इन्द्रः तपस्याऽनुष्ठानात् शत्रुं नामुचिं हत्वा स्वर्गं प्राप्तवान्। तत्र मानवैः कृतानि श्राद्धदानानि अनन्तफलानि ददाति। तत्र पुष्करनाम्नि पुण्यतीर्थं विद्यमानम्, तथा शालग्रामं च; शोणपातं च प्रसिद्धं यत्र वैश्वानरः ऋषिः निवसति। सरस्वततीर्थं, स्वामितीर्थं, मलंदरा नदी, कौशिकी, चन्द्रका च पुण्यस्थानानि सन्ति। विद्यर्भः, शीघ्रगामिनी वेगा नदी, पूर्वाभिमुखी पयोष्णी, कावेरी, उत्तरंगा, जलंधर पर्वतः च तत्र सन्ति। एतेषु पुण्यतीर्थेषु श्राद्धकर्मणः उत्तमं फलम् लभ्यते; लोहेदण्डतीर्थे च, चित्रकूटे च एवं। सर्वत्र दिव्या गङ्गायाः तीराः तथा अन्याः शुभनद्यः पुण्यस्थानानि; कुब्जाम्रकं, उर्वशीपुलिनं च पुण्यतीर्थानि। मोक्षदं तीर्थं, ऋणमोचनं तीर्थं च सन्ति; पितृतीर्थेषु श्राद्धकर्मणः परमं फलम्। अट्टहासतीर्थं, गौतमेश्वरतीर्थं, वसिष्ठतीर्थं, भारततीर्थं च तत्र सन्ति। ब्रह्मावर्तः, कुशावर्तः, हंसतीर्थः, पिण्डारकः, शङ्खोद्धारः च प्रसिद्धानि। भाण्डेश्वरः, बिल्वकः, नीलपर्वतः, बदरीतीर्थः, सर्वतीर्थेश्वरेश्वरः च तत्र सन्ति। वसुधारातीर्थं, रामतीर्थं, जयन्ती, विजयाः, शुक्लतीर्थं च पुण्यस्थानानि। एतेषु श्राद्धकर्मणः परमं फलम् लभ्यते; मातृगृहतीर्थं, करवीरपुरं च तत्र सन्ति। सप्तगोदावरीतीर्थः सर्वतीर्थेश्वरः इति प्रसिद्धः; तत्र अनन्तफलाभिलाषिणः श्राद्धं कुर्युः। कीकटे गयां पुण्यतीर्थं, राजगृहवनं, च्यवनाश्रमः, पुनः पुनः नदी च सन्ति। इन्द्रियपूजनं पुण्यं, पुनः पुनः गम्यते नदी पुण्यं; यत्र ब्रह्मणा स्तुतः श्लोकः प्रवर्तते। पुत्राः बहवः काम्याः, यदि एकः गयां गच्छेत्, अश्वमेधं वा कुर्यात्, नीलवृषं वा मोचयेत्। अयं श्लोकः पुण्यतीर्थेषु, देवस्थानेषु, राजन्, सर्वैः जनैः संगम्य पठ्यते। कः अस्माकं वंशे पुत्रः गयां गच्छेत्, यः गच्छित्वा सप्त पितृन् तथा अनुवंशीयान् आनन्दयेत्? मातामहस्य अपि अयं प्राचीनः उपदेशः अस्ति—यः पुत्रः गङ्गायाः गत्वा अस्थिसंचयं तत्र निक्षिपेत्। अथवा यः सप्त वा अष्ट तिलैः जलं ददाति, यः त्रिषु वनेषु पिण्डदानं कुर्यात्। आदौ पुष्करवने, ततः नैमिषे, पुनः धर्मारण्यं प्राप्त्वा श्रद्धया श्राद्धं ददाति। गयायां धर्मपृष्ठे, ब्रह्मसरसि, गयायां अश्वत्थे—यत् पितृभ्यः तत्र दीयते, तत् अव्ययम्। यः श्राद्धं कृत्वा मार्गं याति, सः शीघ्रं नरकस्थं पितृन् स्वर्गं नयति। तस्य वंशे, राजन्, कश्चन भूतः न भवति; पिण्डदानात् भूतत्वं बन्धनं च नश्यति। ताम्रपाणिः ऋषिः आम्रवृक्षमूले जलं ददाति; आम्रवृक्षाः सिंचिताः, पितरः तृप्ताः—एकं कर्म प्रसिद्धं द्वयं साधयति। गयायां पिण्डदानात् अन्यं दानं न अतिशयति; एकेन दानेन मोक्षार्थिनः तृप्ताः। श्रेष्ठाः ऋषयः वदन्ति धान्यस्य, वित्तस्य दानं परमम्; गयायां पुण्यतीर्थेषु मानवैः यत् दीयते, तद् धर्मस्य परमकारणम्। यः सर्वहृदयेन, प्रहर्षेण, तं महान् पर्वतं, महान् नदीं पश्यति, दक्षिणे वा उत्तरभागे मानससरोवरस्य गत्वा— द्विजश्रेष्ठं नमित्वा, जन्मफलम् प्राप्नोति; यत् किञ्चित् मानवः इच्छति, तद् अवश्यम् लभ्यते। एवं संक्षेपतः पुण्यतीर्थसंचयं उक्तवान्; वागेश्वरः अपि विस्तारतः न वर्णयेत्, मानवः कथं वर्णयेत्? सत्यम् तीर्थं, दया तीर्थं, दमः तीर्थं; गृहस्थस्य गृहे अपि शमः सर्ववर्णाश्रमाणां तीर्थं इति कथ्यते। यत् किञ्चित् श्राद्धं किञ्चन तीर्थे कृतम्, तद् सहस्रगुणं मत्वा; गयायां श्राद्धं मोक्षं ददाति। तस्मात् प्रयत्नेन श्राद्धं तीर्थे कर्तव्यम्; प्रातःकालः त्रिमुहूर्तपर्यन्तः, संगवः अपि तावत्। मध्याह्नः त्रिमुहूर्तः, ततः अपराह्णः; सायं अपि त्रिमुहूर्तः, तस्मिन्नेव श्राद्धं न कर्तव्यम्। तद् कालं राक्षसीं कालं सर्वकर्मणां निषिद्धम्; दिवस्य पञ्चदश मुहूर्ताः सदा कथ्यन्ते। तेषु अष्टमः मुहूर्तः कुटपः इति प्रसिद्धः; मध्याह्नात् आरभ्य सूर्यः शीतलः भवति। तस्मात् तस्मिन्काले आरभ्य कर्म अनन्तफलम् ददाति; कुटपः अपि खड्गपात्रे, नेपालचेलके च सम्बद्धः। सुवर्णं, दर्भा, तिलाः, गौः, दुहितुः पुत्रः अपि अष्टमः; एते पापाः, निन्द्याः, दुःखदाः इति कथ्यन्ते। एतेषु अष्टसु कुटपः इति प्रसिद्धिः; कुटपात् अनन्तरं चत्वारः मुहूर्ताः। पञ्च मुहूर्ताः अपि स्वधादाने अनुमोदिताः; कुशा, कृष्णतिलाः विष्णोः शरीरात् उत्पन्नाः इति कथ्यते। एवं पुण्यतीर्थानां, श्राद्धकर्मणः, कालविभागस्य, तथा फलस्य महत्त्वं, राजन्, शास्त्रेण विवृत्तम्।