तं शक्तिसम्पन्नम् उत्पादयिष्यामि।" इति उक्त्वा सहस्रांशुः सूर्यः तत्रैव नारायणं दानवद्विषम् अभाष्य अन्तर्धानम् अगच्छत्। भास्करदेवोऽपि, तमःहरः, दृष्टिपथात् अन्तर्हितः सन्, हृष्टचित्तः वृद्धश्रवसे अपि वाक्यम् अवदत् — "एष पुरुषः सहस्राक्षरुधिरसम्भवः, ममांशः सन्, द्वापरान्ते पृथिव्यां त्वया नियोजनीयः।" "यदा पुण्यश्लाघ्यः पाण्डुः पृथां पत्नीत्वेन लप्स्यते, तदा मद्रीमपि प्राप्य, वनं गमिष्यति।" "स तत्र वसन्, मृगशापेन शप्तः, वैराग्ययुक्तः शतशृङ्गं गमिष्यति।" "स्वसुतोत्पत्त्यभावकामः स पत्न्यै वदिष्यति, ततः कुन्ती अनिच्छन्ती पतिं प्रति वदिष्यति।" "नरपते, न मम किञ्चिद् इच्छंति पुत्रान् मानुषात्, देवप्रसादेन तु पुत्रान् इच्छामि।" "यदा सा प्रार्थयिष्यति, हे शक्र, तदा तव वचनेन कुन्त्यै पुरुषः दातव्यः; मम वचनेन तथा कुरु।" तदा शक्रः क्लिष्टचित्तः विष्णुम् प्रति वाक्यम् अवदत् — "अस्मिन्पूर्वे मन्वन्तरे, चतुर्विंशतियुगेषु—" "त्वं रघुवंशे दशरथगृहे रावणवधाय, देवशान्तये च, अवतीर्णः।" "रामरूपेण सीतायाः कारणाय वनं गच्छन्, मम पुत्रं सूर्यपुत्रस्य हिताय पीडितवान्।" "वालिः वानराधिपः सुग्रीवहिताय त्वया हतः; तेन दुःखेन अहं मानुषपुत्रं न स्वीकरोमि।" इन्द्रेण अन्यकारणान्युक्त्वा अस्वीकृत्य, हरिः शुनासीरे पृथिवीभारहरणाय उवाच — "अहमेव मनुष्यलोके अवतीर्य सूर्यपुत्रवधाय, तव पुत्रविजयाय च, कार्यं करिष्यामि।" "रथिनः रूपेण कुरुवंशविनाशं च करिष्यामि।" तदा शक्रः विष्णोः वाक्यैः प्रमुदितः। स हृष्टः तं पुरुषं स्वीकृत्य "सर्वं तव वचनं सिध्यतु" इति प्रोवाच। तथा उक्त्वा, देवः अच्युतं प्रेष्य स्वयम् अपि तत्रैव जगाम।