शिवं पञ्चमुखं दशबाहुं नागयज्ञोपवीतं चन्द्रशेखरं, देवीविहीनं सन्ददर्श सः दूतः। सः प्रलम्बश्वासं दीर्घनिःश्वासं च कृत्वा प्रमथगणैः सेव्यमानं, सर्वैः सुरगणैः परिवृतं, सेवकसमूहैः पूज्यमानं तम् ईश्वरं अपश्यत्। दूतस्यागमनं तत्र स्थितिं च दृष्ट्वा, शम्भुः तम् अवदत्—"वद" इति। ततः राहुः वक्तुं आरब्धवान्। राहुः उवाच—"भगवन्, जलन्धरेण मया त्वत्समीपं प्रेषितः अस्मि। तस्य सन्देशं मम वक्त्रात् शृणु, शीघ्रं च कुरु। हे गिरिश, त्वं तपसि रतः, निर्गुणः, धर्मरहितः; न तव पिता, न माता, न वंशः, न कुलं। जलन्धरः महाबाहुः त्रिलोकान् भुङ्क्ते; त्वमपि तस्य वशे स्थितः, तस्मात् तस्य आज्ञां पालय। कथं त्वं सनातनः, कामी, वृषवाहनः, स्कन्दविनायकयोः पिताऽभवत्, ये इह आगताः?" एवम् उक्ते, देवदेवः मौनं स्थित्वा, स्वाङ्गानि संयम्य, हस्तेन संकेतं कृतवान्, तदा वासुकिः भूमौ पतितः। ततः हिरम्बस्य वाहनस्य मूषकपुच्छं सर्पेण गृहीतम्; तस्य च पिच्छं गृहीत्वा, सः उच्चैः "मुञ्च मुञ्च" इति व्याहरत्। तस्यैव काले, स्कन्दस्य वाहनं उद्विग्नं दृष्ट्वा, तस्य घोषं च श्रुत्वा, वासुकिः भीतया मूषकपुच्छं मुमोच। ततः सः वासुकिः शिवकायम आरोह्य, ग्रीवायां लीलया परितः प्रविष्टः, तस्य श्वासात् अग्निः उत्पन्नः। तस्य तापेन जटामण्डलस्थः चन्द्रशेखरः सिक्तः, तदा तत् शरीरं जलनिधिवत् सिक्तं जातम्। तस्याः सुधास्रोतसां प्रवाहैः, ब्रह्मणः शिरसि शिवजटारक्षकाणां च मालिका भूषिता, तेन समये ते पुनः जीवन्तः अभवन्। सः सर्वाणि योगक्रमाणि, पूर्वं अधीतानि शास्त्राणि च स्मरन्, अन्योऽन्यस्य अध्ययनं श्रुत्वा, तेषां शिरांसि विवादं कृतवत्यः। "अहं प्रथमः, अहमेव आदि, अहं परात्परः, अहं सृष्टा, अहं धारयिता" इति ते स्पर्धया वादं अकुर्वन्। पुनः शोकाकुलाः, "नैतानि मया दत्तानि, न भुक्तानि, न समर्पितानि; लोभेन हृतबुद्धिः, ब्रह्मणे अपि न दत्तं धनं" इति विलपन्तः। तदा भगवतः जटासु महागणः उत्पन्नः, त्रिमुखः, त्रिपादः, त्रिपुच्छः, सप्तहस्तवान्। सः महाकेशः, कृतिमुखनामधेयः, तं दृष्ट्वा, कपालमालिका भयात् स्थिरा अभवत्। सः कृतिमुखः स्वगणैः सह, शिवं प्रणम्य, अतिभुक्तः, ईश्वरं प्रार्थयामास। शंकरः तम् उक्तवान्—"युद्धे हतान् खाद" इति। सः चिन्तयित्वा, युद्धं न क्वचित् दृष्ट्वा, हतान् नापश्यत्। ततः ब्रह्माणं खादितुम् उपेत्य, शंकरेण निरुद्धः, कृतिमुखः