ततः सर्वे महाबलिनः दानवाः स्वगुरुम् ऊचुः—"भगवन्, वयं गर्भभावस्थाः इह स्थिताः, अस्मान् दीक्षय।" तेषां तद्वचनं श्रुत्वा आचार्यः विधिवत् तान् दीक्षितवान्। ततः सः ऋत्विक् नियमानुसारं तान् इदं प्रोवाच—"युष्माभिः अन्येषां देवतानां कदापि प्रणामः न कर्तव्यः।" भोजनकाले एकत्र एव कर्पलाभ्यां भोजनं कर्तव्यम्; तत्र जलं केशकीटकवर्जितं भवेत्। प्रियाप्रिययोः समभावः कार्यः, पक्षपातः कदापि न करणीयः; एवं विधिना भोजनं कर्तव्यम्, भवतः, अतः एवं आचर्यताम्। सर्वे मिलित्वा एकत्र स्थीयताम्, एवं मुक्तिं प्राप्स्यथ। इति उक्त्वा, तान् प्रमुखान् नरश्रेष्ठान् नियमस्थापनपूर्वकं उपदिशत्। ततः धिषणा, हे राजन्, देवानां लोकं गतवान्; तत्र दानवैः कृतं सर्वं निवेदितवान्। तदनन्तरं असुराः नर्मदातटं गत्वा तत्र वसन्ति स्म; तत्र प्रह्लादं विना अन्यान् दानवान् दृष्ट्वा। तदा देवपतिः प्रमुदितः नमुचिं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्—"यः हिरण्याक्षः, यज्ञनाशकः, धर्महन्ता, वेदनिन्दकः—" "क्रूरकर्मा राक्षसः, भक्षकः, अतिलोलुपः, मुचिः, बाणः, च विरोचनः—" "महिषाक्षः, बाष्कलः, प्रचण्डः, चण्डकः, रोचमानः, अतिभीषणः, च सुषेणः, दानवश्रेष्ठः।" एतान् च अन्यांश्च दैत्यपतीन् दृष्ट्वा इन्द्रः प्रोवाच—"हे दैत्येश्वराः, यूयं पुरा जाताः देवराज्यं च चकार।" "कथं इदानीं यूयं वेदनाशकं व्रतं आरब्धवन्तः—नग्नाः, मुण्डाः, कमण्डलुधारिणः?" "कथं यूयं मयूरपिच्छध्वजाः इह स्थिताः?" दैत्याः ऊचुः—"अस्माभिः सर्वा दानवी प्रवृत्तिः परित्यक्ता, मुनीनां धर्मे स्थिताः स्मः।" "वयं सर्वेषां भूतानां धर्मवृद्धिकरं कर्म कुर्मः। त्रैलोक्यस्य सम्राज्यं त्वया भोक्तव्यम्, हे शक्र, ततः गच्छ।" इति उक्त्वा, "एवं भवतु" इति मघवान् पुनः देवलोकं प्रतस्थे। एवं, हे भीष्म, सर्वे देवपुरोहितेन मोहिता अभवन्। ततः नर्मदातटं प्राप्ताः दैत्यश्रेष्ठाः तत्र स्थिताः। शुक्रेण सर्वं यथावृत्तं ज्ञात्वा, तेन तद्विदितम्। ततः त्रैलोक्यग्रहणाय पुनः क्रूरनिश्चयं कृतवन्तः। भीष्मः उवाच—"कथं अर्जुनः त्रिपुरात् समुत्पन्नः शत्रुसूदनः अभवत्? कर्णः च सूतपुत्रः इति ख्यातः सन्, कथं कौमार्ये जातः इति कथ्यते?" "कथं तयोः स्वभावतः वरः प्राप्तः? एतन्मे वद, महाकौतूहलवान् अस्मि; त्वं वक्तुम् अर्हसि।" पुलस्त्यः उवाच—"कदाचित् ब्रह्मणः