सदा स्वधां विप्रे समर्पयन् पितॄन् तृप्तिं यच्छति; प्राज्ञैः पुनः अग्नीध्रस्यान्यथा सोमपाय च पूरणकर्म विधेयम्। यदि वह्निर्न स्यात्, तर्हि ब्राह्मणः हस्ते वा जले वा अजाशृङ्गस्य मूलदेशे वा, गोशृङ्गस्य मूलदेशे वा, गोष्ठे वा, शिवार्के वा हविर्दातुं शक्नोति। पितृणां तु शुद्धस्थानं विशेषतः दक्षिणदिक् प्रशंसिता; अपां तु पश्चिमाभिमुखेन अर्घ्यं दातव्यं, तिलैश्च योजनीयम्। कुल्थीमांसं शाल्यन्नं कृष्णधान्यं यवांस्तथा। यवणीं गोधूमं गुडं श्वेतपुष्पं फलानि च—एतानि पितृभ्यः सदा प्रियतमानि स्मृतानि। कुशा, माषा, षष्टिकशाल्यन्नं, गोदुग्धं, मधु, सर्पिश्च—एतानि पितृभ्यः सदा श्रेयस्कराणि। पितृश्राद्धे तु ये भोज्याः न स्युः, तान् शृणु—माषाः, भङ्गा, निष्पावा, राजमाषा, कुलथाः। पद्मं, बिल्वं, अर्कं, धत्तूरं, पारिभद्रं, अटरूषकम्—एतानि पितृकर्मणि न दातव्यानि; न च अजदुग्धं। कोद्रवः, उदारः, वराटकः, कपित्थः, मधूकः, अतसी—एतान्यपि श्रेयस्कामेन पितृभ्यः न दातव्यानि। यो भक्त्या पितॄन् तुष्टिं यच्छति, तं पितरः प्रत्युत तुष्टिं यच्छन्ति; तस्मै तृप्तिं, आरोग्यं, संतानं च ददाति। पितृयज्ञः देवयज्ञात् श्रेयस्करः स्मृतः; पितॄणां पूरणं पूर्वमित्यभ्यधीयते। पितरः शीघ्रं तुष्टिं यान्ति, ते क्रोधरहिताः, असङ्गिनः, मित्रधर्मनिष्ठाः, शान्तचित्ताः, शौचपरायणाः, सदा प्रियवादिनश्च। भक्तजनेषु अनुरक्ताः, सुखदाः, उत्सवदैवतवत्; हविर्दातॄणां मध्ये आदित्यः श्राद्धदैवतं स्मृतः। एवं पितृवंशस्य आख्यानं सम्यक् उक्तम्; पुण्यम्, शुद्धम्, आरोग्यकरं, नित्यं पठनीयम्। भीष्म उवाच—एतद् श्रुत्वा मम भक्तिः अधिकं ववृधे; श्राद्धस्य कालं विधिं च, श्राद्धं च विस्तरेण वद। के द्विजातयः श्राद्धे भोज्याः, के वर्जनीयाः? कस्यां वेळी श्राद्धं प्रारम्भयेत्? श्राद्धे दत्तं अन्नं कथं पितॄन् गच्छति? केन विधिना तद् दातव्यं, कथं च पितॄन् तुष्टिं यान्ति? पुलस्त्य उवाच—नित्यं श्राद्धं अन्नेन वा जलपानं वा, दुग्धेन, मूलफलैः वा कर्तव्यं पितॄन् तृप्त्यर्थम्। त्रिविधं श्राद्धं स्मृतम्—नित्यं, नैमित्तिकं, काम्यं; तत्र नित्यश्राद्धं वक्ष्यामि, यत्रार्घ्याह्वानयोः त्यागः। यत् पर्व न देवसंयुक्तं, तद् अदैवतम् इत्युच्यते; त्रीणि पर्वाणि स्मृतानि, तानि शृणु। ये पर्वकर्मणि