गन्धादिभिः सम्यक् पूजयित्वा हविरुदकं च समर्प्य, ततोऽनन्तरं पिण्डपितृयज्ञकार्यं आरभेत। तत्र आदौ कुशासनं विधाय, त्रयो द्रोणाः पूजनीयाः। तान् पवित्रैः शुद्धीकृत्य, "शन्नो देवी" इति आपः प्रक्षिप्य, "तिलोऽसि" इति तिलान् न्यस्य, पुनः गन्धपुष्पादीनि समर्पयेत्। एते द्रोणाः काष्ठमयाः स्युर्वा, पत्रमयाः, रौप्यसम्भूताः, अथवा समुद्रसम्भूताः अपि। पितृयज्ञे सुवर्णरजतताम्रपात्रं योग्यतमं स्मृतम्, विशेषतः रजतस्य कथा, दर्शनं, दानं च पुण्यवर्धनं स्मृतम्। श्रद्धया रजतपात्रे वा रजताभूषितपात्रे वा पितृभ्यः जलार्पणं अक्षयपुण्यदं भवति। अद्यापि पितृपात्रेषु रजताभूषितं श्रेष्ठं मन्यन्ते, यतो हि तद् शिवनेत्रसम्भूतं स्मृतम्। एवं स्ववित्तानुसारं पात्राणि चिन्तयित्वा, अमर्षरहितः सन्, "या दिव्येति" मन्त्रेण कुशं हस्ते गृहीत्वा, पितृणाम् नामगोत्रीयुक्तं उच्चारयेत्। "पितॄन् आह्वयिष्यामि" इति उक्त्वा, तेषां अनुमतिं प्राप्य, ऋग्वेदमन्त्रेण "उशन्तस्त्वा तथा यन्तु" इति पितॄन् आह्वयेत्। "या दिव्येति" इति मन्त्रेण अर्घ्यं दत्वा, गन्धादीनि पुनः समर्पयेत्। कुशयुतं वस्त्रं समर्प्य, प्रथमं शरणं दद्यात्। ततः पिण्डं पितृपात्रे स्थापयित्वा, उत्तराभिमुखं निधाय, पितृणां आसनं स्थाप्य, तत्र हविरुपहारान् सम्यक् समर्पयेत्। यथापूर्वं अग्निहोत्रं अमर्षरहितः सम्पादयेत्, द्वाभ्यां हस्ताभ्यां हविरुपहारान् समर्पयेत्। "उशन्तस्त्व" इति जपन्, विशेषतः कुशं हस्तेन समर्पयेत्, विविधानि उत्तमानि शाकादिभोजनानि च दद्यात्। दधिदुग्धसर्पिसितोपयुक्तं शाल्यन्नं सर्वान् पितॄन् मासमेकं तुष्टिं ददाति, इति पद्मजः। मीनमांसदाने द्वौ मासौ, कृशमांसदाने त्रयः, मेषमांसदाने चत्वारः, पक्षिमांसदाने पञ्च मासान् तुष्टिर्भवति। वराहमांसदाने षण्मासपर्यन्तं तुष्टिः, सप्तपादमांसदाने सप्तमासान्, अजमांसदाने अष्टमासान् तुष्टिः स्यात्। चित्राङ्गमांसदाने नवमासपर्यन्तं, वराहमहिषमांसदाने दशमासान् तुष्टिः। शशककूर्ममांसदाने एकादशमासान्, गोदुग्धपायसेन वा संवत्सरपर्यन्तं तुष्टिः। शूकरमांसदाने पञ्चदशमासपर्यन्तं, खरमांसदाने द्वादशवर्षपर्यन्तं तुष्टिः। कृष्णबिल्वशङ्करमांसयोः तुष्टिः अनन्ता स्यात्; यच्च मधुना मिश्रितं स्यात्—गोदुग्धं, दधि, पायसं वा। एवं दत्तं पितरः पूर्वदेवा अक्षयं मन्यन्ते; तत्र वेदपारायणं, श्राद्धकर्म च, सर्वाणि पुराणानि