सर्वेऽत्र एकदा त्रिस्पृशायाः महत्त्वं विस्तरेण कथ्यते। त्रिस्पृशायाः दर्शनं यदि रात्रौ एकादशी, द्वादशी, त्रयोदशी तिथिभिः सह युक्तं भवति, तदा दशसहस्राणि हिंसायाः कर्माणि नश्यन्ति। सा त्रिस्पृशा दशमी तिथ्या सहैव संयोगेन ज्ञेयम्, अन्यथा न; यदि कश्चित् दोषं कुर्यात्, प्रायश्चित्तेन तस्य विमुक्तिः स्याद्। तथापि दशमी तिथ्याः दोषं अहं न क्षमये, हे नदीदेवि; तस्य भक्षणं विषस्य तुल्यम्, हलाहलस्य सेवनमिव। यदि कश्चित् एकादशीव्रतम् दशमी तिथ्या सह संमिश्रं कृत्वा आचरति, एवं चिन्तयन्—"मम दिनं दशमी संयोगेन न कर्तव्यम्"—तदा कोटिजन्मानां पुण्यं विनश्यति; स्वकुलं पतति, स्वर्गाद् रौरवादिषु नरकेषु पतति। स्वशरीरं शुद्ध्वा मम दिनं आचर्यताम्; यदि तिथ्याः वृद्धिः स्यात्, तदा त्याज्यम्, यथायोग्यं शास्त्रश्रवणाद्यैः संयोगेण कर्तव्यम्। एकादशीव्रतं कृत्वा जन्मपुण्यं ह्रासं यायात्, विशेषतः वृद्धौ संशये च। मम आज्ञया द्वादशी, या मम प्रिया, आचर्यताम्। तदा जाह्नवी उवाच—"हे जगन्नाथ, तव वचनानुसारं त्रिस्पृशां आचरिष्यामि; तव आज्ञया सर्वपापेभ्यः विमुक्ता भविष्यामि।" श्रीकृष्णः उवाच—"स्वस्थानं गच्छ, शुभं भवतु; त्वं कदापि न भयमाप्नुहि। हे देवी, सरितां श्रेष्ठे, पापं त्वां न स्पृशिष्यति।" ये सरस्वत्याः जलं स्नानं कुर्वन्ति, माधवस्य पूजनं, जगन्नाथस्य प्रणामं च, ते परमं पदं प्राप्नुवन्ति। जाह्नवी पुनः ब्रह्मणं उवाच—"हे ब्रह्मन्, विधिं कथय; पूर्णतया कर्तुं इच्छामि। देवदेवस्य, निर्दोषस्य दामोदरस्य प्रसादं इच्छामि।" प्राचीमाधवः उवाच—"शृणु, हे देवी, त्रिस्पृशायाः विधिं वक्ष्यामि; तस्य श्रवणेन, सरितां श्रेष्ठे, पापात् विमुक्तिः स्यात्।" स्वसामर्थ्यानुसारं स्वर्णमयं मम रूपं भारार्धेन, अर्धेन, वा चतुर्थांशेन निर्मीयताम्। तिलैः पूर्णं ताम्रपात्रं निर्मीयताम्, पञ्चरत्नैः शोभितं निर्मलं जलपात्रं च स्थाप्यताम्। पुष्पमालाभिः वेष्टितं, कर्पूरागुरुभिः सुगन्धितं कृत्वा, स्नात्वा दामोदरं सम्यक् अभिषेकं कृत्वा, तं स्थापयेत्। ततः वस्त्रयुग्मं समर्पयेत्, पुराणेषु उल्लिखितैः मन्त्रैः पूजनं कुर्यात्, श्वेतैः नवैः ऋतुपुष्पैः, कोमलैः तुलसीपत्रैः च। विष्णवे छत्रं समर्पयेत्, पादत्राणं च, फलानि रमणीयानि बहूनि निवेदयेत्। यज्ञोपवीतं दद्यात्, नूतनं दृढं उत्तरीयं