सप्त ऋषयः, वेदबलाश्रयाः, तां गाम् अकृपणेन कर्मणा निर्भयाः सन्तः, तस्याः गवां भक्षणं कृतवन्तः। कालान्तरे तु ते मृत्युम् उपेत्य, दशसु नगरेषु श्वापदत्वेन पुनर्जन्म प्राप्नुवन्। तत्र ते, पूर्वजन्मस्मरणयुताः, पितृभक्ताः सन्तः, वैराग्यं प्राप्य धर्मेण प्राणान् त्यक्तवन्तः। जनैः अदृष्टाः, पुण्यस्थलेषु उपवासं कृत्वा, पुनः कालाञ्जरगिरौ मृगत्वेन अभिजज्ञिरे। तत्र ज्ञानयोगसम्पन्नाः, तदेव शरीरं परित्यज्य, पतनमरणेन वैराग्ययुक्तचित्ताः, सात्त्विकाः सप्त योगिनः मानसपुरीषु जाताः। तेषां नामानि कर्मणि चैतानि आसन्—सुमनाः, कुसुमवासुः, चित्तदर्शी, सुदर्शी, ज्ञातः, ज्ञानस्यः, पारगश्च। तेषु सप्तसु, ज्येष्ठे श्रेष्ठे च मनुष्ये, अन्ये त्रीणि चित्तचाञ्चल्येन योगात् पतिताः, शेषाः योगेन विशुद्धाः अभवन्। तत्र ते अनूहम् दीप्तिमन्तं वीर्यवान् स्त्रीसंकुलं विविधैः सुखैः क्रीडन्तं दृष्टवन्तः। अप्सु जातः कश्चन पाञ्चालवंशसम्भवः, बलसम्पन्नः, वाहनबहुलश्च, स्वराज्ये स्पृहां कुर्वन् आसीत्। ब्राह्मणश्चान्यः, पितृमार्गानुगामी, श्राद्धनिष्ठः, पितृभक्तः, द्वौ च मन्त्रिणौ महाबलौ वाहनसम्पन्नौ दृष्ट्वा। मन्त्रिपदकामुकौ तौ द्वौ विप्रश्रेष्ठौ, विभ्राजस्य पुत्रौ, मन्त्रित्वे नियुक्तौ; एकः ब्रह्मदत्तः इत्याख्यातः। तयोः मन्त्रिणोः पुत्रौ पुण्डरीकः सुबालश्च; ब्रह्मदत्तः कौम्पिल्ये पुरी श्रेष्ठे नृपतित्वेन प्रतिष्ठापितः। स पाञ्चालाधिपः, पितृभक्तः, श्राद्धकृत्, तदा योगवित् सर्वभूतचित्तवित् आसीत्। तस्य पत्न्यास्ति, सुदेवस्य कन्या, सन्नतिः नाम, या पूर्वं कपिलवंशजा आसीत्। सा पितृकृत्यनिष्ठया वेदविद्या समुपार्जयत्; तया सह राजा पुत्रेण राज्यं पालयामास। एकदा तु राजा तया सह उद्यानं गतः, युगपद् द्वौ कृम्वी प्रेमकलहे संलग्नौ दृष्टवान्। तत्र कृमिवरः स्त्रीं प्रति, या अधोमुखी, कामबाणतापिता, काकुभया वाणीं प्राह—"त्वदृते लोके न कोऽपि प्रियकरः; मध्येन तन्वी, विस्तीर्णमुखी, सुललिता च। सुवर्णसदृशवर्णा, सुहासमुखी, तव मुखं गुडशर्करास्वादुपमं दृश्यते। अहं यदा खादामि, त्वमपि खादसि; स्नाने मम त्वदपि स्नानम्; मम अभावे त्वं शोकिता, क्रुद्धे मयि त्वं भीता।" "किं त्वं सदा अधोमुखी, सुशोभने?" इति सः पृष्टवान्। सा क्रोधवशात् प्रत्युवाच—"कपटिन्! त्वं मां विना मधुपूर्णं खादितवान्; तदन्यस्मै दत्त्वा, मां त्यक्त्वा अन्यया स्नेहं कृतवान्।" कृमिः उवाच—"सा त्वत्सदृशी आसीत्, तस्माद्दत्तवान्; एष एकः दोषः क्षन्तव्यः, पुनर्न करिष्यामि। त्वं कोपं त्यज, त्वत्पादौ स्पृशामि, सत्येन वरवर्णिनि।" "त्वयि क्रुद्धायाम् मृत्युरपि मम समीपे; प्रसन्नायां सर्वे कामाः सिद्ध्यन्ति। त्वं मम मुखं पूर्णचन्द्रमिव, अमृतोपमं, सदा पिब; अहं सदा प्रेम्णा संबद्धः। एतद् विदित्वा, शुभकर्मसु सदा मयि दया दर्शय।" तस्याः वचनेन सा प्रसन्ना अभवत्। कृमिवधूः मोहनाय आत्मानं समर्पयामास; ब्रह्मदत्तः सर्वं विज्ञाय, स्मितपूर्वकं मृदुवदनं दत्तवान्। सः सर्वभूतवाक्यज्ञानम् पूर्वकर्मप्रभावेन प्राप्नोत्। भीष्मः पप्रच्छ—"कथं ब्रह्मदत्तो भूतवाक्यज्ञः अभवत्? कुत्र च कथं चतुर्नां चक्रवाकानां समूहः जातः? केषां कुले, किं पुण्यैः?" पुलस्त्यः उवाच—"तस्मिन्नेव नगरे, राजन्, चक्रवाकाः जाताः। ते वृद्धब्राह्मणस्य पुत्राः, प्राज्ञाः, पूर्वजन्मस्मरणयुक्ताः, सत्यदर्शिनः, वेदविदः, सत्त्ववन्तः, तपोनिष्ठाश्च। नामकर्मभ्यां तु दरिद्रस्य द्विजस्य पुत्राः, तेषां मनः तपस्येव प्रवृत्तम्।" "ते द्विजश्रेष्ठाः ऊचुः—'परमसिद्धिं प्राप्स्यामः।' तेषां वचः श्रुत्वा, सुदरिद्रः महातपाः, दुःखितया वाचा अपृच्छत्—'किमेतत्, पुत्राः? एष धर्मो नास्ति, वृद्धं दरिद्रं वने वसन्तं पितरं त्यक्त्वा धर्मः कुतः? मम किम् भविष्यति युष्मासु गच्छत्सु?'" "ते ऊचुः—'पितः, तव जीविका व्यवस्थिताऽस्ति; अस्मद्वचनं शृणु। एष व्रतः पूर्वं नृपस्य आसीत्; सः तुभ्यं धनं दास्यति। सः तुभ्यं ग्रामसहस्राणि, धनं च दास्यति; प्रातःकाले पाठे। कुरुक्षेत्रे ब्राह्मणाः, दशापुरे श्वापदाः, कालाञ्जरे पशवः, मानसपुर्यां चक्रवाकाः—' इति उक्त्वा, पुनः तपः कर्तुं वनं जग्मुः।" "वृद्धोऽपि स ब्राह्मणः स्वार्थसिद्धये नृपतेः समीपं गतः। तदा अनूहो नाम राजा पाञ्चालाधिपः आसीत्।