नारायणहरिं स्मृत्वा, क्रोधप्रवृत्तान् त्यजेत्। पितरः तुष्टाः सन्ति इति ज्ञाय, सर्ववर्णेषु पुनः पिण्डप्रक्षेपणं कुर्यात्। अन्नं तिलैः सह जलं धारयित्वा भूमौ प्रक्षिपेत्; ब्राह्मणैः समाप्य, पुष्पैः तण्डुलैः च जलं पुनः निवेदयेत्। सर्वपिण्डेषु स्वधाकारं पठित्वा, आरम्भाद्यावदन्तं विधिं सम्पूर्णं समाचरेत्, अन्यथा श्राद्धं निष्फलम् भवति। ब्राह्मणान् विसर्ज्य, तान् नमस्कृत्य प्रदक्षिणं कृत्वा, दक्षिणामुखः सन् पितॄन् संबोधितुम् अर्हति। तत्र प्रार्थयेत्—“दानदातृणः वर्धन्तु, वेदाः कुलं च नित्यं स्थायि भवतु, श्रद्धा न क्षीयेत्, दानसम्पदः सदा अस्तु। अन्नं बहुलं स्यात्, अतिथयः आगच्छन्तु, याचकाः सन्तु, कदाचित् वयं न याचेम।” अग्निमता उक्तं अन्वाहार्यनियमं एतत्—यथा चन्द्रस्य कृष्णपक्षे, तथा अन्यत्र अपि विधिः। पिण्डान् गवे, ब्राह्मणे, अग्नौ, वा जले निवेदयेत्; वा क्षेत्रसीमायाम् प्रक्षिपेत्, वा जले विसृजेत्। विनीतया पत्न्या मध्यपिण्डं भक्षयितव्यम्; तत्र पितरः सन्ततिवर्धनाय बीजं स्थापयन्ति। ब्राह्मणेषु निष्क्रान्तेषु, पितृकार्यं समाप्य, वैश्वदेवविधिं कुर्यात्। ततः सत्कृतैः सह शान्तिपूर्वकं पितृनिवेदितं भोजनं भुञ्जीत; पश्चात् पुनः भुञ्जीत, यात्रा, श्रम, मैथुनं वा कुर्यात्। श्राद्धकर्ता वा भोजकः, द्वितीयभोजनम्, यात्रा, श्रम, मैथुनम्, अध्ययनम्, कलहः, दिवास्वप्नम्—एतानि सर्वदा वर्जयेत्। एवं विधिना त्रिविधेऽर्थे श्राद्धं कुर्यात्, कनीयः, कुम्भः, वृषभः, नक्षत्रराशिषु कृष्णपक्षे सदा। यत्र सपीण्डीकरणार्थं श्राद्धं, तत्र अग्निविदा एव विधिपूर्वकं दातव्यम्। अधुना ब्रह्मणा उक्तं सार्वत्रिकं श्राद्धं वक्ष्यामि—यद् भोगमोक्षप्रदं भवति। उत्तरायणदक्षिणायनयोः, विषुवद्व्यत्यययोः, अमावास्यायां, सूर्यसंक्रान्तौ, अमावास्याष्टकायां, कृष्णपक्षे पंचदशी—एते कालाः। आर्द्रा, मघा, रोहिण्यः, धनसम्पदः ब्राह्मणैः सह; गजच्छायायां, व्यतीपाते, विष्टौ, वैधृतौ। वैशाखे तृतीयायां, कार्तिके नवम्यां, माग्हे पंचदशी, नभस्य त्रयोदशी। युगारम्भे पितृहितं स्मृतम्; मन्वन्तरारम्भे अपि, विद्वान् श्राद्धं दद्यात्। अश्वयुजे नवम्यां, कार्तिके द्वादशी, चैत्रे तृतीयायां, भाद्रपदे अपि। फाल्गुने अमावास्यायां, पौषे एकादशी, आषाढे दशमी, माग्हे सप्तमी। श्रावणे कृष्णाष्टम्यां, आषाढे पूर्णिमायाम्, कार्तिकी-फाल्गुनीपूर्णिमायाम्, ज्येष्ठे शुक्लपंचदशी। एते मन्वन्तराद्याः कर्माणि, दातुः अक्षयपुण्यप्रदाः; अत्र तिलयुतं जलं श्रद्धया पितृभ्यः दत्तं फलदं भवति। एवं श्राद्धं पितृभ्यः सहस्रवर्षफलप्रदं; एष गोप्यं शिक्षणम्, विशेषतः वैशाखोपवासे महालये च। पवित्रस्थले, देवालये, गोशाले, द्वीपे, उद्याने, गृहे, शुद्धनिरवद्यस्थले श्राद्धं बुद्ध्या दातव्यम्। पूर्वदिने वा, अनन्तरदिने वा, ब्राह्मणान् आमन्त्रयेत्—शमशीलान्, सदाचारचरितान्, सद्वृत्तगुणान्वितान्, कुलरूपसम्पन्नान्। देवकार्ये द्वौ, पितृकार्ये त्रयः, वा उभयत्र एकैकः; धन्यः अपि, अति-दानं न कुर्यात्। विश्वेदेवान् नूतनपुष्पैः, समुचितासनैः पूज्य, युग्मपात्रे दर्भे स्थापयेत्। “शन्नो देवी” इति जलेन, वा “यवोऽसि” इति यवैः अभिषिञ्च्य, गन्धपुष्पैः पूज्य, विश्वेदेवेभ्यः निवेदयेत्। “विश्वेदेवा” इत्यादि मन्त्रैः आह्वयित्वा, यवान् प्रक्षिपेत्—“अन्नानां राजा असि, मधुसंयुक्तः वरुणस्य” इति। गन्धादिभिः पूज्य, हविः दत्त्वा, पितृकार्यं आरभेत्; प्रथमं दर्भासनं स्थाप्य, त्रिपात्राणि पूज्य। पवित्रैः शुद्धीकृत्य, “शन्नो देवी” इति जलेन अभिषिञ्च्य, “तिलोऽसि” इति तिलान् स्थाप्य, गन्धपुष्पैः पुनः पूज्य। पात्रं काष्ठमयं, पत्रमयं, रजतमयं, वा समुद्भूतं स्यात्। पितृपात्रे सुवर्णं, रजतं, ताम्रं युक्तं श्रेयः; रजतस्य कथा, दर्शनं, दानं प्रशस्तम्। श्रद्धया रजतपात्रे वा रजतसंबद्धे जलं पितृभ्यः दत्तं अक्षयपुण्यं जनयति। अद्यापि पितृपात्रेषु रजतयुक्तं परमं, पितृभ्यः प्रियं, शिवनेत्रसम्भूतं इति प्रसिद्धम्। एवं, यथाशक्ति पात्राणि चयन्य, अनसूया, दर्भं हस्ते स्थाप्य, “या दिव्येति” इत्युक्त्वा, पितृनामगोत्रं स्मृत्वा। “पितृन् आह्वयिष्यामि” इति उक्त्वा, तेषां सम्मतिं लब्ध्वा, ऋग्वेदमन्त्रेण “उशन्तस् त्वा तथा यन्तु” इत्याह्वयेत्। “या दिव्येति” इति अर्घ्यं दत्वा, गन्धादिकं दद्यात्; दर्भैः वस्त्रं समर्प्य, प्रथमं शरणं दद्यात्। ततः, पितृपात्रे हविः स्थाप्य, उत्तराभिमुखं निधाय, पितृभ्यः आसनं स्थाप्य, तान् सम्यक् सेवा कुर्यात्।