यः धनजालैः विनिर्मितं शय्यां, युग्मेन उपयोजितां, उपगच्छति, स नरकाय नियतः भवति। यः अनजानन् तां स्पृशति, स अपि नरकं गच्छति; नूतनश्राद्धे भोजनं कृत्वा, चन्द्रायणव्रतं आचरितव्यम्। पितृभक्त्या पुत्राणां कर्तव्यं सदा श्राद्धादिकं; वृषस्य मोचनं शुभां कपिलां च दातव्यम्। तदनन्तरं, अन्नेन, भोज्येन, फलैः पूर्णं कुम्भं वर्षपर्यन्तं दातव्यम्, तिलोदकपूर्वकम्। वर्षे समाप्ते, सपिण्डीकरणं कर्तव्यम्; सपिण्डीकरणात् पर्वणश्राद्धे पितृभुक्तिः भवति। ततः, श्रेयसः विधौ, गृहस्थः देवपूजनाद्युपक्रम्य सपिण्डीकरणश्राद्धं कुर्यात्। तत्र पितॄन् आहूय, प्रेतं पृथक् निर्दिशेत्; सुगन्धेन, जलं तिलैः चतुर्भिः पात्रैः सज्जयेत्। अर्घ्यार्थं प्रेतपात्रं पितृपात्रेषु विसृजेत्; ततः, निश्चित्य, चतुर्भिः पिण्डैः पितॄन् यजेत्। 'एते समा:' इति, तृतीयं अन्नं द्वाभ्यां त्रिभागं विभजेत्; एवं अर्घ्यं पूर्वं दातव्यम्। ततः, चतुर्थः पितृपदं प्राप्य, अग्निष्वात्तादिषु, श्रेयः अमृतत्वं लभते। सपिण्डीकरणात् अनन्तरं, पृथक् तस्य दानं न भवति; केवलं पितृसमूहमध्ये पिण्डं दातव्यम्। ततः, उत्तरायणदक्षिणायनयोः, ग्रहणे, पुण्यकाले, त्रिपिण्डश्राद्धं, मृत्युदिने एकोद्दिष्टं कुर्यात्। यः एकोद्दिष्टं विहाय मृत्युदिने कर्म कुर्यात्, स पितृहन्ता भवति, भ्रातृनाशकः अपि। यः मृत्युदिने पर्वणश्राद्धं कुर्यात्, स अधः पतति; स्वर्गमार्गसंबन्धे तु, प्रेतत्वात् मोक्षं लभते। तस्मिन्काले, विधिविद् आमश्राद्धं तदा नित्यश्राद्धं च कुर्यात्; तेन अग्निहोत्रं कृत्वा पिण्डदानं यथायथं कुर्यात्। त्रिमासे सपिण्डीकरणं त्रिभिः कृतं, तदा सम्यक् काले प्रेतः बन्धनात् विमुक्तः भवति। विमुक्तः अपि, कुशस्वच्छरणात् अवशेषभागं लभते; चतुर्थात् आरभ्य, त्रयोऽवशेषभागं भजन्ति, अन्ये पिण्डं लभन्ति। सप्तमः तत्र पिण्डदाता; सप्त पितृसपिण्डाः। भीष्मः पृष्टवान्—कथं देवपितृदानं लोकैः कर्तव्यम्? के पितृलोकं तद् प्राप्तवन्ति? द्विजः भूमौ भुङ्क्ते, अग्नौ दत्ते, किम्? कथं शुभाशुभस्वरूपाः पितरः तदन्नं भुञ्जते? पुलस्त्यः उवाच—पितरः वसुरूपाः, पितामहाः रुद्राः। प्रपितामहाः आदित्याः—एवं वेदवचनम्। नामगोत्रेण देवपितृदत्तं तेषां गच्छति। श्राद्धस्य स्वरूपं मन्त्रेण, भक्त्या च ज्ञायते; अग्निष्वात्तादयः तत्र अधिष्ठातृदेवताः। तस्मिन्काले, तेषां नामगोत्रस्थानानि प्रकट्यन्ते; यथायथं कृतं मान्यं जीवजनान् तर्पयति। यदि पिता, माता, गुरु कर्मणा दिव्यः, तस्य अन्नं अमृतरूपं दिव्यावस्थायाम् अपि अनुसरति। राक्षसत्वे तद् मांसं, दानवत्वे तद् पानं, प्रेतत्वे तद् रक्तं जलं च; पशुत्वे तद् तृणरूपम्; श्राद्धान्नं वातरूपं अप्राप्तेषु अपि गच्छति। यक्षत्वे तद् पानं, राक्षसत्वे मांसं, दानवत्वे पानं, प्रेतत्वे रक्तं जलं च। मनुष्यरूपे तद् विविधभोजनपानरूपम्; स्त्रीणां तद् रम्यशक्तिरूपं, अन्येषां भक्षणशक्तिः। तद् दानशक्ति, धनं, रूपं, आरोग्यं; श्राद्धस्य पुष्पं, ब्रह्मसमीप्यं फलम्। दीर्घायु, पुत्राः, धनं, ज्ञानं, स्वर्गः, मोक्षः, सुखं, राज्यं च पितृगणैः तुष्टैः लभ्यते। प्राचीनकाले कौशिकपुत्राः मोक्षं प्राप्ताः, पञ्चसंतानसंबन्धेन परमं ब्रह्मपदं प्राप्तवन्तः। भीष्मः पृष्टवान्—कथं कौशिकवंश्या योगं प्राप्तवन्तः? पञ्चजन्मसंबन्धेन कर्मक्षयः कथं? पुलस्त्यः उवाच—कौशिकः नाम महर्षिः धर्मात्मा कुरुक्षेत्रे स्थितः। तस्य पुत्राणां नामानि कर्माणि च शृणु। सवसृपः, क्रोधनः, हिंस्रः, पिशुनः, कविः, वाग्दुष्टः, पितृवर्तिन्—एते गर्गस्य शिष्याः। पितरि दिवंगते, तेषु तीव्रदुर्भिक्षं जातम्, भयानकं वर्षहीनं सर्वजनं त्रासयत्। गर्गस्य आज्ञया, तपस्विनः वनं गत्वा दुह्यमानां गाम् रक्षितवन्तः; भूखायाः पीडिताः, 'इयं गाः खादाम' इति उक्तवन्तः। पापं चिन्तयन्तः, कनिष्ठः उक्तवान्—'यदि वध्यते, श्राद्धरूपेण वध्यताम्।' 'श्राद्धे दत्ते, पापं नश्यति' इति भ्रातृभिः अनुमोदितः, पितृवर्तिन् अग्रे गतः। मनः संयम्य श्राद्धं कृत्वा, गाम् भुक्तवान्; द्वौ देवभागे, त्रयः पितृभागे नियोजिताः। एकं अतिथिं नियुक्त्य, श्राद्धकर्ता स्वयं मन्त्रैः श्रद्धया पितृन् स्मृत्वा श्राद्धं कृतवान्। तदनन्तरं, निर्भयम् गत्वा, गुरवे निवेदितवन्तः—'गौः व्याघ्रेण हता; एषा वत्सः स्वीक्रियताम्।