मुखच्छेदनेन महाक्रोधः अभवत्। तस्य ललाटात् स्वेदः उत्पन्नः, तं भूमौ निक्षिप्य आहतवान्। तस्मात् स्वेदात् कुण्डली नाम वीरः धनुष्मान् महाशरो, सहस्रकवचधारी जातः, सः उवाच—'किं करवाणि?'" "तदा सृष्टिकर्ता तम् उग्ररूपं रुद्रं दर्शयन् उक्तवान्—'एषः पापात्मा न पुनः जायेत, हन्तव्यः।' ब्रह्मणः वचः श्रुत्वा, धनुः गृहित्वा, बाणान् सज्जीकृत्य, क्रुद्धदृष्ट्या महेशं अनुययौ।" "तम् अतीव भीषणं पुरुषं दृष्ट्वा त्रिनेत्रः भयाकुलः अभवत्; सः शीघ्रं पलायनं कृत्वा विष्णोः आश्रमं गतवान्।" "'रक्ष मां, रक्ष मां, हे विष्णो, रिपुसूदन, अस्मात् नरात्! ब्रह्मणा सृष्टः अयं पापात्मा, म्लेच्छरूपधारी, उग्रः।'" "'भगवन्, कुरु यथा सः क्रुद्धः मां न हन्यात्।' तदा विष्णुः घोरनिनादेन तं नरं मोहितवान्।" "सर्वेषां प्राणिनां अगोचरः, योगेश्वरः, सर्वदर्शी, केशवः तदा विकृतनेत्रं तं शमयामास।" "तदा भूमि परिपतितः सः विष्णुना दृष्टः। विष्णुः उवाच—'त्वं हि मम पौत्रः, हे रुद्र, किं वरं ददामि?'" "देवं नारायणं दृष्ट्वा सः उवाच—'भीक्षां देहि,' इति कपालं प्रदर्शयन्, ज्वलद्भास्वरम्।" "रुद्रं कपालधारिणं दृष्ट्वा विष्णुः चिन्तयामास—'कः अन्यः इदानीं भीक्षां प्राप्नुयात्?'" "मनसि निश्चित्य—'सः अर्हति,'—सः दक्षिणबाहुं दत्तवान्; चन्द्रशेखरः तं तीक्ष्णत्रिशूलेन विव्याध।" "ततः प्रभोः बाहोः स्वर्णरूपः रक्तधारा प्रवहन्ती जाम्बूनदसदृशी, अग्निरेखेव प्रभासमाना, प्रवृत्ता।" "सा धारा शम्भुना कपालके गृहीता, शीघ्रं, ऋजु, बलवती, गगनं स्पृशन्ती प्रवहन्ती।" "पञ्चाशद् योजनानि दीर्घा, दश योजनानि विस्तीर्णा, सहस्रं दिव्यवर्षाणि हरिबाहोः प्रवहन्ती।" "तावत्कालं प्रभुः भिक्षारूपेण तां भीक्षां चकार; नारायणः तां श्रेष्ठकपालाय दत्तवान्।" "ततः नारायणः शम्भुं प्रति परमं वचनम् अब्रवीत्—'किं कपालं परिपूर्णं वा, न वा, परमेश्वर?'" "हरिवचनं जलदध्वनिसदृशं श्रुत्वा, सोमसूर्याग्निलोचनः, चन्द्रशेखरः, त्रिनेत्रः, जनार्दनं कपालके सन्निधाय दृष्ट्वा, तर्जनीना कपालं ताडयित्वा उवाच—'कपालं परिपूर्णम्।'" "शिववाक्यं श्रुत्वा विष्णुः धारां स्थगयामास; ततः प्रभुः स्वाङ्गुल्या रक्तं निवारितवान्।" "सहस्रं दिव्यवर्षाणि दृष्टिपातैः तां मन्थयामास; रक्तस्य मन्थने समारभ्य, शनैः शनैः बुब्बुदानां समूहः उत्पन्नः।