बुधः तां सुललितां कन्यां दीप्तिमतीं समालोक्य इत्युवाच—"त्वं इला नाम, सुन्दरी; अहं च बुधः, कामात्मा बहुविधविद्यावान् च प्रसिद्धः।" स्वजात्युत्पन्नः अस्माकं पितरः ब्राह्मणश्रेष्ठः इति च तया उक्त्वा, सा बुधगृहं प्रविवेश। तस्यां दिव्यशिल्पनिर्मिते रत्नस्तम्भयुक्ते अद्भुतगृहे वसन्ती इला आत्मानं कृतार्थां मेने। सा स्वान्तरे विचारयामास—"कथं महदाचारः! कथं महद्द्रव्यं कुलं च! मम पत्या सह—कथं परमं सौन्दर्यम्!" तत्र सा बुधेन सह वने दिव्यसुखोपेतगृहे चिरकालं यथैव इन्द्रस्य भवनं रममाणा तस्थौ। एतस्मिन्नन्तरे मनोः पुत्राः राजानं अन्विष्य, इक्ष्वाकुप्रमुखाः सर्वे सरवणस्य समीपं जग्मुः। तत्र ते सर्वे, पुरतः स्थितां, रत्नाभरणप्रभया दीप्तां अतिशयिनीं कन्याम् अपश्यन्। तां चन्द्रप्रभां तं महात्मनः अश्वमिति विज्ञाय सर्वे विस्मयं जग्मुः। "कथं ह्येष श्रेष्ठः अश्वः कन्यारूपं गतः?" इति ते स्वपुरोहितं, मित्रावरुणसुतं, पप्रच्छुः। "किमेतदद्भुतम्?" इति योगविदां श्रेष्ठं वसिष्ठं पृष्टवन्तः, स ध्यानचक्षुषा सर्वं तद्वृत्तान्तं न्यवेदयत्। "पूर्वं सरवणे शिवप्रिया शापं दत्तवती—'यः कश्चित् अत्र प्रविशति, स नारीत्वं प्राप्नुयात्।' तत्रैव अश्वः अपि राज्ञा सहितः स्त्रीत्वं प्राप, इला च कुबेरसमानः स्वरूपं पुनः अवाप। एवं साधनं कर्तव्यं, पिनाकिनं पूजयित्वा; ततः ते पुरुषाः महेश्वरस्थानं जग्मुः। ते पार्वतीं परमेश्वरं च विविधैः स्तवैः स्तुत्वा, तयोः श्रुत्वा उक्तम्—'अलम्, समयः एषः प्राप्तः—किं भूयः?' यत् फलं अश्वमेधात् इक्ष्वाकवे लभ्येत, तत् उभयोः भविष्यति; तद् दत्त्वा स वीरः किंपुरुषः सन्देहं विना भविष्यति?" "एवं भवतु" इति सर्वे वैवस्वताः तत्रतः निर्जग्मुः; अश्वमेधं कृत्वा इला किंपुरुषत्वं प्राप। मासं एका पुरुषः, मासमेकं पुनः स्त्रीत्वं प्राप; बुधगृहे वसन्त्याः इलायाः गर्भः अभवत्। सा एकं पुत्रं बहुगुणसम्पन्नं प्रसूतवती; बुधः तं पूरुं उत्पाद्य, स्वर्गं पुनर् अगच्छत्। इलायाः नाम्ना सा भूमिः इलावृतं नाम अभवत्; चन्द्रसूर्यवंशसम्भूतः राजा इला वंशवृद्धिकरः अभवत्। एवं पूरुरवाः पूरोः पुत्रः वंशवर्धकः अभवत्; एवं इक्ष्वाकुवंशराजः अपि कीर्त्यते। इला किंपुरुषभावे सुद्युम्न इति अपि ख्यातः; सुद्युम्नस्य त्रयः अपराजितपुत्राः अभवन्—उत्कलः, ततः गया, तथैव बलवान् हरिताश्वः। उत्कलस्य देशः उत्कला नाम्ना, गयस्य पुरी गायापुरी इति प्रसिद्धा। हरिताश्वस्य दक्षिणदेशः कुरुभिः सहितः विख्यातः; स पुत्रं पूरुरवसं नगरे स्थाप्य, तं अधिष्ठापयत्। स फलं भुञ्जानः इलावृतं दिव्यदेशं गतः; इक्ष्वाकोः ज्येष्ठपुत्रः मध्यदेशं प्राप्तवान्। नरिष्यन्तस्य पुत्रः शुकः नाम, बलसम्पन्नः; धृष्टस्य पुत्रौ नाभागः अम्बरीषश्च, तस्य त्रीन् पुत्रान्। धृष्टकेतुः स्वधर्मनिष्ठः, रणधृष्टः बलवान्; शर्यातेश्च पुत्रः आनर्तः, कन्या सुकन्या च। आनर्तस्य पुत्रः रोचमानः, तेजस्वी; आनर्तः देशस्य नाम, कुशस्थली पुरी। रोचमानस्य पुत्रः रेवः, रेवात् रैवतः; शतपुत्रेषु ज्येष्ठः ककुद्मी नाम, तस्य कन्या रेवती, या रामपत्नी ख्यातिः। करूषस्य पुत्राः कारूषा भूमौ प्रसिद्धाः। पृषध्रः गवां हत्यया गुरोः शापेन शूद्रत्वं प्राप्तः; इक्ष्वाकोः पुत्राः विकुक्षि, निमि, दण्डक इति नामानि। शतपुत्रेषु पञ्चाशत् श्रेष्ठाः, तेषां अपि पुत्राः मेरुर्दक्षिणे उत्तरे च राजर्षयः अभवन्। अन्ये अष्टचत्वारिंशद् दक्षिणे मेरुजन्मानः नृपाः कीर्त्यन्ते। ज्येष्ठात् पुत्रः ककुत्स्थः, तस्य पुत्रः सुयोधनः; तस्य पुत्रः पृथुः, विष्वस्तस्य पृथुः। अर्द्रसः तस्य पुत्रः, तस्मात् युवनाश्वः; युवनाश्वस्य शावस्तः, बलेन प्रसिद्धः। स पुरुषर्षभः शावस्त्यां पुरीमङ्गदेशे स्थाप्य, तस्मात् बृहदश्वः, तस्मात् कुवलाश्वः। स धुंधुदैत्यं हत्वा धुंधुमारः इति नाम प्राप; तस्य त्रयः पुत्राः—दृढाश्वः, घ्रिणिः, कपिलाश्वश्च। दृढाश्वस्य पुत्रः प्रमोदः, तस्य हर्यश्वः। हर्यश्वस्य पुत्रः निकुम्भः, तस्मात् संहताश्वः; तस्य पुत्रौ अक्रिताश्वः रणाश्वश्च। रणाश्वस्य पुत्रः युवनाश्वः, तस्मात् मन्धाता; मन्धातुः पुत्रौ पुरुकुत्सः धर्मसेतुश्च राजा। तत्र प्रसिद्धः मुचुकुन्दोऽपि इन्द्रसखः बलवान्; पुरुकुत्सस्य पुत्रः दुष्सहः, नर्मदापतिः। एवं शास्त्रस्योक्तानुसारं पुण्यकथायां वर्णितं सर्वं सम्प्राप्तम्।