सन्ति तीरथानि पुण्यानि—वासुधारा नाम तीरथं, तथा रामतीर्थं; जयन्ती, विजयायाः, शुक्लतीर्थं च। एषु तीरथेषु यः श्रद्धां ददाति, स परमं पदमाप्नोति; अस्ति मातृगृहं तीरथं, तथा करवीरपुरं च। सप्तगोदावरी नाम तीरथं सर्वतीर्थेश्वरः, तत्र अनन्तफलकामः श्रद्धां दद्यात्। कीकटदेशे पुण्यं गया तीरथं, राजगृहस्य पुण्यवनं, च्यवनाश्रमः, पुनः पुनः पुण्यनदी च सन्ति। इन्द्रियपूजनं पुण्यं, नदी पुनः पुनः गम्या पुण्या; यत्र ब्रह्मणा स्तुतोऽयं श्लोकः प्रवर्तते। पुत्रा बहवः काम्याः, यदि तेषां कश्चिद् गया गच्छेत्, अश्वमेधं वा यजेत्, नीलवृषं वा मोचयेत्। एष श्लोकः पुण्यतीर्थेषु, देवालयेषु, जनसमूहैः पठ्यते। केन वंशेऽस्माकं पुत्रः गया गच्छेत्, यः गत्वा सप्तपूर्वान् तथा उत्तरान् संतोषयेत्? मातामहविषयेऽपि एषा प्रथा प्राचीनः—पुत्रः गङ्गां गत्वा अस्थिसञ्चयं तत्र क्षिपेत्। अथवा सप्ताष्टतिलैः जलं दद्यात्, त्रीणि वा वनानि पिण्डदानं कुर्यात्। आदौ पुष्करवनं, ततः नैमिषं, पुनः धर्मारण्यं गत्वा श्रद्धां सम्यक् दद्यात्। गया, धर्मपृष्ठे, ब्रह्मसरोवरं, तथा गयायाः अश्वत्थे—यत्र पितृभ्यः किञ्चिद् दत्तं, तद् अक्षयम्। यः श्रद्धां कृत्वा मार्गे गच्छति, स शीघ्रं नरकस्थान् पितृन् स्वर्गं नयति। तस्य वंशे, राजन्, कोऽपि न भूते भवति; पिण्डदानात् भूतेत्वं बन्धनं च नश्यति। महर्षिः रक्तपाणिः आम्रवृक्षमूलं जलं ददाति; आम्रवृक्षा जलिता, पितरः तुष्टाः—एकं कर्म प्रसिद्धं, द्वौ कार्यौ साधयति। गयायां पिण्डदानात् अन्यद् दानं नास्ति श्रेष्ठम्; एकेन दानेन मोक्षकामाः तृप्यन्ति। ऋषयः श्रेठ्ठा वदन्ति—धान्यधनदानं परमं; गयायाः पुण्यतीर्थेषु यद् दत्तं, धर्मस्य परमकारणं कथ्यते। यः सर्वहृदयेन, महोत्साहेन, तं महागिरिं महानदीं पश्यति, मानससरोवरस्य दक्षिणोत्तरभागं गच्छति—द्विजश्रेष्ठं नमस्कृत्य, जन्मफलम् आप्नोति; यद् इच्छति, तद् अवश्यम् लभते। एवं संक्षेपेण पुण्यतीर्थसञ्चयं मया कथितम्; वागेश्वरोऽपि विस्तारं न वर्णयेत्, मनुष्यः कथं वर्णयेत्? सत्यम् तीर्थं, दया तीर्थं, दमः तीर्थं; गृहेऽपि शमः सर्ववर्णाश्रमाणां तीर्थं कथ्यते। यत्र यत्र श्रद्धा क्रियते, तत्र तद् सहस्रगुणं; परं गयायां श्रद्धा मोक्षं ददाति। तस्मात् यत्नेन पुण्यस्थले श्रद्धां कर्तव्या; प्रातःकालः त्रिमुहूर्तः, संगवः अपि तावत्। मध्याह्नः त्रिमुहूर्तः, ततः अपराह्णः; सायं त्रिमुहूर्तः, तत्र श्रद्धा न कर्तव्या। राक्षसी कालः सः सर्वकर्मणां निन्दितः; दिवसस्य पञ्चदश मुहूर्ताः सदा कथ्यन्ते। तेषु अष्टमः मुहूर्तः कुटपः; मध्याह्नात् सूर्यः शीतलः भवति। तस्मात् कुटपकाले आरभ्य कर्म अनन्तफलदं; कुटपः खड्गपात्रं, नेपालचेलं च सम्बद्धः। सुवर्णं, दुर्वा, तिलाः, गौः, दुहितृपौत्रः—एतेऽपि अष्टमः, पाप्याः, निन्द्याः, दुःखदाः। एतेषां अष्टकत्वात् कुटपः प्रसिद्धः; कुटपात् चत्वारः मुहूर्ताः। पञ्च मुहूर्ताः स्वधादाने अनुमोदिताः; कुशा कृष्णतिलाः विष्णोः शरीरात् उत्पन्नाः। ज्ञानी श्रद्धायाः काललक्षणं वदन्ति; तिलैः जलं तीरस्थैः जलक्रियान्ते दातव्यम्। एकेन हस्तेन दुर्वां गृह्य, गृहे श्रद्धां कुर्यात्; पुण्यं, शुद्धं, जीवदं, सर्वपापनाशनं। पुण्यस्थले श्रद्धाकथनं ब्रह्मणा उक्तम्; यः शृणोति वा पठति, स भाग्यवान् भवति। श्रद्धाकाले तीरस्थैः एषा घोषणा कर्तव्या—सर्वपापनाशिनी, दारिद्र्यनाशिनी। शुद्धा, कीर्तिनिधिः, महापापनाशिनी; श्रद्धायाः महत्त्वं ब्रह्मणा, सूर्येण, रुद्रेण पूजितम्। भीष्मः उवाच—कथं सोमवंशः उत्पन्नः? के प्रसिद्धराजानः तत्र जाताः? पुलस्त्यः उवाच—पूर्वं अत्रिः ब्रह्मणा सृष्ट्यादौ उपदिष्टः; सृष्ट्यर्थं अनन्तरनामा तपः अत्रिना कृतम्। भगवतः दुःखनाशकस्य, आनन्ददायकस्य, इन्द्रियातीतस्य, ब्रह्मरुद्रसूर्यसन्निविष्टस्य, साक्षात् प्रभोः; अत्रिः मनः शमयित्वा, आत्मनिग्रहः स्थितः; तपसः महत्त्वं परमानन्ददायकम्। तस्य कुलेश्वरः पत्नीसहितः तत्र स्थितः; तं दृष्ट्वा सोमः भाषितवान्, तस्मात् सोमः उत्पन्नः, तेजस्वी। एवं पुण्यतीर्थानां, श्रद्धायाः, सोमवंशस्य च उत्पत्तिः पुण्यकथायाम् संप्रवर्तिता।