कस्मात् त्वया मां परित्यज्य अन्यः पुरोहितः स्थापितः? अयं हि भगवान् बृहस्पतिः, देवानां गुरुर्विद्यते, इति काव्यः प्रश्रितया वाचा प्रह्लादं पप्रच्छ। तत्रोक्तं—न संशयः, त्वं मोहितोऽसि, किन्तु एषा देवहितायैव कृतमिति; तस्मात् त्वं तं परित्यज, यः शत्रुपक्षविजयप्रदः। भयात् शिक्षायाः, भगवन्, अहं पूर्वं निर्गतः; महादेवेन शम्भुना जलमध्ये स्थितं मां पीतम्। तत्राहं शम्भोः उदरे शतसंवत्सरं स्थितः, ततः शुक्ररूपेण तस्याङ्गाद् निष्कासितः। तदा वरदः शिवः मां प्रत्युवाच—“शुक्रसम्बन्धिनं यं त्वं कामं वरं वाञ्छसि, स ते मया दत्तः, अहं तव तुष्टः।” तदा अहं प्रार्थितवान्—यत् मनसि संकल्पितं, हृदयस्थं वरं च, तद्भवतु मम भगवन् शंकर, तव प्रसादात्। “एवं भवतु,” इत्युक्त्वा स भगवान् मां तव समीपं प्रेषितवान्; तावत् अयं बृहस्पतिः तव पुरोहितः जातः। एतत्सर्वं मया दृष्टं, दानवेश, सत्यं चोक्तं; ततः बृहस्पतिः प्रह्लादं प्रति वचनमिदम् उवाच—“नाहं जानामि, कः अयं मदीयरूपधारी, न देवः, न दानवः, न मानवः; त्वां मोहितुमागतः।” ततो दानवाः सर्वे समभ्यनन्दन्—“साधु, साधु! पूर्वः पुरोहितः त्यज्यताम्, यः कश्चिदस्तु।” “नः तस्य कार्यं नास्ति, यथागतं गच्छतु,” इत्युक्त्वा ते तं परित्यज्य, काव्यः कोपेन दानवाधिपतीन् शशाप—“यथा यूयं मां परित्यक्तवन्तः, तथा अहं युष्मान् दीर्घकालं दुःखितान्, सौभाग्यहीनान्, प्राणहीनांश्च पश्येयम्। शीघ्रं यूयं सर्वे सर्वथा घोरक्लेशं प्राप्स्यथ।” इत्युक्त्वा काव्यः स्वेच्छया तपोवनं जगाम। तस्मिन् गते, बृहस्पतिः शुक्रमिव तत्र स्थित्वा किञ्चिद् कालं दानवान् ररक्ष। काले गते, नराधिप, सर्वे दानवाः समागत्य स्वगुरुमपृच्छन्—“अस्मिन्संसारे निरर्थके, त्वं नः किञ्चित् ज्ञानं प्रदेहि, येन तव प्रसादात् मोक्षं प्राप्नुयाम।” तदा देवगुरुः काव्यरूपधारी दानवान् उवाच—“यद् युष्माभिरभिलषितं, तत् पूर्वं ममापि मनसि जातम्। एकत्र क्षणं शुद्धाः, एकाग्रचित्ताः भवत; मोक्षप्रदं ज्ञानं वक्ष्यामि।” “एष वैदिको धर्मः, ऋग्यजुःसामाख्यः; स वै वैश्वानरप्रसादात् जीवेषु दुःखदः। ये च अल्पबुद्धयः स्वार्थपराः यज्ञपितृकर्माणि कुर्वन्ति, तेषां वैश्णवधर्मः, रुद्रप्रणीतश्च धर्मः—कथं रुद्रः अर्धनारीश्वरः, अधर्मसंयुक्तः, हिंसासहितः, सहभार्यया, मोक्षं प्राप्नुयात्? भूतगणैः परिवृतः, बह्वस्थाभरणः, न स्वर्गं न मोक्षं प्राप्नोति, लोकाश्च पीडिताः। विष्णुः अपि हिंसावान्, कथं मोक्षं प्राप्नोति? ब्रह्मा रजोगुणयुक्तः, स्वसृष्टिं पालयति। देवाः, ऋषयः, वैदिकमार्गानुगाः, हिंस्राः, क्रूराश्च, मांसभक्षिणः, पापकर्मिणश्च। देवाः सुराः पिबन्ति, ब्राह्मणाः मांसं भक्षयन्ति—एवं धर्मे कः स्वर्गं लभते, कः वा मोक्षं प्राप्नुयात्? यानि च यज्ञपितृकर्माणि, शास्त्रेषु प्रतिपादितानि, तत्र मोक्षो न विद्यते। यदि पशुहिंसायां रक्तलेपनेन यज्ञे स्वर्गः लभ्यते, तर्हि नरकः कथं प्राप्यते? यदि अन्येन भुक्ते, अन्यः तृप्तिं लभते, तर्हि पितृकर्म अपि परस्यैव, स्वयम् न भुञ्जीत। ये ब्राह्मणाः आकाशमार्गगामिनः, मांसभक्षणात् पतिताः; तेषां न स्वर्गो न मोक्षः। सर्वस्य जन्तोः, जीवितं प्रियं; कथं बुद्धिमान् स्वमांससदृशं मांसं भक्षयेत्?” “ये गर्भजाः, पुनः गर्भं सेवन्ते; दानवेश, मैथुनात् स्वर्गं कथं प्राप्नुवन्ति? यत्र मृत्तिकाश्मरजसा शौचं, तत्र किम् असत्यं शौचम्? पश्य दानव, विपरीतं लोके—यत्र मलमूत्रनिष्क्रान्ते पश्चात् मूत्रपानं शौचाय विधीयते। भुक्त्वा, राजन्, मुखस्य च मूत्रेन्द्रियस्य च शौचं किमर्थं न स्यात्? यथा तत्र शौचं, एवं विपरीतं लोके प्रवर्तते; यत्र शौचं विधीयते, तत्रैव कुर्वन्ति। एकदा सोमः बृहस्पतेः भार्यां तारां हृतवान्, तस्यां बुधः जातः, पुनः गुरुस्तां प्रत्यगृह्णात्। इन्द्रः अपि गौतमस्य भार्यां अहल्यां हृतवान्; पश्य धर्मस्य चरित्रम्। एवं चान्यदपि पापजनकं लोके दृश्यते; यस्मिन्धर्मे, तत्र परं सत्यम् किम्?” एवं गुरोः वचनं श्रुत्वा, दानवाः, संसारसागरात् विमुक्त्यभिलाषिणः, ऊचुः—“गुरो, ये त्वां समाश्रित्य भक्त्या तिष्ठन्ति, तान् सर्वान् दीक्षय; भवतः आदेशेन, पुनः संसारमोहं न प्राप्नुयाम; वयं संसारदुःखविमुखाः, मोक्षेच्छया स्थिताः।