वीरसेनस्य पुत्रः नैषधः अपि तथैव दानशीलानां नृपतीनां मध्ये बभूव। एते सर्वे विवस्वतः वंशे जाताः, दानशीलतया प्रसिद्धाः। एतेषां च सर्वेषां इक्ष्वाकुवंशसम्भूतानां नृपतीनां प्रमुखत्वं पुरा कीर्तितम्। ततः भीष्मः भगवन्तं उवाच—“भगवन्, पितृणां परमं वंशं श्रोतुमिच्छामि, विशेषतः च रविम्, श्राद्धदेवतां सोमं च।” पुलस्त्यः प्रत्युवाच—“शृणु, पितृणां परमं वंशं ते कथयामि। दिवि सप्त पितृगणाः सन्ति, तेषां त्रयः रूपरहिताः, चत्वारः तु देहवन्तः, महाशक्तिसम्पन्नाः। रूपरहिताः पितरः प्रजापतेः वैराजस्य वंश्या इति स्मृताः। तान् ये देवा उपासते, ते वैराजाः इति प्रसिद्धाः। ये योगात् पतिताः, ते तेषां नित्यलोकान् प्राप्नुवन्ति। ब्रह्मणः अन्यस्य कल्पस्य अन्ते ब्रह्मविदः पुनः जाताः स्मरन्ति, तेन योगं सांख्यं च पुनः प्राप्नुवन्ति। योगेन तु दुर्लभं सिद्धिं प्राप्नुवन्ति, यतः तस्मात् दातृभिः श्रद्धया केवलं योगिनां प्रति दानं दातव्यम्। एतेषु हिमवान् मनःकन्यां भार्यां मन्यते, तस्य पुत्रः मैनाकः, क्रौञ्चः च तस्य पुत्रः जातः। क्रौञ्चः चतुर्थः, धृतिमान्, तेन क्रौञ्चद्वीपः नाम्ना कीर्तितः। मेना नाम्नी सुषस्य त्रयः कन्याः अलभत, योगयुक्ताः सर्वाः। उमा, एकपर्णा, पर्णा इति ताः, सर्वाः तपःनिष्ठाः। एकां रुद्राय, एकां भृगवे, एकां जैगीषव्याय दत्तवती। हिमवान् एताः कन्याः तपसा सर्वलोकात् अतिशयिताः दत्तवान्—तासां चरितं शृणु। पितृणां लोकाः सोमपथाख्याः, यत्र मरीचेशः वंश्या निवसन्ति, तत्र देवैः पूजिताः पितरः वसन्ति। तत्र यज्ञनिष्ठाः अग्निष्वात्ताः स्थिताः, तेषां मध्ये आच्छोदा नाम कन्या बभूव, या शोभायाम् अतिशयिता। तत्र पितरः पुरा आच्छोदानामकं सरः सृष्टवन्तः। आच्छोदा दिव्यं तपः सहस्रवर्षाणि अकुरुत। पितरः तया तुष्टाः, वरदाने आगताः, दिव्यरूपधारिणः, दिव्यमाल्यगन्धानुलेपनविभूषिताः। सर्वे मुख्याः, कामदेवसमाना बलिनः। तेषां मध्ये आच्छोदा अमावासुं पितरं दृष्टवती। सा वरं कामयन्ती, कामदेवेन अभिभूता, सायुज्यं याचिता। तस्यां दोषात् योगात् पतिता, सा भूमिं न स्पृष्टवती, ततः भूम्याः उपरि पतिता। अमावासुः अपि स्वेच्छया ताम् उपगन्तुं न चकार। तस्या धृत्या सा लोके अमावास्या इति प्रसिद्धा बभूव, या पितृणां प्रिया, अक्षयपुण्यप्रदा च। आच्छोदा तपःभ्रंशेन लज्जिता, शिरः नतं कृत्वा, पितृभ्यः आत्मनः पुनरुद्धारं प्रार्थयामास। लज्जिता तपस्विनी पितृभिः संबोधिताः, ते दिव्यं कार्यं तस्याः भविष्यद्भावं दृष्ट्वा वाक्यम् उक्तवन्तः—“दिव्यशरीरेण स्वर्गे ये बुद्धिमन्तः कर्म कुर्वन्ति, तस्मात् एव फलं लभन्ते, दिव्ये मानवत्वे वा। तस्मात् पुण्यकर्मणा मृत्युना पश्चात् फलं प्राप्स्यसि। अष्टाविंशत्यां द्वापर्यां मत्स्ययोनि: जातासि। पितृदोषात् कुले दुःखं प्राप्स्यसि, नूनं वसुपतेः कन्या भविष्यसि। कौमार्ये पुनः दिव्यलोकान् प्राप्स्यसि, पराशरस्य बीजेन पुत्रं प्राप्स्यसि। बदरीद्वीपे तव पुत्रः बादरायणः एकं वेदं बहुधा करिष्यति। पौरवस्य शान्तनवे द्वौ पुत्रौ भविष्यतः—चित्रांगदः, विचित्रवीर्यः च। एतौ पुत्रौ सुतौ उत्पाद्य, क्षेत्रजा, पुनः पितृलोके प्रौष्ठपदमासे अष्टका भविष्यसि। लोके सत्यवती, पितृलोके अष्टका, दीर्घायुष्यम्, आरोग्यं, सर्वकामफलप्रदा च भविष्यसि। परत्रे सर्वतीर्थेषु पवित्रा नदी आच्छोदा नाम्ना भविष्यसि।” एवं पितृगणैः उक्ता आच्छोदा तत्रैव अन्तर्धानं गता, पूर्वकृतदोषफलम् अनुभवती। अन्ये दिवि ये विभ्राजाः इति प्रसिद्धाः, तेषां लोकाः बर्हिषदां, यत्र पुण्यात्मानः पितरः वसन्ति। तत्र कुशासनेषु सहस्रशः विमानानि तिष्ठन्ति, कामद्रुमाः फलप्रदाः सन्ति। तत्र श्राद्धदातृभिः समृद्धिगृहेषु मोदन्ते, तत्र दानवाः, असुराः, गन्धर्वाः, अप्सरसोऽपि सन्ति। तत्र यक्षराक्षसगणाः स्वर्गे देवताः उपासते। पुलस्त्यस्य शतशः पुत्राः, तपोयोगसमन्विताः, तत्र वसन्ति। ते महात्मानः, महाभाग्ययुक्ताः, भक्तानां अभयं ददाति। तेषां मध्ये पिवरी नाम कन्या मानसजा, स्वर्गे प्रसिद्धा। सा योगिनी, योगिनां माता, घोरं तपः अकुरुत। भगवाञ् तया तुष्टः, तदा सा वरं वव्रे—“यदि प्रसन्नोऽसि, योगयुक्तं, सुन्दरं, संयतात्मानं पतिं मे दत्त्वा वरं ददासि।