अथ दानवानां सभायां काव्यः क्रोधेन व्याजहार—“नः कोऽपि कार्योऽत्र नास्ति; यथागतं स एव गच्छतु।” ततः स काव्यः, दानवाधिपतीन् शप्त्वा, उवाच—“यथा यूयं मां परित्यक्तवन्तः, तथा अहम् अपि युष्मान् सर्वान् दीर्घकालं दुःखितान्, भाग्यहीनान्, प्राणहीनांश्च पश्येयमिति। शीघ्रं यूयं सर्वे सर्वथा घोरक्लेशं प्राप्स्यथ।” इत्युक्त्वा काव्यः स्वेच्छया तपोवनं जगाम। काव्यस्य गमने तत्र बृहस्पतिः शुक्रस्थानं स्थित्वा किञ्चित्कालं दानवान् रक्षितवान्। कालान्तरेण, हे नराधिप, सर्वे दानवा एकत्र समागत्य स्वगुरुम् पप्रच्छुः—“अस्मिन्स्वल्पे लोके, हे स्थिरव्रत, त्वदनुग्रहेण किंचित् ज्ञानं नो दद, येन वयं मोक्षं प्राप्नुयाम।” ततो देवानां गुरुर्द्विजवेषधारी काव्यरूपधारिणः उवाच—“यद् युष्माभिः अभिलषितं, तत् पूर्वं ममापि मनसि आसीत्।” “क्षणमेकं शुद्धचित्ताः सावधानाश्च भवित; अहं वः, हे दैत्याः, मोक्षदं ज्ञानं प्रवक्ष्यामि। एष वैदिकः प्रतिपाद्यः, ऋग्यजुःसामाख्यः, वैश्वानरस्य प्रसादेन जीवेषु दुःखदः। ये चाल्पार्थिनः कर्मकाण्डं पितृयज्ञं च कुर्वन्ति, तेषां वैष्णवधर्माश्च, रुद्रनियतधर्माश्च, तानि सर्वाणि—” “रुद्रः स्वयम् अर्धनारीश्वरः, अधर्मे हिंसायां च पापकर्मसु यः संलग्नः, स कथं मोक्षं प्राप्नुयात्? भूतगणैः परिवृतः, बहुस्थूलास्थिभूषितः, न स्वर्गं न मोक्षं लभते; लोकाः अपि क्लिष्टाः भवन्ति। विष्णुः अपि हिंसां प्रवृत्तः, स कथं मोक्षं प्राप्नुयात्? ब्रह्मा रजोगुणयुक्तः स्वसृष्टिं धारयति।” “ये च देवा, ऋषयः, अन्ये च वैदिकमार्गानुसरिणः, ते प्रायः क्रूराः, हिंस्राश्च, मांसभक्षिणः, पापकर्मणः। एते देवा मद्यं पिबन्ति, ब्राह्मणाः मांसं खादन्ति—एवं धर्मेण कः स्वर्गं प्राप्नुयात्? कथं वा मोक्षं लभेत?” “यत् कर्म, यज्ञः, पितृयज्ञः वा, शास्त्रेषु यत्रैतद् श्रूयते, तत्र मोक्षः नास्ति। यदि पशुहिंसया रक्तविसर्गेण स्वर्गः लभ्यते, तर्हि पातालं कथं गम्यते? यदि अत्रान्येन भुक्तेन अन्यः तृप्तिम् आप्नोति, तर्हि पिण्डदानं परायत्तं, स्वयम् तु न भुञ्जीत। ये ब्राह्मणाः आकाशचारी मांसभक्षणात् पतिताः, तेषां, हे दानवाः, न स्वर्गः न मोक्षः च।” “यः जन्तुः जायते, तस्य जीवितं प्रियं; कथं स बुद्धिमान् स्वमांसतुल्यं मांसं खादेत्? ये गर्भजाः प्राणी, पुनः गर्भं सेवते; हे दानवाधिप, मैथुनेन स्वर्गः कथं? मृत्तिकाश्मरजःशौचेन किम् शुद्धिः? पश्य, हे दानव, कियद् विपरीतं लोके—यत्र शौचं विग्रहेण मूत्रविसर्गोपरान्तं मूत्रपानं विधीयते।” “हे राजन्, यदा भोजनं कृतं, तदा मुखस्य मूत्रेन्द्रियस्य वा शौचं कुतः? यथा तत्र शौचं, तथा अत्रापि; यत्र यत्र शौचं विधीयते, तत्रैव तदाचरन्ति। कदाचित् सोमः तारां बृहस्पतेः भार्यां हृतवान्, तस्मात् बुधः जातः, गुरुः पुनः तां प्रत्यगृह्णात्। इन्द्रः अपि अहल्यां गौतमपत्नीं हृतवान्—पश्य धर्माचरणम्।” “एवं चान्ये पापकर्माणि लोके दृश्यन्ते; यत्रैवं धर्मः, तत्र परं सत्यम् किम्? ब्रूहि, हे दानवाधिप, पुनः पुनर् वद; श्रुत्वा गुरोर्वचनं परमसत्ययुक्तम्। ये जन्मविचारिणः संसारसागरात् पृथक् स्थिताः, दानवाः ऊचुः—‘हे गुरो, यः समागतः, तं सर्वं दीक्षय।’” “‘भवतः आदेशेन वयं पुनः मोहम् न प्राप्नुमः; संसारदुःखयुक्ते जीवन्यस्मिन् वयं सर्वथा विरक्ताः।’ ‘गुरो, अस्मान् केशेषु आकृष्य पातालादुद्धर; ब्राह्मणश्रेष्ठ, कस्य देवस्य शरणं गच्छेम?’ ‘प्रपन्नानां देवतां वद, ध्यानस्मरणोपवासैः वा, दानैः वा मोक्षः सिध्यति; वयं कुलादपि विरक्ताः।’” एवं दानवश्रेष्ठैः गुप्तरूपेण पृष्टः स गुरुः चिन्तयामास—“कथं पापिष्ठेषु पातालवासिषु, वेदमार्गबाह्येषु, त्रिलोक्यां निन्दितेषु वर्तेय?” इति। एवं उक्त्वा स राजा केशवं चिन्तयामास, तं ज्ञात्वा जनार्दनः मोहिनीमायां ससर्ज। तां माया बृहस्पतेः प्रदाय उवाच—“एषा मोहिनीमाया सर्वान् दैत्याः मोहयिष्यति। त्वया सह सर्वे वेदमार्गात् अपसारिताः स्युः।” इति निर्देश्य भगवान् अन्तर्हितः। ततोऽसुरा तपस्विनः तया मोहिनीमयया आक्रान्ताः, तेषु बृहस्पतिः उपसृत्य उवाच—“युष्माकं भक्त्या तुष्टः अत्र आगतः; अयं योगी नग्नः, मुण्डितमस्तकः, शिखिपिच्छधारी।