देवाः त्रिपुरासुरस्य दुष्टतां सहनं न शक्ता आसन्। तेषां मोहं कृत्वा, अमृतं पीत्वा, दैत्यशत्रुः गोवेषधारणं कृतवान्। ये दैत्याः अमृतं पीतवन्तः, तान् पुनः पुनः जीवितुम् अशक्यं; त्रैलोक्ये सर्वे दानवाः त्र्यम्बकेन हताः। अन्धकवधसमये दैत्याः, पिशाचाः, दानवाः अपि, देवैः, मानवैः, पितृभिः च विनष्टाः। वृतः दानवसंयुक्तः घोरं कोलाहलं प्राप्तः, ततः विष्णोः साहाय्येन महेन्द्रेण हतः। तदनन्तरं मायया गुह्यः योगनिपुणः विप्रचित्तिः स्वगणैः सह महेन्द्रेण वज्रेण क्षणमात्रं हतः। दैत्यदानवाः सर्वे संगता विनष्टाः; एते दश देवासुरयुद्धवृत्तान्ताः। देवदानवानां नाशाय, प्रजासुखाय च, हिरण्यकशिपुः राजा शतकोटिवर्षाणि दीप्तिमान् आसीत्। सप्तद्विशतकोटिवर्षाणि, अष्ट्युत्साहस्राणि च, त्रैलोक्ये तस्य राज्यं आसीत्। ततः बली राजा पुनः शतकोटिवर्षाणि, षष्टिसहस्राणि द्विविंशतिलक्षाणि च, राज्यं कृतवान्। बलेः राज्यकालस्य यथावर्णनम्, प्रह्लादः असुरैः सह सुखं उपभुक्तवान्। एते बलवन्तः असुराः विजयं प्राप्तुम् यत्नवन्तः; महेन्द्रः त्रैलोक्यं निर्विघ्नं पालयति। एतत् सर्वं अद्य अपूर्णं, यावत् दशसहस्रवर्षाणि गच्छन्ति; ततः त्रैलोक्यं पाका (इन्द्रः) पुनः अधिपत्यं प्राप्नोति। तदा असुरान् परित्यज्य, यज्ञः देवेषु गतः; यज्ञे देवेषु प्राप्ते, दितिपुत्राः कविं प्रति वदन्ति। दैत्याः ऊचुः— "मघवता राज्यं हृतम्, यज्ञः देवेषु गतः; वयं अत्र स्थितुं अशक्ता, अधः लोकं प्रविशामः।" इत्युक्त्वा, कवी दुःखितान् असुरान् सान्त्वयन् अवदत्— "मा भैष्ठ, असुराः, अहं स्वबलात् वः धारयिष्यामि।" "सर्वे मन्त्राः, ओषधयः, यद् भूवर्तते, मयि स्थितम्; देवेषु केवलं अंशः अवशिष्टः।" "यद् अहं वः कृते धारितवान्, तत् वः दास्यामि।" असुरान् कविना रक्षितान् दृष्ट्वा, देवाः तम् स्तुतवन्तः। देवाः चिन्तिताः, पुनः प्राप्तुम् इच्छन्तः, समागत्य ऊचुः— "कवी बलात् सर्वं नयति।" "शीघ्रं गच्छामः, यावत् नः न विसृजति; शेषान् बलात् जित्वा, अधोलोकं प्रेषयामः।" ततः देवाः क्रुद्धाः दानवान् उपगच्छन्ति; ह्यन्ये देवैः ह्यमानाः, कविं शरणं ययुः। देवैः शीघ्रं अनुगतः असुरान् दृष्ट्वा, कविः तान् संगृहीत्वा रक्षायै, देवात् अपाकृतवान्। कविं स्थितं दृष्ट्वा, देवाः निर्भयाः निवृत्ताः; ततः कविः, चिन्तयन्, ब्रह्मणः हितवाक्यं मनसि कृतवान्। ततः काव्यः तान् स्मारयन् अवदत्— "त्रैलोक्यं वामनेन त्रिभिः पादैः हृतम्।" "बली बद्धः, जम्भः हतः, विरोचनः अपि हतः; द्वादश महाअसुराः देवैः युद्धे पराजिताः।" "अधिका नायकाः विविधैः उपायैः विनष्टाः; अल्पाः अवशिष्टाः। मम मतम्— युद्धं न अस्ति।" "युक्त्या तिष्ठन्तु, समयं प्रतीक्षन्तु; अहं महादेवम् गच्छामि, विजयप्रदं मन्त्रं प्राप्तुम्।" "महेश्वरात् अव्यभिचारी मन्त्रः प्राप्तः सति, पुनः देवैः युद्धं करिष्यामः; तदा नूनं विजयं प्राप्स्यथ।" एवं संमत्य, असुराः देवेषु ऊचुः— "सर्वे शस्त्रं निक्षिप्तम्, श्रान्ताः, रथहीनाः।" "तपः चरिष्यामः, वल्कलवस्त्रधारिणः।" तेषां सत्यवाक्यं श्रुत्वा, देवाः अनुमोदितवन्तः। ततः सर्वे दुःखरहिताः, हर्षिताः, निवृत्ताः; दैत्यैः शस्त्रं निक्षिप्ते, देवाः अपाक्रान्ताः। ततः काव्यः अवदत्— "अधुना, तपस्यां स्थिता भवत, एकचित्ताः, यावत् कार्यसिद्धिः समयः आगच्छति।" "मम पितुः आश्रमं प्रतीक्ष्यन्तु, दानवाः।" इत्युक्त्वा, काव्यः महादेवम् उपगच्छत्। शुक्रः अवदत्— "देव, यान् मन्त्रान् बृहस्पतिः धारयति, तान् इच्छामि, देवविजयाय, असुरविजयाय च।" देवः अवदत्— "भार्गव, सहस्रवर्षाणि, शीर्षोऽधः स्थित्वा, धूमप्राणः व्रतं कुरु।" "एतद् सहनं कृत्वा, मन्त्रान् प्राप्स्यसि।" शुक्रः तद् अनुमोदितवान्। देवपादौ स्पृशन्, अवदत्— "एवं स्यात्, भगवन्, यथाज्ञप्तं व्रतं आरभ्ये।" इत्युक्त्वा, देवाधिपेन उपदिष्टः भार्गवः व्रतं आरब्धवान्। शुक्रः असुरहिताय गच्छन्— काव्यः महेश्वरात् मन्त्रप्राप्तये ब्रह्मचर्यं आरब्धवान्। एतद् विदित्वा, राजानः धर्मानुसारं सुखेन वर्तितवन्तः। तस्मिन्नेव काले, देवाः क्रुद्धाः, बृहस्पतिप्रमुखाः, शस्त्रधारिणः, असुरान् आक्रमितवन्तः।