यः कश्चित् तस्मिन्नेकेन दिवसे उपवासं करोति, स एव अन्यैः समः मन्यते। तस्मिन्नेव दिने जगत्पतेः हरिणः प्रसादो लभ्यते। स एव भगवान् तत्र प्रकटितो भवति, च फलं तु अनन्तं इति कथ्यते। सगरः ककुत्स्थः नहुषः चैतत् साधितवन्तः। तस्मिन्नेव दिने श्रीकृष्णः पूजितः सर्वं ददौ यत् किंचित् पृथिव्यां। वाचा, मनसा, विशेषतः कायेन यानि पापानि कृतानि, तेषु सप्तजन्मार्जितपापात् विमुक्तिः—अत्र न संशयः। एकस्मिन्नेव दिने शुभनक्षत्रयुक्ते उपवासेन सह सहस्रैकादश्याः फलं प्राप्यते। तस्मिन् दिने स्नानं, दानं, जपः, होमः, स्वाध्यायः, देवपूजा यत् कृतं, तत् अक्षयफलदं स्मृतम्। अतः फलेच्छवः तद्दिनं सम्यक् आचरन्तु इति शास्त्रवचनम्। पञ्चममश्वमेधे स्नात्वा धर्मात्मा युधिष्ठिरः यदुकुलोत्पन्नं कृष्णं पप्रच्छ। स उवाच—"भगवन्, उपवासस्य, रात्रौ उपवासस्य, एकभोजनस्य च किम् पुण्यं, किम् फलं इति विस्तार्य कथय।" श्रीभगवान् उवाच—"हे पार्थ, शिशिरे मार्गशीर्षमासे शुभे कृष्णद्वादश्यां शुद्धचित्तः दृढनिश्चयः दशम्यां केवलं भोजनं कृत्वा द्वादश्यां उपवासं कुर्यात्।" एवं ज्ञात्वा दशम्यां सदा संयतः स्यात्, रात्रौ भोजनं कुर्वीत, यदा दिनस्य अष्टमांशे सूर्यः मन्दः भवति। 'रात्रौ भोजनम्' इति रात्रौ एव न कर्तव्यम्, गृहस्थेभ्यः तु नक्षत्रदर्शनसमये रात्रौ भोजनं विधीयते। तपस्विभ्यः तु अष्टमांशे रात्रौ भोजनं निषिद्धम्; ततः प्रभाते व्रतधारी नियमान् आचरितुम् अर्हति। मध्याह्ने, हे पार्थ, शुद्धात्मा स्नानं कुर्यात्; कूपे स्नानं हीनं, तडागे मध्यमं, सरसि श्रेष्ठम्, नद्यां परमं इत्युच्यते, यत्र जलचराः सन्निपत्यन्ति। तत्र स्नाने पापपुण्ये समौ भवतः; गृहस्नानं अपि उत्तमम्, किन्तु जलं शुद्धीकर्तव्यम्। अतः, हे पाण्डुप्रवर, स्वगृहे एव स्नातव्यम्, अश्वैः, रथैः, विष्णुना च संचालिते भूमौ। स्नानकाले मृदं स्पृशन् इदं वदेत्—"हे मृद्, मया पूर्वं सञ्चितानि पापानि अपाकुरु", क्रोधलोभौ त्यक्त्वा एकचित्तः दृढनिश्चयः स्यात्। असत्यवक्तॄन्, छद्मिनः, मिथ्याभक्तान्, ब्राह्मणनिन्दकान्, दुष्टाचारान्, परदारगामिनः, परद्रव्यहरान्, दुष्कृतिनश्च वर्जयेत्। ततो केशवस्य पूजनं कृत्वा तत्रैव अन्नदानं कुर्यात्, गृहे दीपदानं च भक्तियुक्तचित्तेन। तस्मिन्नेव दिने, हे पार्थ, निद्रां मैथुनं च वर्जयेत्, धर्मशास्त्रसुखेन सर्वदिनं यापयेत्। रात्रौ जागरणं भक्त्या कुर्यात्, विप्रेषु दानानि दद्यात्, प्रणिपत्य क्षमां याचेत। यथा कृष्णपक्षे, तथा शुक्लपक्षे अपि, एषा विधिः कार्यः; द्विजातीनां एकादश्योः भेदो न कर्तव्यः, हे पार्थ। एवं कुर्वतः किं फलं स्यात् इति शृणु—शङ्खोदयकाले स्नात्वा गदाधरं भगवन्तं दृष्ट्वा। एकादश्युपवासनस्य षोडशांशेन अपि, अयनदानेषु चत्वारिंशत्सहस्रदानेन तुल्यं न भवति, हे राजन्। प्रभासक्षेत्रे, चन्द्रसूर्यग्रहणकाले वा यत् पुण्यं, तस्यापि षोडशांशेन एकादश्युपवासपुण्यं न लभ्यते। एकादश्युपवासी यः, स एव तत्फलं प्राप्नोति; क्षेत्रे जलं पीत्वा पुनर्जन्म नास्ति। एवमेव, हे पार्थ, एकादशी गर्भवासं नाशयति; अश्वमेधयज्ञेन यत् फलं प्राप्यते, तस्य शतगुणं एकादश्युपवासी प्राप्नोति, यस्य गृहे तपस्विनः द्विजश्रेष्ठाश्च भोजनं कुर्वन्ति। एकादश्युपवासनस्य फलं वेदविदे सहस्रगवां दानात् शतगुणाधिकम्; यस्य शरीरे ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः वसन्ति। एकादश्युपवासी तैः समः, ये धर्मनिष्ठाः, भक्ताः, हरिपूजकाः। एकादशीव्रतस्य पुण्यस्य परिमाणं न ज्ञायते; देवैरपि सुलभं न भवति। रात्रौ भोजनात् अर्धं पुण्यं, तस्यापि अर्धं एकभोजनकृते लभ्यते। यावत् विष्णुप्रियं दिनं नाचर्यते, तावत् तीर्थयात्रादानव्रतानि फलदानी भवन्ति। अतः, हे पाण्डवनन्दन, एतद्व्रतं आचर; पुण्यस्य मापं न वेद्मि, यद्यपि त्वं पृच्छसि। एषा, हे पार्थ, परमा गोप्या एकादशीव्रतविधिः उक्ता, सहस्रयज्ञैः अपि एकादश्याः समता नास्ति। युधिष्ठिरः पुनः पप्रच्छ—"कथं सा पुण्या एकादशी दिवा उत्पन्ना, हे भगवन्? कथं सा अस्मिन्लोके विशुद्धा, देवतानां च प्रियत्वं कथम्?" श्रीभगवानुवाच—"पुरा, हे पार्थ, कृतयुगे, मुर इति नाम दैत्यः आसीत्, अतीव अद्भुतः, महातेजस्वी, सर्वदेवानां भीषणः। तेन असुरेण, मृत्युस्वरूपेण, सर्वे देवाः, अपि च इन्द्रः, पराजिताः।