नारदः महादेवं समुपेत्य सप्रणयं पप्रच्छ—“भगवन्, परमस्या महाद्वादश्याः स्वरूपं किम्? तस्या उपवासस्य फलं च किं भवति? सर्वेश्वर, सर्वनाथ, तत्त्वेन मे कथय।” शिवः तु ब्राह्मणं नारदम् उवाच—“एषा एकादशी महत् पुण्यं शुभफलप्रदा च। सा श्रेष्ठैः ऋषिभिः शुभनक्षत्रयोगैः सह यथाविधि उपास्या। जय, विजय, जयन्ती च—एता नक्षत्रयुक्ता तिथयः पापं नाशयन्ति, दोषान् अपाकरोन्ति; फलार्थिनः ताः सम्यग् उपवसितुम् अर्हन्ति। शुक्लपक्षे एकादश्यां यदि पुनर्वसुः नक्षत्रं भवति, सा तिथि ‘जया’ इति प्रसिद्धा, तिथीनां श्रेष्ठा। तस्यां तिथौ उपवासेन मनुष्यः सर्वपापैः विमुच्यते—नात्र संशयः। शुक्लद्वादश्यां यदि श्रवणं नक्षत्रं भवति, सा ‘विजया’ इति कथ्यते, तिथीनां श्रेष्ठा। तस्यां दिने दानं ब्राह्मणभोजनं वा सहस्रगुणं फलं ददाति। तद्वत् तस्यां होमः उपवासः च सहस्रगुणं पुण्यं ददाति। शुक्लद्वादश्यां प्राजापत्यं नक्षत्रं यदि भवति, सा तिथि ‘जयन्ती’ इति कथ्यते, सर्वपापनाशिनी। सप्तजन्मकृतानि पापानि, लघूनि वा महान्ति वा, तस्यां दिने गोविन्दस्य पूजया निश्चितं क्षालयन्ति। शुक्लद्वादश्यां पुष्यनक्षत्रं यदि कदाचित् भवति, सा तिथि परमपुण्यदा, पापनाशिनी च। तस्यां दिने प्रतिवर्षं यः तिलानां प्रस्थं ददाति, यः च उपवसति—एते समाना इति स्मृतम्। तस्यां दिने जगन्नाथः हरिः तुष्टो भवति। स एव तत्र साक्षात् सन्निहितः स्यात्, फलं च अनन्तं इति कथ्यते। एषा व्रतक्रिया सगरः, ककुत्स्थः, नहुषः च अकुर्वन्। तस्यां दिने कृष्णः पूजितः सर्वं ददौ पृथिवीतले। वाचसा, मनसा, विशेषतः कायेन कृतानि पापानि—सप्तजन्मकृतपापात् विमुक्तिः नात्र संशयः। शुभनक्षत्रयुक्तायाम् एका तस्यां दिने उपवासेन सहस्रैकादश्याः फलं लभ्यते। स्नानं, दानं, जपः, होमः, स्वाध्यायः, देवपूजा—यत् किंचित् तस्यां दिने क्रियते, तत् अक्षयफलप्रदं भवति। अतः फलकामैः सततं सम्यक् उपवसितव्यम्। पञ्चममश्वमेधस्नानानन्तरं धर्मात्मा युधिष्ठिरः यदुकुलोत्पन्नं कृष्णं पप्रच्छ—“भगवन्, उपवासस्य, रात्रौ उपवासस्य, एकभुक्तस्य च पुण्यं फलं च विस्तारतः कथय।” भगवान् उवाच—“हे पार्थ, शिशिरे शोभनः मार्गशीर्षमासः यदा आगच्छति, तदा शुद्धचित्तः दृढनिश्चयः च दशम्यां एकभुक्त्वा कृष्णपक्षद्वादश्यां उपवासं कुर्यात्। एतद्विज्ञाय दशम्यां सदा संयतः स्यात्, अष्टमभागे दिवसस्य सूर्ये मन्दीभूते रात्रौ भोजनं कर्तव्यम्। ‘रात्रौ भोजनम्’ इति न तु रात्र्यां भक्षणम् एव, गृहस्थानां तु तारेषु दृश्यमानेषु रात्रौ भोजनं विधीयते। यतयः तु दिवसस्य अष्टमभागे रात्रौ न भुञ्जीरन्; ततोऽनन्तरं प्रभाते व्रती नियमान् आचरितुम् अर्हति। मध्याह्ने, हे पार्थ, शुद्धः स्नानं कुर्यात्; कूपे स्नानं हीनं, सरसि मध्यमं, ह्रदे उत्तमं, नद्यां तु अतिश्रेष्ठम्—यत्र जलचराः संकुलाः भवन्ति। तत्र स्नाने, हे पार्थ, पापं पुण्यं च समं भवति; गृहे स्नानं अपि उत्तमं, किन्तु जलं शुद्धीकर्तव्यम्। अतः, हे पाण्डवश्रेष्ठ, गृहे स्नानं कर्तव्यं, यत्र भूमौ अश्व-रथ-विष्णुपदस्पृष्टा। ‘हे मृत्तिके, मया पूर्वकृतं पापं अपाकुरु’—इति मनसा क्रोधलोभौ त्यक्त्वा, एकचित्तः दृढनिश्चयः च स्यात्। मृषावादीन्, छद्मिनः, मिथ्यावादरतान्, ब्राह्मणनिन्दकान्, दुष्टाचारान्, परस्त्रीगामिनः, परद्रव्यहरणशीलान् च वर्जयेत्। ततो केशवस्य पूजनं कृत्वा, तत्र भोजनं निवेदयेत्, गृहे दीपं दद्याद् भक्तिपूर्वकम्। तस्यां दिने, हे पार्थ, निद्रां मैथुनं च वर्जयेत्, दिनं धर्मशास्त्रानन्देन यापयेत्। रात्रौ अपि, भक्त्या जागरः कर्तव्यः, ब्राह्मणेभ्यः दानं दद्यात्, प्रणिपत्य क्षमां याचेत्। शुक्लपक्षेऽपि कृष्णपक्षवत् एवम् एव आचरितव्यम्; द्विजातिभिः द्वयोः एकादश्योः भेदः न कर्तव्यः, हे पार्थ। एवं यः आचरति, तस्य फलं शृणु—शङ्खोदयकाले स्नात्वा, गदाधरं हरिं दृष्ट्वा। एकादश्याम् उपवासेन लब्धं षोडशभागं पुण्यं, अयनकाले चतुर्लक्षदानस्य फलं न समं भवति, हे राजन्। प्रभासक्षेत्रे, ग्रहणे, तस्य पुण्यस्य षोडशभागं अपि न लभ्यते। नूनं, यः एकादश्याम् उपवसति, सः एवं फलं प्राप्नोति; क्षेत्रे जलपानात् पुनर्जन्म न भवति। एवं, हे पार्थ, एकादशी गर्भवासं नाशयति; अश्वमेधेन प्राप्तं यत् फलं पृथिव्यां, तस्य शतगुणं एकादश्याम् उपवसतः पुण्यं। यस्य गृहे यतीनां द्विजश्रेष्ठानां च भोजनं स्यात्, तस्य एकादश्याम् उपवासेन एवम् एव फलं लभ्यते; सहस्रगोदानस्य च वेदविदे यत् पुण्यं, तत् अपि। एवं महाद्वादश्याः माहात्म्यं, तस्य उपवासस्य च पुण्यफलानि, भगवतः श्रीकृष्णस्य वचनेन, शिवस्य च उपदेशेन नारदाय प्रकाशितानि।