तामसस्य दश पुत्राः कुलं वर्धयन्ति स्म। ततः पञ्चमस्य मनोः, रैवतस्य, अन्तरालं शृणु। रैवतमन्वन्तरे सप्त ऋषयः स्मृताः—देवबाहुः, सुबाहुः, पर्जन्यः, समयो मुनिः, हिरण्यरोमाः, सप्ताश्वः च। देवाः भूतराजः अभवन्, प्रकृतयः अपि स्मृताः—अवशः, तत्त्वदर्शी, वीतिमान्, हव्यपः, कपिः, मुक्तः, निरुत्सुकः, सत्त्वः, निर्मोहः, प्रकाशकः। धर्मवीर्यबलसम्पन्नाः एते दश रैवतस्य पुत्राः अभवन्। ततः सप्तर्षयः—भृगुः, सुधामा, विरजः, सहिष्णुः, नारदः, विवस्वान्, कृतिः। चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे देवाः लेखाः अभवन्, न तु विश्रुताः। दिविस्थानां मध्ये विभवः, पृथक्चानुः च नामतः गण्यते। चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे पञ्चमः देवगणः अभवत्; रुरुश्च अन्ये दश चाक्षुषस्य पुत्राः अभवन्। ये पूर्वं स्वायम्भुववंशे चाक्षुषान्तराले वर्णिताः, तान् मया कीर्तितम्। सप्तमं मनुं वैवस्वतं वर्णयामि। अत्रिः, वसिष्ठः, कश्यपः, गौतमः, भारद्वाजयोगी, विश्वामित्रः महाबलः, जमदग्निः—एते सप्त वर्तमानस्य महर्षयः। धर्मस्य स्थितिं स्थाप्य, ते परमं पदं प्राप्नुवन्ति। अधुनाऽहं सावर्णिमन्वन्तरस्य भविष्यन्तरालं वर्णयिष्यामि। अश्वत्थामन्, शरद्वान्, कौशिकः, गालवः, शतानन्दः, कश्यपः, रामः—एते स्मृताः ऋषयः। धृतिः, वरीयान्, यवसुः, सुवर्णः, पुनः धृतिः, वरिष्णुवीर्यः, सुमतिः, वसुः, शुक्रः महाबलः—एते अर्कसावर्णेः भविष्यतो मनोः पुत्राः कथिताः। अन्ये रौच्या-आदयः अपि मनवः नाम्ना गण्यन्ते। रुचिः प्रजापतिः पुत्रं रौच्यं प्राप्स्यति; भूतिपुत्रः मनुः अपि भौत्यम् इति प्रसिद्धः भविष्यति। ततः मेरुसावर्णिः ब्रह्मणः पुत्रः मनुः स्मृतः; ऋभुः, ऋतुधामा, विश्वक्सेनः अपि मनवः। अतीतान् भविष्यन्तः च मनवः वर्णिताः; एतेन सह सहस्रयुगानि व्याप्यन्ति, राजन्। प्रत्येकमन्वन्तरे सर्वं चराचरं उत्पद्यते; कल्पान्ते प्रलये सर्वे ब्रह्मणा सह मोक्षं यान्ति। सहस्रयुगान्ते ब्रह्मा-आदयः पुनः पुनः विनश्यन्ति; ततो विष्णौ योगं प्राप्नुवन्ति। भिष्मः उवाच—श्रूयते पृथिवी पुरा अनेकैः राजभिः उपभुक्ता; हे प्रभो, राज्ञः गताः, अधुना कस्य स्वामित्वं पृथिव्या अस्ति? 'भूमिः' इति तां नाम्ना किमर्थं प्रसिद्धा? 'गौरी' इति च किमर्थं कथ्यते? एतेषां नाम्नां कारणं कथय। पुलस्त्यः उवाच—आदिकाले अङ्गः नाम प्रजापतिः आसीत्; स मृत्युपुत्रीम् अतिशयदुर्लक्षणां विवाह्य। तया वैनः नाम पुत्रः अभवत्, पृथिव्याः महाबलः, अधर्मनिष्ठः, कामपरायणः। स अधर्मकृत्यं चक्रे, परदारान् अपहृत्य; तदा तस्य शमाय लोकहिताय महर्षयः। यद्यपि प्रार्थितः, स शुद्धहृदयः न तु अभयदानं दत्तवान्; तदा, राजभीत्या, शापेन तम् हत्वा। निष्कलुषा ब्राह्मणाः तस्य देहं मथित्वा; तस्मात् मथनात् म्लेच्छवर्गः उत्पन्नः। मातृभागात् कालकूटसदृशाः जनाः अभवन्; पितृसंयोगात् धर्मात्मा धर्मकृद् जातः। दक्षिणहस्तात् धनुष्मान्, शरमुषलधारी, दिव्यतेजसा युक्तः, रत्नकवचकङ्कणभूषितः पुत्रः अभवत्। स पृथु नाम्ना प्रसिद्धः, विष्णुरूपेण जातः। ब्राह्मणैः अभिषिक्तः, कठिनं तपः कृतवान्। विष्णोः वरात् स सर्वाधिपत्यं प्राप्तवान्; पृथिवीं धर्महीनां, यज्ञहीनां दृष्ट्वा। स अपरिमितवीर्यः कोपितः, पृथिवीं शरेण विदारयितुं उद्युक्तः। तदा पृथिवी गोमूर्तिं धारयित्वा पलायितुं चिकीर्षति। पृथुः धनुष्मान् शरैः अनुगच्छन् ताम्; तदा सा स्थिता 'किं करवाणि?' इति उक्तवती। पृथुः उवाच—'सर्वलोकस्य, स्थावरजङ्गमस्य, इच्छितं शीघ्रं देहि।' पृथिवी प्रत्यवदत्—'एवं भवतु'; ततः स राजा स्वयंभुवमनुं पयोरूपेण पाणौ स्थाप्य तां दुह्यत्। तस्य दुग्धं जनानां जीवने अन्नरूपेण अभवत्। ततः ऋषयः तां दुह्यन्ति, सोमः वत्सः अभवत्। बृहस्पतिः दुहिता, वेदः पात्रम्, तपः सारः। देवाः अपि पृथिवीं दुह्यन्ति, मरुत् दुहिता। इन्द्रः वत्सः, दुग्धं बलम्, वीर्यसम्पन्नम्; देवपात्रं सुवर्णम्, पितृपात्रं रजतम्। अन्तकः दुहिता, यमः वत्सः, सारं स्वधा; नागानां पात्रं विवरः, तक्षकः वत्सः। विषं दुग्धं अभवत्, धृतराष्ट्रः दुहिता। असुराः अपि लौहपात्रे दुह्यन्ति, शत्रुपीडनं दुग्धम्। असुराणां माया पात्रम्, प्रह्लादविरोचनौ वत्सौ; त्रिमूर्तिः दुहिता, तेन मायाशक्ति उत्पन्ना। एवं मनवः, ऋषयः, देवगणाः, पृथिव्याः उत्पत्तिः, भूमीनाम्नः कारणं च, धर्मस्य स्थितिः च, काले काले वर्णितम्।