ततः सोमस्य शिवस्य च सैन्ययोः मध्ये भीषणं महद् युद्धम् अभवत्, यत्र सर्वे प्राणी नष्टाः, युद्धं ज्वलद् अग्निरूपेण एकीकृतम् अभवत्। उभयपक्षेण तीक्ष्णैः शस्त्रैः परस्परं सैन्यानि विनष्टानि, दीप्तानि आयुधानि आकाशं पृथिवीं च पातालं च दग्धानि। क्रोधात् रुद्रः ब्रह्माशिरं अस्त्रं मुंचति स्म, सोमः अपि अपराजितबलः सोमास्त्रं प्रक्षिप्य, तयोः पतनात् समुद्रे, भूमौ, आकाशे च भयम् उत्पन्नम्। तदा लोकविनाशाय महान् युद्धः प्रवृत्तः इति दृष्ट्वा, स्वयं पितामहः देवैः सह प्रविष्टः, तं युद्धं किञ्चित् प्रकारेण स्थगयामास। पितामहः उवाच— "हे सोम, त्वया किम् एतत् भीषणं विनाशकारि कार्यम् अकारणम् कृतम्, येन जनानां नाशः जातः? परस्त्रीहरणात् त्वया एतद् अतिभीषणं युद्धं कृतम्।" "लोकमध्ये त्वं पापकृत् ग्रहः भविष्यसि, अग्निमुखानां मध्ये पापिष्ठः; वाक्पतेः पत्नीं मम आज्ञां स्थापयित्वा प्रत्यर्पय।" सोमः दीप्तकिरीटः "एवं भवतु" इति स्वीकृत्य, शान्तः युद्धात् निवृत्तः। तदा बृहस्पतिः प्रसन्नः तारा पत्नीं गृहं नीत्वा गतः, रुद्रः अपि तथा। पुलस्त्यः उवाच— ततः संवत्सरस्य अन्ते, द्वादशसूर्यसमानः, दिव्यपीतवस्त्राभरणैः भूषितः एकः प्रकटितः। तारा गर्भात् सूर्यसमप्रभः पुत्रः उत्पन्नः, सर्वशास्त्रविशारदः, गजशास्त्रस्य प्रवर्तकः। स राजा कुमारः अभवत्, राजवैद्यः इति प्रसिद्धः; सोमराजस्य पुत्रत्वात् "बुधः" इति नाम्ना विख्यातः। स शक्तिमान् सर्वेषां जनानां तेजः अतिक्रान्तवान्; तदा ब्रह्मा अन्ये देवाः दिव्यर्षिभिः सह तत्र आगच्छन्। बृहस्पतेः गृहे जातकर्मकाले, सर्वे देवाः तारां पप्रच्छुः— "कस्य पुत्रः अयं जातः?" तदा सा लज्जया मौनम् आस्थिता, पुनः पुनः पृष्टा अपि सा कुलवती लज्जिता आसीत्। अन्ते सा उवाच— "सोमेन जातः" इति; ततः सोमः स्वपुत्रं बुधं गृहीत्वा पृथिव्यां राज्यं दत्तवान्। अभिषेकं कृत्वा, बुधः शक्तिमान् दानानि दत्तवान्; ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह बुधं ग्रहमध्ये स्थानं दत्तवान्। सर्वे प्राणीणां साक्षात् उपस्थिते, सोमः तत्र एव अन्तर्धानम् अगच्छत्; बुधः धर्मात्मा इला गर्भे पुत्रम् उत्पादितवान्। स्वतेजसा शतं अश्वमेधयज्ञं कृतवान्; स "पुरूरवाः" इति विख्यातः, सर्वलोकैः पूजितः। हिमालयस्य रम्ये शिखरे पितामहं पूज्य, राजा लोकपालत्वं प्राप्तवान्, सप्तद्वीपाधिपः अभवत्। केशि आदि दैत्याः तस्य सेवकाः अभवन्; उर्वशी तस्य रूपेण आकर्षिता पत्नी अभवत्। सप्तद्वीपवती पृथिवी, पर्वतवनगुल्मयुक्ता, तेन सर्वभूतहिताय धर्मेण रक्षिताः। यक्षपुच्छधारी, स्वैः परिचारकैः सहितः, ब्रह्मणः कृपया, इन्द्रः तस्मै उत्तमासनं दत्तवान्। धर्मार्थकामसम्बद्धान् जनान् धर्मेण रक्षितवान्; त एव धर्मार्थकामाः कुतूहलयुताः तं द्रष्टुं आगच्छन्। तस्य कर्माणि ज्ञातुम् इच्छन्तः, स तान् समभावेन पूजां जलार्घ्यादि कृतवान्। त्रयाणि दिव्यसुवर्णमण्डितानि आसनानि स्थाप्य, तान् उपवेश्य, पूजां धर्मपक्षेण कृतवान्। कामः अर्थः च कुपितौ, अर्थः लोभात् शापम् उवाच— "त्वं नाशं गमिष्यसि।" कामः उवाच— "गन्धमादनपर्वते तव उर्वशीवियोगात् काममोहितः यौवनवनमध्ये वासं करिष्यसि।" धर्मः उवाच— "दीर्घायुः धर्मिष्ठः भविष्यसि; तव वंशः चन्द्रताराभिः यावत् स्थास्यति।" सः शतशः वर्धिष्यते, पृथिव्यां कदापि न नश्यति; षष्टिवर्षाणि उर्वशीस्नेहेन मोहितः भविष्यसि। शीघ्रं तव पत्नी अप्सरा तव वशे भविष्यति; इत्युक्त्वा सर्वे अन्तर्धानम् अगच्छन्, राजा राज्यं पालयामास। प्रतिदिनम् पुरूरवाः इन्द्रं द्रष्टुं यायात्; एकदा रथारूढः दक्षिणे आकाशे यायात्। तत्र शक्रेण सह, उर्वशीं केशिना दानवाधिपेन चित्रलेखया सह आकाशे नीतां दृष्टवान्। विविधैः शस्त्रैः युद्धे तं जितवान्, यः पूर्वं इन्द्रं वज्रधारिणं अपि विजितवान्। तेन सख्यं कृत्वा, उर्वशीं इन्द्राय दत्तवान्; तस्मात् इन्द्रः तस्य मित्रम् अभवत्। ततः वज्रधारी इन्द्रः प्रीतः, सर्वलोकातिरिक्तं पुरूरवसं उवाच— "सा तव गृहीता भवतु।" पुरूरवस्य सुखाय, उर्वशी लक्ष्मीस्वयंवरकथां गायितुम् आरब्धवती, या भरतेन स्थापितः। मेनका, उर्वशी, रम्भा च नृत्याय नियुक्ताः; तत्र उर्वशी लक्ष्मीमूर्त्या नृत्यं कृतवती। नृत्यकाले, पुरूरवसं दृष्ट्वा कामेन मोहिताः, उर्वशी प्राचीनं हस्तपादादि विस्मृतवती। भरतः तस्य वियोगात् कुपितः, शापम् दत्तवान्— "पञ्चपञ्चाशद्वर्षाणि पृथिव्यां लता भविष्यसि।" ततः उर्वशी पतिं गत्वा दीर्घकालं तेन सह स्थितवती; शापानुभवात् उर्वशी बुधपुत्रेण संयुक्ता अभवत्। सा तस्मै अष्टपुत्रान् जातवती; तेषां नामानि मम वक्ष्यामि— आयुः, दृढायुः, वश्यायुः, बलायुः, धृतिमत्, वसु...