भगवतीया सह भार्गवः शतवर्षाणि सर्वभूतदृष्ट्यतीतः स्वव्रतबलसिद्ध्या तत्र निवसन्। तस्य कार्यसिद्धिं शुक्रम् आगतम् अवगम्य दितेः सर्वे पुत्राः हर्षपूर्णाः तस्य गृहं द्रष्टुम् उत्सुकाः समागच्छन्। ते आगत्य स्वं गुरुं न अद्रक्ष्यन्, स हि मायया तत्र गुह्यम् आसीत्। चिह्नानि अपि न ज्ञात्वा, ‘अद्य न आगतः अस्माकं गुरुः’ इति तत्र उक्तवन्तः। एवं ते सर्वे स्वस्थानानि प्रतिगच्छन्। एतस्मिन्नन्तरे, देवानां गणाः अगच्छन्, अङ्गिरसः समीपं गत्वा वचनम् ऊचुः—‘भगवन्, त्वं दानवानां निकेतनम् आगच्छ, तत्र शीघ्रं तेषां सैन्यम् मोहयित्वा स्ववशम् आनय; इदानीं एव कर्तव्यम्।’ तदा धिषणा देवतान् प्रति उवाच—‘एवं करिष्यामि।’ स गत्वा दानवाधिपतिं प्रह्लादम् अवशं चकार। ततः शुक्रम् रूपम् आस्थाय स तत्र प्रविष्टः, पुरोहितकृत्यानि चकार; शतवर्षातिरिक्तं कालम् उशना तत्र स्थित्वा पुनरागच्छत्। ततः सभायाम् दानवपुत्राः बृहस्पतिम् दृष्ट्वा ऊचुः—‘एष उशना, कः पुनरयं द्वितीयः, किमर्थं च आगतः?’ तत्र महदुत्सुकता अभवत्, दृढः सङ्कटः अपि आसन्नः। ‘द्वारि स्थितस्य अस्य किं जनाः वदिष्यन्ति?’ ‘अयं सभायां उपविष्टो गुरुः अस्मान् प्रति किं वक्ष्यति?’ इति दानवाः परस्परं समालोच्य, तत्र मुनिः आगतः। स्वरूपेण उपविष्टं बृहस्पतिम् दृष्ट्वा, स कोपेन उवाच—‘किमर्थम् अत्र आगतः असि?’ ‘त्वं मम शिष्याः मोहितवान्; एष उचितम्, देवगुरोः। ते त्वां न जानन्ति, त्वदीयया मायया मोहिताः।’ ‘ब्राह्मण, न उचितं यत् अन्यशिष्याणां विघ्नं करोति। स्वं देवलोकं प्रतिगच्छ; तत्र स्थित्वा धर्मम् आप्स्यसि।’ ‘पूर्वं मम शिष्यः कचः दानवश्रेष्ठैः हतः; स ज्ञानकामः, तव पुत्रः, ब्राह्मण; तव आगमनम् अत्र न उचितम्।’ एवं श्रुत्वा गुरु स्मितम् कृत्वा उवाच—‘पृथिव्यां ये परस्य द्रव्यं हरन्ति ते चौराः।’ ‘एवमेव ये रूपाणि शरीराणि च हरन्ति। यदा इन्द्रः वृत्रं हत्वा ब्रह्महत्यां आपद्यत, तदा तव लौकायतिकेन शास्त्रेण सा पापिनी गुहिता। अहम् जानामि त्वां, अङ्गिरसः पुत्रं, बृहस्पतिं देवगुरुम्।’ ‘एष मम रूपम् आस्थाय अत्र आगतः—द्रष्टुम्, हे दानवाः! एष केवलं विष्णोः उपायेन युष्मान् मोहितवान्।’ ‘तस्मात् एनं शृङ्खलाभिः बद्ध्वा लवणसागरे क्षिप्यत।’ पुनः शुकः देवगुरुम् प्रति उवाच—‘नूनं एतेन युष्माकं मोहः कृतः, युष्माकं च दानवानां विनाशः भविष्यति। दानवाधिपते, मया अत्र एतेन दुष्टेन छलितः अस्मि।’ ‘किमर्थं मां परित्यज्य अन्यं पुरोहितं स्थापितवन्तः? एष अङ्गिरसः पुत्रः, बृहस्पतिः, देवतानां गुरु।’ ‘न संशयः, युष्मान् मोहितः, किन्तु एष देवतानां हितार्थम् एव। महाभाग, एनं त्यज, यः शत्रुपक्षविजयं जनयति।’ ‘शिक्षाभयात् अहम् पूर्वम् एवं गतः; महादेवः शम्भुः मां जलमध्ये स्थितम् अपिबत्।’ ‘अहं तस्य उदरे शतवर्षम् अवस्थितः; ततः शुक्ररूपेण तस्य शरीरात् लिङ्गद्वारा निष्क्रान्तः।’ ‘वरदः देवः माम् उवाच—“शुक्रसम्बन्धि यद्वाञ्छसि तत् वरं वृणीष्व, अहम् तुष्टः; देवानां देवः धनुर्धरः तव वरं दत्तवान्।”’ ‘मनसि संकल्पिताः कामाः, हृदये स्थिताः वराः—सर्वे मम सम्पद्यन्तां, भगवन् शङ्कर, तव प्रसादात्।’ ‘एवं अस्तु’ इति देवेन उक्त्वा, स मां तव समीपम् प्रेषितवान्; एतस्मिन्नन्तरे बृहस्पतिः तव कुलपुरोहितः अभवत्।’ ‘एतत् मया दृष्टं, दानवाधिप, सत्यं च उक्तम्—शृणु। ततः बृहस्पतिः प्रह्लादं प्रति वचनम् उवाच—‘न अहं जानामि एतं, देवो वा दानवो वा मानवो वा, यः मम रूपम् आस्थाय अत्र आगतः, त्वां मोहितुम् इच्छन्।’ ततः सर्वे दानवाः ऊचुः—‘साधु, साधु! यः पूर्वः पुरोहितः, स एव गम्यताम्, यः कश्चन स्यात्।’ ‘न अस्माकं तेन कार्यम्; यथागतः, तथा गच्छतु।’ ततः क्रुद्धः काव्यः समवेतान् दानवाधिपतीन् शशाप—‘यथा यूयं मां परित्यक्तवन्तः, तथा अहम् अपि युष्मान् दीर्घकालम् दुःखितान्, भाग्यहीनान्, प्राणहीनांश्च पश्येयम्।’ ‘यूयं सर्वे शीघ्रं सर्वथा घोरदुःखं प्राप्नुत।’ इत्युक्त्वा काव्यः स्वेच्छया तपोवनं जगाम। तस्य गमने, बृहस्पतिः तत्र शुक्रस्थानं स्थापयित्वा किञ्चित्कालं दानवान् रक्षितवान्। ततः दीर्घे काले गते, नृपश्रेष्ठ, सर्वे दानवाः एकत्र समागम्य स्वगुरुम् अपृच्छन्—‘अस्मिन् निःसारलोके, त्वदीयेन प्रसादेन, हे स्थिरव्रत, किञ्चिद् ज्ञानं देहि, येन मोक्षं प्राप्नुयामः।’ तदा देवतानां गुरु, काव्यरूपं धारयन्, उवाच—‘एवमेव मम अपि अभिलाषः पूर्वम् आसीत्।’ ‘क्षणं समाहिताः शुद्धाः च भवत; अहम् वः तद् वक्तास्मि, दैत्याः, यत् मोक्षदं ज्ञानम्।’ ‘एष वेदः ऋग्यजुःसामाख्यः प्रकाश्यते; वैश्वानरस्य प्रसादेन स जीवेषु दुःखदः।