च; सुन्दरं दीर्घं दृढं वैष्णवदण्डं अपि समर्पयेत्। दामोदराय पादौ, माधवाय जानुनी, वामनरूपाय कटिं, इच्छाप्रदाय। पद्मनाभाय नाभिं, विश्वयोनये उदरं, ज्ञानगम्याय हृदयम्, वैकुण्ठगमाय कण्ठम्। सहस्रभुजाय भुजौ, योगरूपाय नेत्रे; सम्यक् भक्त्या पूज्य, विधिना अर्घ्यं दद्यात्। शुद्धनारिकेलं शङ्खे स्थाप्य, सूत्रैः वेष्टितं, उभाभ्यां हस्ताभ्यां समर्पयेत्। "हे जनार्दन, यदा त्वं स्मृतः स्याः, तदा पापानि, दुःस्वप्नानि, अशुभानि, कष्टानि च नश्यन्ति।" "हे प्रभो, यः नरकभयम्, दारिद्र्यम्, दुःखम् वा, इह वा परत्र वा, मम उदेति—तस्मात् देवदेव, रक्ष माम्; अर्घ्यम् स्वीकरोतु; तव अनुकम्पा मम उपरि सदा भवतु, हे दामोदर।" धूपं, दीपं, नैवेद्यं दद्यात्, दीपार्चनं कुर्यात्; शिरसि कमलं परिक्रम्य, हरिं सरितां श्रेष्ठं पूजयेत्। एवं विधिं कृत्वा, स्वगुरुम् अपि पूजयेत्; सुवर्णं, वस्त्रं, शिरस्त्राणं, चोलकं दद्यात्। पादत्राणं, छत्रं, मुद्रिका, कमण्डलु, अन्नं, ताम्बूलं, सप्तधान्यं, दानं च दद्यात्। गुरौ देवदेवे च पूजायां कृतायां, हरिं जागरणं कुर्यात्, गीतैः, नृत्यैः, शास्त्रपाठैः सह। रात्रेः अन्ते, देवाय अर्घ्यं विधिना दद्यात्, स्नानादिकं कुर्यात्, ततः ब्राह्मणैः सह भोजनं कुर्यात्। शिवः उवाच—"हे द्विज, त्रिस्पृशायाः कथा अद्भुतं रोमाञ्चकरं च; तस्य श्रवणेन गङ्गास्नानपुण्यं लभ्यते।" त्रिस्पृशाव्रतं एकवारं अपि कृत्वा, सहस्राश्वमेधस्य, शतवाजपेयस्य पुण्यं लभ्यते। पितृवंशः, मातृवंशः, स्ववंशः च मोचितः, विष्णुलोके सम्मानं लभते। यत् पुण्यं दशमिल्यतीर्थेषु, यत् फलम् दशमिल्यधामेषु, तत् त्रिस्पृशाव्रतेन लभ्यते। ब्राह्मणाः, शुद्धचित्ताः क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्रजाता अन्ये च—सर्वे ते, द्विजश्रेष्ठ, पृथिवीं त्यक्त्वा मोक्षं यान्ति, यथा द्वादशाक्षरमन्त्रः मन्त्रराजः। एषा एव व्रतश्रेष्ठा, यया त्रिस्पृशा क्रियते; ब्रह्मणा प्रथमं स्थापितम्, पश्चात् राजर्षिभिः। अन्येषां किं वक्तव्यम्, वत्स? त्रिस्पृशा मोक्षदायिनी; एतद्विधिना, ब्राह्मण, त्रिस्पृशाव्रतं स्थापितम्। यः भक्त्या आचरति—शृणु फलं यत् वक्ष्यामि: गङ्गास्नानस्य वा वाराणस्यां पुण्यं यत्— एवं त्रिस्पृशायाः व्रतं शास्त्रानुसारं, श्रद्धया, विधिना च आचर्य, परमं पुण्यं, मोक्षं च लभ्यते।