शृणु, भगवन्! त्रिस्पृशाव्रतस्य यत् पुण्यं सहस्रसंवत्सराणां क्रमेण सम्पाद्यते, अथवा पूर्वदिशि यमुनायां लक्षकोट्यब्दपर्यन्तं स्नानेन लभ्यते, तदेव त्रिस्पृशाव्रतपालनेन नरः सम्प्राप्नोति। यः कुरुक्षेत्रे लक्षकोट्यर्कग्रहणकाले यत् फलमवाप्नोति, तदपि त्रिस्पृशाव्रतधारणेन लभ्यते। त्रिस्पृशां कृत्वा शतशः सुवर्णभाराणां दानफलमश्नुते, कोटिशः पापानि, शतकोट्यधिकानि हननकृत्यानि च नाशयति। एकेनैवोपवासेन सर्वं शीघ्रं भस्मीभवति, अनाथानां पन्थानं त्रिस्पृशाव्रतम् ददाति। ये मार्गकामिनः, विप्रश्रेष्ठ, तेऽपि यदि महान् महान् पापसमूहः स्यात्, तेषां कृतेऽपि एषा गतिः, यदुक्तं भगवता कृष्णेन व्यासस्य पुरतः। यः कश्चिद् द्विजातये वैष्णवव्रतमिदं लिप्यति प्रकाशयति वा, स पापराशिभिः बद्धोऽपि मोक्षमवाप्नोति। शतसंवत्सरैः पुण्येनापि, विप्रवर, त्रिस्पृशा दुर्लभा लोके, न च सुलभा मनुष्येभ्यः। ये तु त्रिस्पृशां कलेवरे सम्प्राप्य न कुर्वन्ति, तेषां जन्म जीवितं च निष्फलमेव। ये तु कालेवरे त्रिस्पृशां कृतवन्तः, विप्र, ते न प्रेतत्वं यान्ति, न श्राद्धेन, न पुत्रैः अपि। कदाचित् महादेवः स्वपुत्राय इत्युवाच—"एकदा अहं विष्णोः समीपं गतवान्। तत्र पूर्वं द्वादश्याः माहात्म्यं पृष्टवान्।" नारदः पुनः पप्रच्छ—"भगवन्, परममहाद्वादश्याः स्वरूपं किम्? किमस्य व्रतस्य फलम्? सर्वेश्वर, तन्मे कथय।" शिवः उवाच—"ब्राह्मण, एषा एकादशी महत्पुण्यदायिनी, शुभफलप्रदा च। शुभनक्षत्रयोगयुक्तया ऋषिप्रवरैः सेव्यते।" "जय, विजय, जयन्ती इति तिस्रः पापनाशिन्यः, सर्वदोषविनाशिन्यश्च; फलाकाङ्क्षिभिः ताः सेवनीयाः। शुक्लपक्षे एकादश्यां यदि पुनर्वसूनाम् नक्षत्रं भवति, तदा सा जयाख्या तिथिः श्रेष्ठा। तस्यां दिने उपवासेन जनः पापात् विमुक्तो भवति, नात्र संशयः। शुक्लद्वादश्यां श्रवणेन युक्तायां सा विजयाख्या तिथिः परा स्मृता। तस्यां दिने दानं ब्राह्मणभोजनं वा सहस्रगुणं फलं ददाति। तद्वत् होमोपवासयोः सहस्रगुणं पुण्यं लभ्यते। शुक्लद्वादश्यां प्राजापत्येन युक्तायां सा जयन्ती नाम तिथिः सर्वपापविनाशिनी। सप्तजन्मकृतानि पापानि, लघूनि वा महानि, गोविन्दस्य तस्यां पूजनेन निःसंशयं क्षीयन्ते। यदि शुक्लद्वादश्यां कदापि पुष्यनक्षत्रं भवति, सैव तिथिः परमपुण्यदायिनी, पापनाशिनी च। तस्यां दिने यो वर्षे एकवारं तिलानां प्रस्थं ददाति, उपवासी वा भवति, तौ तुल्यौ स्मृतौ। तस्यां दिने जगन्नाथः हरिः तुष्यति। तत्र साक्षात् प्रभुः सन्निहितो भवति, फलञ्चानन्तं स्मृतम्। सगरः, ककुत्स्थः, नहुषश्च तेन सम्पदं प्राप्तवन्तः। तस्यां दिने कृष्णः पूजितः सर्वं ददौ। वाङ्मनःकायकृतानि पापानि, सप्तजन्मकृतानि, तस्यां दिने उपवासेन क्षीयन्ते, नात्र संशयः। एकस्मिन्नेव दिने शुभनक्षत्रयुक्ते उपवासेन सहस्रैकादशीफलमवाप्यते। स्नानदानजपहोमस्वाध्यायदेवताराधनानि यानि तत्र क्रियन्ते, तानि अक्षयफलप्रदानीति स्मृतम्। अतः फलाकाङ्क्षिभिः तद्व्रतं यत्नेन कर्तव्यम्।" "पञ्चमाश्वमेधस्नानान्ते धर्मात्मा युधिष्ठिरः कृष्णं यदुकुलोत्पन्नं पप्रच्छ—'भगवन्, उपवासस्य, रात्र्युपवासस्य, एकभुक्तस्य च पुण्यं फलं च सम्पूर्णं वद।' श्रीभगवानुवाच—'हे पार्थ, शिशिरे मार्गशीर्षमासे सुन्दर्यां द्वादश्यां कृष्णपक्षे, शुद्धचित्तः दृढनिश्चयश्च दशम्यां केवलं एकभुक्तं कृत्वा व्रतं समाचरेत्। दशम्यां सदा संयतः स्यात्, अष्टमभागे दिनस्य सूर्ये शिथीले सायं भुङ्जीत।'" "'रात्रौ भुक्तिः' इति रात्रौ भोजनं न निर्दिश्यते; गृहीणां तु नक्षत्रदर्शनकाले रात्रौ भुक्तिर्निर्दिष्टा। यतयस्तु दिनस्याष्टमभागे रात्रौ न भुञ्जते; ततः प्रभाते व्रती विधिपूर्वकं समाचरेत्। मध्यान्हे, पार्थ, शुद्धात्मा स्नानं कुर्यात्; कूपे स्नानं हीनं, तडागे मध्यमं, सरसि श्रेष्ठं, नदीषु परमं; यत्र जलचराः सन्निकर्षे सन्ति। तत्र स्नाने पापपुण्ये समं भवतः। गृहेऽपि स्नानं श्रेष्ठमित्युक्तं, परं जलं शुद्धं भवेत्। अतः पाण्डुप्रवर, गृहे स्नानं कुर्यात्, यत्र विष्णुना, अश्वैः, रथैः स्पृष्टा वसुंधरा।'" "'हे मृत्तिके, पूर्वकृतानि मम पापानि हन्याः, क्रोधलोभौ त्यक्त्वा, एकचित्तः दृढनिश्चयश्च स्यात्। मिथ्यावादिनः, छद्मिनः, मिथ्याचारनिष्ठान्, ब्राह्मणनिन्दकांश्च वर्जयेत्। दुष्चरित्रान्, परदारगामिनः, परद्रव्यापहर्तॄन्, परदारान् सेवमानांश्च वर्जयेत्। केशवं पूज्य अन्नं तत्र दद्यात्, दीपं च गृहे भक्तिपूर्वकं दद्यात्।'" एवं त्रिस्पृशाव्रतस्य माहात्म्यं, महाद्वादश्याः पुण्यं च, भगवता कृष्णेन, महादेवेन, नारदेन च सम्यक् कथितम्।