हिमवान् तपस्यायाः समस्तेषु लोकेषु श्रेयांसि लभमानाः कन्याः त्रयोऽपि—उमा, एकपर्णा, च पर्णा—अत्यन्तव्रतानुष्ठानेन युक्ताः अभवन्। तासु एका रुद्राय, द्वितीया भृगवे, तृतीयया जैगीषव्याय प्रदत्ता। एताः कन्याः हिमवान् जगतां तपसा अतिशयिताः समर्पयामास। ततोऽहं पितृलोकानां वृत्तान्तं कथयिष्यामि, शृणु। सोमपथाख्येषु लोकेषु, यत्र मरीच्याः वंशजाः वसन्ति, तत्र देवैः पूजिताः पितरः निवसन्ति। तत्र अग्निष्वात्ताः नाम पितरः यज्ञनिरताः स्थिताः; तेषां मध्ये आच्छोदा नाम कन्या दिव्यरूपा आसीत्। तत्र पितरः कदाचित् आच्छोदा-सरोवरं सृजितवन्तः; आच्छोदा तत्र सहस्रवर्षाणि दिव्यं तपः कृतवती। पितरः तस्याः तपसा तुष्टाः, दिव्यरूपधारिणः, सुरमाल्य-अङ्गराग-विभूषिताः, तां वरदानाय आगच्छन्। सर्वे प्रमुखाः, शक्तिमन्तः, कामदेवसदृशाः; तेषु आच्छोदा अमावासुम् पितरम् अपश्यत्। वरकामनया, कामदेवेन प्रभाविताः, सा समागमं याचितवती; तस्याः तदनुष्ठानदोषात् योगात् पतिता, दीप्ते। पूर्वं सा भूमिं न स्पृशति स्म, किन्तु तदनन्तरं भूमौ पतिता; अमावासु अपि स्वेच्छया तस्याः न संयोगं कृतवान्। तस्याः स्थैर्येन सा लोके अमावास्या इति प्रसिद्धा अभवत्; सा पितृभिः प्रियता, अक्षयपुण्यप्रदायिनी च। आच्छोदा तपोभ्रंशेन लज्जिता, शोकवशाद् अधोमुखी अभवत्; सा स्वात्मनः पुनरुत्थानाय पितृभ्यः प्रार्थितवती। तदा पितरः लज्जितां तपस्विनीं संबोधयन्तः, तस्याः भविष्यं च दिव्यकार्यं दृष्ट्वा, शुभैः वाक्यैः अनुग्रहम् अददन्—"यद् यत् स्वर्गे दिव्यशरीरेण विद्वद्भिः कृतम्..." "तस्यैव कर्मणः फलं तत्क्षणं लभ्यते, दिव्यत्वे वा मानवत्वे वा। अतः पुण्यकर्मणः अनन्तरं मृत्युपर्यन्तं फलं लभ्यसे; अष्टाविंशे द्वापरे मत्स्ययोने जन्म लप्स्यसे।" "पितृदोषात् तव वंशे दुःखं लप्स्यसे; तस्माद् नूनं वसुराज्ञः कन्या भविष्यसि। युवत्यां पुनः तैः दुर्लभैः दिव्यलोकैः प्राप्स्यसि; पराशरस्य बीजेन पुत्रं लप्स्यसे।" "बदरीद्वीपे तव पुत्रः बादरायणः एकं वेदं अनेकधा विभजिष्यति। शान्तनवे, समुद्राम्शस्य पुत्रे, पौरवकुलस्य द्वौ पुत्रौ—चित्राङ्गदः विचित्रवीर्यः—जायेत। तौ कषेत्रजौ उत्पाद्य, तस्मै धिमते, प्रौष्ठपदमासे पितृलोके पुनः अष्टका भविष्यसि।" "लोके सत्यवतीति विख्याता, पितृलोके अष्टका, दीर्घायुः, आरोग्यं, सर्वकामफलप्रदायिनी च। परत्र दिव्यनदीरूपेण आच्छोदा भवसि, सर्वेषु लोकेषु विशुद्धा।" एवं संबोधितवती सा पितृगणैः तत्रैव लीनाभवत्; तस्याः पूर्वदोषस्य फलं अनुभूय, यथा पूर्वं मया उक्तम्। दिव्यलोकस्थाः अन्ये, विभ्राजः नाम्ना, महातेजस्विनः; तत्र बर्हिषदां लोकाः, यत्र पुण्यात्मानः पितरः वसन्ति। तत्र, पवित्रकुशे, सहस्राणि विमानानि विराजन्ति; तत्र कामद्रुमाः फलप्रदाः स्थिताः। तत्र, श्रीमद्गृहेषु, श्राद्धायज्ञकर्तारः सुखमुपभुञ्जते; दानवाः, असुराः, गन्धर्वाः, अप्सरासः च तत्र सन्ति। यक्षराक्षसगणाः स्वर्गे देवपूजायाम् यतन्ते; पुलस्त्यस्य शतशः पुत्राः योगबलसम्पन्नाः तत्र वसन्ति। महात्मानः, भाग्यशालिनः, भक्तान् निर्भयता ददाति; तेषु, मनसो जातां कन्यां पीवरीं दिव्यलोके प्रसिद्धां। योगिनी, योगिनां माता, सा घोरं तपः कृतवती; भगवाँस तस्याः तपसा तुष्टः, तदा सा वरं वृणीते—"मम पतिः योगयुक्तः, सुन्दरः, संयतात्मा भवतु, यदि त्वं तुष्टः वचनं दत्तवान्।" देवः उक्तवान्—"यदा व्यासपुत्रः शुकः जन्म लप्स्यते, तदा त्वं योगेश्वरस्य पत्न्य् भविष्यसि।" तस्याः कन्या कृत्ती योगिनी भविष्यति, सा पञ्चालाधिपाय सात्वताय दत्ता भविष्यति। ब्रह्मदत्तस्य माता योगान्तप्राप्ता स्मर्यते; कृष्णः, गौरः, शम्भुः तस्याः पुत्राः भविष्यन्ति। दिव्यनिकेतनेषु अपि, शुद्धाः सर्वकामान् पूरयन्ति; किं पुनः श्रद्धया विधिना श्राद्धं कुर्वन्तः ब्राह्मणाः? तत्र गौरः नाम कन्या दिव्यलोके विराजते; सुकन्या साध्यपत्नी तेषां कीर्तिं वर्धयति। मरीचिगर्भाः सूर्यमण्डले वसन्ति; तत्र अंगिरसः पुत्राः पितरः हविः भुञ्जते। श्रेष्ठाः क्षत्रियाः तत्र तीर्थे श्राद्धं कृत्वा गच्छन्ति; राज्ञः पितरः स्वर्गसुखफलप्रदाता भविष्यन्ति। तेषु, मनसो जाता कन्या यशोदा प्रसिद्धा; सा अंशुमत्स्य पत्नी, पञ्चजनस्य पुत्रवधू। सा दिलीपस्य माता, भागीरथस्य पितामही; कामदुघाख्याः लोकाः कामफलप्रदाः। यत्र सुस्वधः नाम पितरः वसन्ति, तत्र तेषां पुत्राः; लोके अज्यपाः कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्राः। एवं पितृलोकानां दिव्यवृत्तान्तः संप्राप्तः, यत्र कन्याः, पितरः, दिव्यसंसारः च, पुण्यकर्मणां फलानि वितरन्ति।