नियोज्याः, तान् शृणु—पञ्चाग्निपरिचरकः, स्नातकः, त्रिसौपर्णपाठकः, षडङ्गवेदविद्। श्रोत्रियः, श्रोत्रियपुत्रः, मन्त्रविद्, सर्वज्ञः, वेदपारगः, मन्त्रिणः, विद्यावंशसम्भूतः। त्रिणाचिकेत, त्रिमधुयाजिन्, शास्त्रपरायणः, पुराणवित्, ब्रह्मविद्, स्वाध्यायरतः, जपपरायणश्च। ब्रह्मनिष्ठः, पितृनिष्ठः, आदित्योपासकः, वैष्णवः, योगनिष्ठो जितेन्द्रियः, सदाचारवान् ब्राह्मणः। एते श्रद्धया पूजनीयाः; ये वर्जनीयाः, तान् शृणु—पतितः, तस्य पुत्रः, क्लिबः, निन्दकः, विकृतदोषयुक्तश्च। एतान् धर्मज्ञैः श्राद्धकाले वर्जयित्वा, पूर्वदिने वा परे वा, नम्रान् आमन्त्रयेत्। आमन्त्रितान् ब्राह्मणान् पितरः उपगच्छन्ति; ये वायुसमा भवन्ति, तेऽपि आगच्छन्ति, उपविष्टान् सेवन्ते च। दक्षिणजानुं स्पृष्ट्वा, वामहस्तेन आमन्त्रयेत्; ये क्रोधरहिताः, शौचपरायणाः, स्नातकाः, ब्रह्मवादिनश्च। एवं मया च त्वया च श्राद्धकर्मणि कर्तव्यम्; पितृयज्ञं तर्पणाख्यं सम्यगग्निना समाप्य। पिण्डश्राद्धं च वाहार्यकश्राद्धं च कर्तव्यं कृष्णपक्षे, गोमयलेपिते स्थले, दक्षिणतीर्थे। श्रद्धया गोष्ठे वा तीरसमीपे वा श्राद्धं प्रारम्भयेत्; वह्निना पितृचरणं दद्यात्, लाजैः वा हस्तेन। 'पितृभ्यो ददामि' इति दक्षिणदिशि सर्वं स्थापयेत्; हस्तप्रक्षालनानन्तरं त्रिः समर्पयेत्। तानि प्राज्ञः प्राज्ञः, एकरत्निप्रमाणानि, चतुर्भिः अङ्गुलिभिः विस्तीर्णानि कुर्यात्; खदिरदण्डत्रयाणि रजतपट्टलाङ्कृतानि स्थापयेत्। प्रत्येकं रत्निप्रमाणं, समं, हस्ताकाराग्रं कुर्यात्; कांस्यकलशं, जलीयत्रं, समिधं, कुशान् च स्थापयेत्। तिलपत्रपात्राणि, शुद्धवस्त्राणि, सुगन्धधूपं, लेपं च आनयेत्; सर्वं दक्षिणदिशि शनैः स्थापयेत्। एवं गृहे उत्तरभागे, गोमयेन लेपिते स्थले, गोमूत्रेण वृतं मण्डलं कुर्यात्। पुष्पयुक्तेन शुद्धजलेन, दक्षिणवामहस्ताभ्यां च, ब्राह्मणानां पादौ प्रक्षालयित्वा, पुनः पुनः प्रणमेत्। सम्यक् कुशासने उपवेश्य, ब्राह्मणान् जलशौचेन शुद्धीकृत्य, तान् मन्त्रैः उपवेदयेत्। देवकर्मणि द्वौ, पितृकर्मणि त्रयः, वा उभयत्रैकैकः, यथायोग्यं, ब्राह्मणान् भोजयेत्; न तु विस्तारं कुर्यात्। पूर्वं देवकर्मणि हविः समर्पयेत्; ततः परंपरया ब्राह्मणान् अर्घ्यादिभिः पूजयेत्; तेषां अनुमत्याऽग्नौ विधिवत् कर्म कुर्यात्। स्वस्वकुलधर्मेण, सन्ध्यायाम्, देशे च, प्राज्ञः, अग्निसोमयोरप्यायनं विधिवत् कुर्यात्। एवं पितृश्राद्धस्य विधानं धर्मशास्त्रानुसारं सम्यक् प्रवृत्तम्।