देवानां गणः प्रस्थिते तु विष्णुः इन्द्रं प्रति भाषते स्म—“मम मध्ये प्रविश, शुभं ते स्यात्; अहं त्वां रक्षिष्ये, देवश्रेष्ठ।” इत्युक्तः स पुरन्दरः विष्णोः मध्ये प्रविवेश। तं विष्णुना संरक्षितं दृष्ट्वा, देवी क्रुद्धा सञ्जज्ञे, उवाच च—“मघवन्! सर्वभूतसाक्षिणं त्वां विष्णुना सह दग्धुमिच्छामि; मम तपोबलं दृश्यताम्।” तया पराजितौ तौ देवौ—इन्द्रविष्णू—वशीकृतौ। विष्णुः इन्द्रं उवाच—“कथं त्वया सह मुच्येयम्?” इन्द्रः प्रत्युवाच—“भवान् ताम् आपाते हन्यात्, यावदस्मान् न दहति; अहं विशेषेण पराजितः—हन्यतां, शीघ्रं हन्यतामिति।” विष्णुः तां निरीक्ष्य, स्त्रीवधं कर्तुं कठिनं मनसि चक्रे; परामर्श्य तु, प्रभुः शीघ्रमेव संकटस्थं शक्रं प्रविवेश। ततः स विष्णुः शीघ्रं भयाकुलः, देवीदुष्टभावं विज्ञाय, कोपेन चक्रं गृहित्वा, भीतोऽस्याः शिरः छित्त्वा पातयामास। तस्यां स्त्रीवधे घोरं कर्म दृष्ट्वा, भृगुः प्रभुः क्रुद्धः अभवत्। विष्णुना भार्यां हत्वा शप्तः स भृगुणा—“धर्मं विदित्वा अपि, न हन्यां स्त्रीं त्वया हता।” “तस्मात्, मम शापेन, त्वं मानवेषु सप्तकृत्वः जन्म प्राप्स्यसि; धर्मस्य हानौ पुनः पुनः अवतीर्यसे। लोकानां हितार्थं त्वं मानवेषु अवतरिष्यसि।” इत्युक्त्वा, भृगुः तस्या मुखं स्वयं जग्राह। तदा स देहं संन्यस्य हस्ते गृहित्वा उवाच—“देवि! विष्णुना हता अपि, त्वाम् अहं जीवयिष्यामि।” “यदि अहं धर्मं समग्रं वेद्मि, अथवा अनुष्ठितवान्, तर्हि सत्येन जीव—यदि मम वाक्यं सत्यम्।” इति। ततः शीतलेन जलेन तां आप्लाव्य, “जिव” इति प्रोक्तवान्। तस्यां क्षणे तु सा देवी पुनरुत्थिता। सर्वाणि भूतानि तां स्वप्नोत्थितामिव दृष्ट्वा सर्वतः “साधु! साधु!” इति शुश्रुवुः। एवं तदा भृगुणा देवी पुनरुत्थापिता; देवदृष्टे तदद्भुतं बभूव। भृगुः च प्रमत्तिं विना पुनः भार्यां जीवयामास। इन्द्रः तद्वैक्ष्य, काव्याद्भयात् शान्तिं न लेभे। ततः जाग्रतः स्थित्वा, इन्द्रः जयन्तीं उवाच—“देवेशः आत्मदुहितरं वाक्यम् अब्रवीत्। इन्द्रः उवाच—“एष काव्यः मम पतनाय घोरं व्रतम् आचरति; तेन कारणेन, बुद्धिमती दुहितरः, अहं महद्व्यथितः। सर्वैः प्रीतिकारकैः सेवाभिः तं ब्राह्मणं सन्तुष्टिं याहि, कन्ये। गच्छ, तुभ्यं स काव्यः दत्तः; मम हेतोः यत्नः क्रियताम्।” इत्युक्ता सा जयन्ती पितुर्वचनं स्वीकृतवती। सा यत्र स घोरतपसा स्थितः तत्र जगाम; धूममेव पिबन्तं, अधोमुखं तम् अपश्यत्। यक्षेण प्रवाहितधारया शुद्धीक्रियमाणं तम् अपश्यत्; स देवी काव्यं तत्र स्थिरतपसं दृष्ट्वा। शत्रुविनाशक्लान्तः स दुर्बलः स्थितः; तदा, पित्रा निर्दिष्टानुसारं, सा काव्ये व्यवहारमकरोत्। मृदुभिः मधुरैः वाक्यैः स्तुत्वा, समये समये सुखस्पर्शैः तं सेव्य, सा तं प्रसादयामास। बहूनि वर्षाणि व्रतानुकूलैः सेवाभिः तं सेवमाना, धूमव्रतस्य सहस्रवर्षीयस्य समाप्तौ, तदा शिवः तुष्टः सन् वरदानं ददौ—“एष व्रतः त्वया केवलं कृतः, अन्येन न कृतः।” “तस्मात्, तपसा, बुद्ध्या, विद्यया, बलवर्चसा च, त्वं सर्वान् देवान् अतिक्रमिष्यसि। यदस्ति मयि, भृगुपुत्र ब्रह्मन्, तत्सर्वं तुभ्यं दास्यामि; नान्यस्मै प्रकाशयेत्। किं बहुना? त्वं अजेयः भविष्यसि।” इत्येवं पुनः पुनः भर्गवाय वरान् दत्त्वा, प्रजाधिपत्यं, धनाधिपत्यं, अजेयत्वं च दत्तवान्। तान् वरान् लब्ध्वा काव्यः प्रहृष्टः अभवत्। एवं नीललोहितं प्रभुं देवाधिपं समुपगम्य, स बुद्धिमान् कृताञ्जलिः प्रणम्य तस्थौ। देवस्य तिरोभावे, स जयन्तीं उवाच—“क त्वं शुभे? मम दुःखस्यानुगता किमर्थं दुःखिता?” “महतः तपसः युक्ता, किं हेतोः मां जेतुमिच्छसि? भक्त्या, विनयेन, दमेन च तिष्ठन्ती, स्नेहेन च, सुश्रोणि, तव अहं तुष्टः। किं ते काम्यं, सुन्दरि? किं वरं वृणीषे? अद्यैव तव वरं दास्यामि, कठिनोऽपि स्यात्।” इत्युक्ता सा प्रत्युवाच—“तपसा त्वया ज्ञातव्यम्। नूनं ब्रह्मन्, कर्तुं किञ्चिदिच्छामि; त्वया सत्यं वक्तव्यम्।” इत्युक्तः, दिव्यचक्षुषा स दृष्ट्वा प्रत्युवाच—“मया सह, सुश्रोणि, शुभेक्षणे, त्वं शतवर्षं अत्र सर्वभूतैरदृश्या संयोगं वाञ्छसि।” “हे देवी, नीलोत्पलश्याामे, वराय, सुन्दरनेत्रे, एवं त्वं कामान् वृणीषे; ददामि ते, मधुरभाषिणि। तथास्तु; गच्छाव गृहं मम, मदविह्वले।” इति स जयन्त्या सह उशना च गृहं जगाम।