स्वदेहम् एव समग्रं खादितवान्। अत्यन्तभूखया पीडितः, सर्वत्र निषिद्धः, तं साहसं भक्तिं च दृष्ट्वा, भगवान् तुष्टः तम् उक्तवान्—"मम देवालये सदा तिष्ठ; यः तव स्मरणं विना मम स्थले, सः शीघ्रं पतिष्यति" इति। तदा सः अन्तर्हितः, तस्मिन् क्षणे देवाः शम्भोः शिरसि पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः। एवं त्रिशूलधारिणः सभायां अद्भुतं दृष्ट्वा, स्वयं स्वर्भानुः विस्मितः पुनः देवेशं पप्रच्छ। "कथं इन्द्रियाणि बलात् त्वां स्पृशन्ति, हे भव, संयतात्मनं योगिभिः प्राप्तं? त्वं इन्द्रियैः पूज्यसे, किं तु विषयैः स्पृश्यसे कथम्?" "त्वं ब्रह्मादिभिः सर्वलोकपालैः पूज्यसे, किं तु त्वं न कञ्चन पश्यसि, न च पूजयसि।" "कथं त्वं प्रभुः लोके भिक्षाटनं करोति? त्वं गौर्याः सौन्दर्यं गुह्यं च छन्नं करोषि, योगिनां नाथ, तां मम देहि।" "इदानीं स्कन्दलम्बोदरयोः सहितः, भिक्षापात्रं गृहित्वा, सदा गृहाद्गृहं विचर।" एवं बहुधा तत्र राहुः भगवन्तं प्राह। स तु भगवान् शृण्वन् अपि, किञ्चन न प्रत्यवदत्। ततः मौनिनं विहाय, राहुः नन्दिं सम्बोध्य अवदत्—"त्वं मन्त्रिणां सेनापतिः, क्रूरमुख, ध्वजधारी।" "एवं दुष्कृतं कृत्वा, त्वं शुद्धः कर्तव्यः; अन्यथा, क्रोधात् युद्धे हतः पतिष्यसि, इन्द्रवत्।" एवं वचः श्रुत्वा, नन्दिः भगवन्तं निवेदितवान्; त्रिशूलिनः भ्रूकुटिसंकेतात्, तस्य मनोऽभिलाषं अवगच्छत्। प्रणम्य, गणेन्द्रः नन्दिः, राहुम् प्रेषयामास। ततः सः जलन्धरं गत्वा, स्वर्भानुं, गौर्याः मोहिनीं रूपं च, यथावत् निवेदयामास। नारद उवाच—तस्मिन्नेव काले, नारायणः प्रभुः वल्कलाम्बरधारी आसीत्; तस्य द्वितीयः पार्षदः फलं हस्ते गृहीत्वा उपागमत्। तान् दृष्ट्वा, कामदूतिका हरिणलोचनाः दुःखिता बभूव; तस्याः वाक्यं श्रुत्वा, उभौ तौ ताम् उचतुः—"मा भैषीः, शुभे; आवां त्वां रक्षार्थम् आगतौ। कथं त्वं अत्र घोरवने, दुष्टैः सेव्यमाने प्रविष्टा?" एवं तां सान्त्वयित्वा, माधवः तं दानवम् उवाच—"मुंचैतां सौम्याङ्गीं, सुमुखीं, दुष्टकर्मणः पापाचरणं त्यज।" "रे दुष्ट, किं कर्तुम् इच्छसि? सर्वलोकनेत्राणि भोजनं कर्तुम् इच्छसि किम्?" "धर्मबलात्, भूः अलङ्काररहितां कुरु; अद्य लोकः तेजोविहीनः स्यात्, कामः च गर्वविहीनः।" "अद्य वने वृन्दां हत्वा, त्वया कर्तव्यम्; अतः शीघ्रं एषा सौख्यनिलयेश्वरी विमुक्ता अस्तु।" एवं सर्गः।