कृत्स्नस्य सप्तद्वीपवतीमधिपतित्वेन सहस्रबाहुः कोऽपि महाबलश्च राजा जातः। स स राजा दशसहस्रवर्षाणि घोरमपि तपः समाचरन् दीर्घकालं धर्मनिष्ठया स्थितः। कृतवीर्यवंशसमुत्पन्नं दत्तात्रेयं परमपुरुषं स भक्त्या पूजयामास। तस्मै दत्तात्रेयः चतुर्वरान् दत्तवान्। तदा स नृपतिः प्रथमं सहस्रबाहुत्वं वरयामास, अधर्मचिन्तनकाले च भयाभावं कामयामास। युद्धेन पृथिवीं विजित्य धर्मबलसमन्वितः, स्वातिशक्तिम् अपि शत्रुषु प्राप्नोति स्म। एवं स राजा क्षात्रधर्मेण सप्तद्वीपां सभूमिपुरीं सप्तसागरसंवृतां पृथिवीं विजित्य स्थितः। तस्मै सहस्रबाहवे बुद्धिमते यथेष्टं बाहवः समुत्पन्नाः। तस्य सर्वयज्ञाः दानसमृद्धयः सञ्जज्ञिरे। सर्वे यूपाः सुवर्णमयाः, सर्वे वेदिकाः सुवर्णमय्यः आसन्। सर्वे देवाः स्वैर विमानैः विभूषिताः तत्र समागताः। तस्य यज्ञे गन्धर्वाः अप्सरसो नित्यं सेवायामासुः। गन्धर्वनारदः तत्र स्तोत्राणि गायन् स्थितः। स राजा यज्ञैः, दानैः, तपसा, वीर्येण, विद्यया च वातवेगेन सप्तद्वीपान् पर्यटन् स्थितः। पञ्चाशीतिसहस्रवर्षाणि स पृथिव्याः सप्तद्वीपाधिपतित्वेन राज्यं कृतवान्। स गोरक्षः क्षेत्रपालश्च, वर्षेण सह स अर्जुन इव पार्जन्यवत् अभवत्। धनुष्कोट्याघातेन सहस्रबाहुः स राजा शरदर्क इव सहस्ररश्मिः विराजते स्म। माहिष्मत्यां नराणां मध्ये स सागरवेगसमन्वितः पुरुषोत्तमः। स राजा स्वसुखासक्तः विरुद्धवेगेषु क्रीडतीव, फेनमालाविलासिततरङ्गेषु तस्य क्रीडया बद्धाः सन्ति। नर्मदा क्रुद्धतरङ्गमालया भूषिता सावधानं समीपं याति; स एक एव मनुवंशजः महोदधौ निमज्जति। स हस्तेन वेगमुत्क्षिप्य प्रियतमार्थे सन्तोषं जनयन्, सहस्रबाहुना महोदधिं क्षोभयति। पातालवासिनो महादानवाः तस्य ऊरुकम्पेन अमृतोत्पत्तिभयात् निमग्ना स्थिरा च भवन्ति। महाभुजस्य बाणाघातेन महाभोगिनोऽपि शिरोभिः नम्राः स्थिराः भवन्ति। स धनुर्धरः रावणाय अपि बाणान् सन्दधे। स धनुर्धरः धनुः गृहित्वा पञ्चभिः बाणैः लङ्काधिपतिं मोहितवान्, रावणं सैन्यं च निर्जित्य बद्धवान्। तं जित्वा बद्ध्वा च माहिष्मतीं नीत्वा कारागारे स्थाप्य, अहं तस्य समीपं गत्वा अर्जुनं प्रसादयामास। स राजा मम पौत्रं मुमोच, सख्यं च अकुर्वत्; तस्य सहस्रबाहोः धनुष्कोटिनिनादः उत्पन्नः। युगान्ताग्निसमये यथा धनुष्कोटिनिनादः उत्पद्यते, तथा भाग्यस्य बलं महत्त्वं चाभवत्, यदा भार्गवः तं छित्त्वा स्थितवान्। युद्धे सहस्रबाहवः सुवर्णतालवनेव निपेतुः; तदा वसिष्ठो रोषसमन्वितः अर्जुनं शशाप। "हे हैहय, त्वया मम वनं दग्धम्; तवायं दुष्कृतः अन्येन दण्डनीयः, स त्वां हन्ता। सहस्रबाहून् छित्वा त्वां बलात् निगृह्य, भार्गवो बलवान् ब्राह्मणस्त्वां हन्ता।" इति शप्तः स राजा भार्गवेन रामेण निहतः। तस्य शतं पुत्राः आसन्, तेषु पञ्च महारथाः। तेषु शूरसेनः, शूरः, धृष्टः, कृष्णः इत्येते महाबलाः, शस्त्रविद्यायुक्ताः, धर्मनिष्ठाः, वीर्यशालिनश्च। जयद्ध्वजः तेषां श्रेष्ठः, अवन्तिः रसायाः नाथः। जयद्ध्वजस्य पुत्रः तालजङ्घः महाबलः। तस्य शतानि पुत्राणि तालजङ्घा इति प्रसिद्धाः। तेषु पञ्च कुलानि हैहयानां कीर्तिमन्तः। वीतिहोत्राः, भोजाः, अवन्तयः, तुण्डिकेराः च वीर्यशालिनः, एते तालजङ्घा इति प्रसिद्धाः। वीतिहोत्रस्य पुत्रः अनन्तः, बलशाली; तस्य पुत्रः दुर्जयः, रिपून् जयन्। स धर्मनिष्ठया प्रजाः पालयन्, कृतवीर्यार्जुनः सहस्रबाहुः राजा अभवत्। स राजा धनुषा समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं विजित्य स्थितः। यः प्रातः कृतवीर्यस्य नाम् उच्चारयति, तस्य धनहानिः न भवति; यत् नष्टं तत् पुनराप्नोति। यः कृतवीर्यस्य जन्म आख्यायते, स स्वर्गे यशः प्राप्नोति, यथा यज्ञदानेन। पुनः पुलस्त्यः उवाच—"श्रृणु राजन्, क्रोष्टोः कुलस्य महात्मानं वंशं, यस्य वंशे विष्णुः, वृष्णीनां श्रेष्ठः, जातः। क्रोष्टोः पुत्रः व्रजिनीवान् नाम, यः कीर्तिमान्; तस्य पुत्रः स्वातिः, स्वातेः पुत्रः कुशंकुः। कुशंकोः पुत्रः चित्ररथः, स एव शशबिन्दुः, सार्वभौमः अभवत्। वंशकारैः प्राचीनं श्लोकः गीयते—शशबिन्दोः शतानि पुत्राणि, तेषां च शतानि पुत्राणि। ते सर्वे बुद्धिमन्तः, रूपवंतः, धनाढ्याः, तेजस्विनश्च। तेषु शतानां मध्ये पृथवः बलवन्तः। पृथुश्रवा, पृथुयशाः, पृथुतेजाः, पृथुद्भवः, पृथुकीर्तिः—एते पृथुमतः शशबिन्दूनां वंशजाः राजानः आसन्।