च पाठयेत्। ब्रह्मणो विष्णोः सूर्यस्य रुद्रस्य स्तोत्राणि, इन्द्रेशसोमपवमानादीनां स्तोत्राणि च शक्त्यनुसारं पठेत्। तत्र बृहद्रथन्तरसामानि, ज्येष्ठसाम, रौरव, शान्तिपाठं, मधुब्राह्मणं च पठनीयम्। एवं मण्डलब्राह्मणं च, यद् यद् तुष्टिदायकं, तद् ब्राह्मणानां स्वस्य च हितार्थं पठेत्। महाभारतपारायणं पितॄणां प्रियतमा, तन्म् अवश्यं पाठनीयम्। ततः ब्राह्मणभोजनानन्तरं, तेषां पूजायै भोजनं, जलं, आदिकं च समर्पयेत्। सर्ववर्णानुकूलं भोजनं आदरपूर्वकं समर्प्य, भोजनेषु शिष्टं भूमौ सम्यक् क्षिपेत्। "ये मे जात्यन्तर्गताः अग्निदग्धा, ये च न, ते भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु, तुष्टाः परां गतिं यान्तु" इति संकल्प्य। "ये मातापितृविहीनाः, बन्धुविहीनाः, मित्रविहीनाः, अन्नविहीनाश्च, तेषां भूमौ दत्तेन अन्नेन तृप्तिः स्यात्, ते स्वस्थानं यान्तु" इति च। अनिष्टान्तकाः, त्यक्ताः, सहभाजः, उच्छिष्टभागिनश्च ये, तेषां कुशासने उच्छिष्टं क्षिपेत्। एकवारं पिण्डविसर्जने पितृत्रप्त्यर्थं जलं दद्यात्, गोमयमूत्रोदकसंसिक्तेऽपि भूमौ। कुशान् दक्षिणाग्रान् विधिवत् स्थापयित्वा, पिण्डान् पितृकर्मणि यथाविधि निर्मायेत्। हस्तप्रक्षालनात्पूर्वं, नामगोतं उच्चार्य, पुष्पादिकं दत्वा अन्त्यं प्रक्षालनं कुर्यात्। यत् वामे स्थापनीयम्, तत् ज्ञात्वा, दक्षिणहस्तेन त्रिवारं प्रदक्षिणं कुर्यात्; पितॄणां यथा, मातॄणां तद्वद् विधिवत् कुशं हस्ते स्थाप्य कर्म समाचरेत्। एवं दीपं प्रज्वाल्य, पुष्पं समर्पयेत्; अन्ते आचम्य, पुनः पुनः जलं दद्यात्। ततः पुष्पं, अक्षतान्, अक्षयतिलजलं च नामगोतसहितं समर्प्य, शक्त्यनुसारं दानानि दद्यात्। गाः, भूमिं, सुवर्णं, वस्त्राणि, उत्तमानि शय्यानि च इच्छया ब्राह्मणेभ्यः स्वपितृणां चार्थे दद्यात्। अमत्सरः सन्, पितॄन् तृप्तिं नयेत्; ततः स्वधा-आह्वानं कृत्वा, विश्वदेवेभ्यः जलं दद्यात्। ब्राह्मणानां आशीर्वादं प्राप्य, "मृदुः स्युः पितरः" इति वदेत्; ब्राह्मणाः प्रत्युत्तरं दद्यु:। "वृद्धिं कुर्वन्तु वंशाः" इति उक्ते, "एवमस्तु" इति ते वदन्ति; ततोऽनन्तरं, पिण्डान् आदरेण अपाकृत्य, आशिषं दद्यात्। भूमौ शिष्टं ब्राह्मणविसर्जनपर्यन्तं स्थापनीयम्; ततो गृह्यग्निहोत्रं कुर्यात्—एष धर्मः। यत् भूमौ शिष्टं तद् सत्यनिष्ठानां निष्कपटानां, सेवकवर्गस्य च भाग्यं स्मृतम्।