संसारस्य पुण्यतीर्थानां महिमा कथ्यते। प्रसिद्धाः पुण्यस्थानानि, यथा अङ्गारकः, आत्मदर्शः, अलम्बुषा, वत्सव्रातेश्वरः, गोकामुखः च, परमं पुण्यं धारयन्ति। गोवर्धनः, हरिश्चन्द्रः, पुरचन्द्रः, पृथूदकः, सहस्राक्षः, हिरण्याक्षः, तथा कदलीनदी च, पुण्यतीर्थत्वेन विख्याताः। सौमित्रिसंगत, इन्द्रनील, महानाद, प्रियमेलकादीनि नामानि अपि पुण्यस्थानानां गणनायाम् आगच्छन्ति। एते सर्वे पितृयज्ञे सदैव स्तूयन्ति, विशेषतः पूज्यन्ते, यतः सर्वे देवाः तत्र वर्तन्ते इति श्रूयते। यत्र दानं दीयते, तत्र शतकोटिगुणं फलम् लभ्यते; बाहुदा पुण्यनदी, शुभः सिद्धवटः च, पुण्यदायकाः। पाशुपतं तीर्थं, पर्यटिकानदी च, यत्र पितृयज्ञे दत्तं दानं शतकोटिगुणं फलम् ददाति। तत्र पंचतीर्थं नाम पुण्यस्थानं अस्ति, यत्र गोदावर्याः नदी सहस्रलिंगैः संयुक्ता, दक्षिणोत्तरेण प्रवहन्ति। तत्र जमदग्निः परमं सुखधाम अस्ति, यत्र गोदावर्याः नदी प्रतिकराक्षसस्य भीत्या सिद्धत्वं प्राप्तवती। तत्र देवपितृयज्ञे अप्सरसां गणैः सह, श्राद्धदानं शतलक्षगुणं फलम् ददाति। तथा सहस्रलिंगतीर्थं, रघवेश्वरः परमः, तत्र शेंद्रकला पुण्यनदी प्रवहति, यत्र इन्द्रः गच्छति स्म। नमुचिं शत्रुं हत्वा, तपसा इन्द्रः स्वर्गं प्राप्तवान्; तत्र मनुष्यैः कृतं श्राद्धं अनन्तं फलम् ददाति। पुष्करं पुण्यतीर्थं, शालग्रामं च, शोनपातं यत्र वैश्वानरः ऋषिः वसति, प्रसिद्धम्। सरस्वततीर्थं, स्वामितीर्थं, मलंदरानदी, कौशिकी, चन्द्रका च, पुण्यनदीः। विदर्भः, वेगा शीघ्रगामिनी नदी, पूर्वमुखी पयोष्णी, कावेरी, उत्तरंगा, जलंधरपर्वतः च, पुण्यस्थानानि। तत्र श्राद्धे परमं फलम् लभ्यते; लोहदंडतीर्थे, चित्रकूटे च। सर्वत्र दिव्या गंगा तटाः, अन्याः शुभनदीः, पुण्यस्थानानि; कुब्जाम्रकं, उर्वशीपुलिनं च पुण्यतीर्थत्वेन प्रसिद्धम्। तत्र संसारमोचनतीर्थं, ऋणमोचनतीर्थं च, यत्र पितृयज्ञे श्राद्धं परमं फलम् ददाति। अट्टहासतीर्थं, गौतमेश्वरतीर्थं, वसिष्ठतीर्थं, भारततीर्थं च, पुण्यस्थानानि। ब्रह्मावर्तः, कुशावर्तः, हंसतीर्थः, पिंडारकः, शंखोद्धारः च, पुण्यतीर्थानि। भाण्डेश्वरः, बिल्वकं, नीलपर्वतः, बदरीतीर्थं, सर्वतीर्थेश्वरेश्वरः च, पुण्यस्थानानि। वसुधारातीर्थं, रामतीर्थं, जयन्ती, विजयाः, शुक्लतीर्थं च, यत्र श्राद्धं कृत्वा परमं पदं प्राप्यते। मातृगृहतीर्थं, करवीरपुरं च पुण्यतीर्थत्वेन प्रसिद्धम्। सप्तगोदावरीतीर्थः, सर्वतीर्थेश्वरः, तत्र अनन्तफलकामाः श्राद्धं कुर्युः। कीकटे पुण्यगया, राजगृहवनं, च्यवनाश्रमः, पुनःपुना पुण्यनदी च, पुण्यस्थानानि। इन्द्रियपूजा पुण्यदायिनी, पुनःपुना नदी च, यत्र ब्रह्मणा स्तुतं श्लोकं प्रवर्तते। अनेकाः पुत्राः काम्याः, यदि एकः गयां गच्छेत्, अश्वमेधं कुर्यात्, नीलवृषं मोचयेत्। एष श्लोकः तीर्थेषु, देवालयेषु च, सर्वैः जनैः संगता पठ्यते। कस्मात् वंशे पुत्रः गयां गच्छेत्, यः तत्र गत्वा सप्तपूर्वान् तथा उत्तरान् नंदयेत्? एष प्राचीनः परंपरा मातामहपर्यन्तं अपि कथ्यते; यः पुत्रः गंगायाः गत्वा अस्थिसंग्रहं तत्र क्षिपेत्। अथवा यः सप्ताष्टतिलैः जलं ददाति, वा त्रिषु अरण्येषु पिंडदानं कुर्यात्। प्रथमं पुष्करारण्ये, ततः नैमिषे, पुनः धर्मारण्ये श्राद्धं भक्त्या कुर्यात्। गयायां धर्मपृष्ठे, ब्रह्मसरसि, गयायाः अश्वत्थे, यत्र पितृभ्यः दत्तं न क्षीयते। यः दत्तं कृत्वा मार्गे गच्छति, सः शीघ्रं नरकस्थं पितरं स्वर्गं नयति। तस्य वंशे, हे राजन्, कश्चन भूतः न भवति; पिंडदानेन भूतत्वं बन्धनं च नश्यति। तप्तकर्णः मुनिः आम्रवृक्षमूलं जलं ददाति; आम्रवृक्षाः सिंचिताः, पितरः तुष्टाः; एकं कर्म, प्रसिद्धं, द्वयं प्रयोजनं साधयति। अन्यत् गयायां पिंडदानं दानं न अतिशयः; एकेन दानेन मोक्षकामाः तुष्टाः। सर्वश्रेष्ठाः मुनयः अन्नधनदानं श्रेष्ठं वदन्ति; गयातीर्थे मनुष्यैः यत् दत्तं धर्मस्य परमकारणं इति कथ्यते। यः सर्वहृदयेन, महानन्देन, महापर्वतं, महानदीं पश्यति, मानससरोवरस्य दक्षिणोत्तरभागे गत्वा— द्विजश्रेष्ठं नमित्वा, जन्मफलम् प्राप्नोति; यद् इच्छति, तद् अवश्यं लभते। एवं पुण्यतीर्थसंग्रहः संक्षेपेण मया वर्णितः; वागेश्वरः अपि विस्तरेण न वर्णयेत्, तर्हि मानवः कथं वर्णयेत्?