सर्वशक्तिमान् प्रभुः दक्षिणस्य अधिपतित्वं शङ्खपदाय दत्तवान्, पश्चिमस्य अधिपतित्वं साकेतुमन्ताय, तथा भुवनाण्डगर्भं लोकानां अधिपतित्वेन प्रतिष्ठितवान्। हिरण्यरोमाणं मेघपुत्रं उत्तरदिशि अधिपतिं कृतवान्; अद्यापि दिशापालाः पृथिवीं सततं रक्षन्ति। एतेषां चतुर्णां सहायतया पृथुः प्रथमः राजा पृथिव्यां अभिषिक्तः। तस्य गमनानन्तरं चाक्षुषे युगे वैवस्वतं भूम्याः अधिपतिं कृतवन्तः। चाक्षुषयुगस्य समाप्तौ पुनः वैवस्वतयुगस्य आरम्भे सूर्यपुत्रः चिह्नितः सर्वस्य चराचरस्य अधिपतिं अभवत्। ततः पुलस्त्यः उवाच—कुरुवंशज! सर्वाणि मन्वन्तराणि, मनूनां कर्माणि, कल्पस्य प्रमाणं, तस्य सृष्टिं च संक्षेपेण शृणु। एकाग्रचित्तः शुद्धहृदयः कुरुवंशोत्सव! शृणु—स्वायम्भुवे मन्वन्तरे देवाः यामाः अभवन्। सप्तर्षयः प्राचीनाः मरीच्यादयः स्मृताः, आग्नीध्रः, आग्निबाहुः, विभुः, सवनः च उपस्थिताः। ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, भाव्यः, मेधा, मेधातिथिः, वसुः—एते दश स्वायम्भुवमनोरुत्पन्नाः तस्य वंशं वर्धयन्ति। प्रलयवर्णनं समाप्त्य परमं पदं प्राप्तवन्तः; एवं स्वायम्भुवमन्वन्तरं वर्णितम्, अधुना स्वारोचिषमन्वन्तरस्य वर्णनं। स्वारोचिषस्य चत्वारः सुप्रसिद्धाः पुत्राः—नभोऽनभः, प्रभृति, भावनः, कीर्तिवर्धनः। दत्तः, अग्निः, च्यवनः, स्तम्भः, प्राणः, कश्यपः, अर्वा बृहस्पतिः—एते सप्त सप्तर्षयः अभवन्। तस्मिन्नेव काले देवाः तुषिताः अभवन्—हवीन्द्रः, सुकृतः, मूर्तिः, आपः, ज्योतिरथः स्मृताः। वसिष्ठस्य सप्त पुत्राः तदा प्रजापतयः अभवन्; द्वितीयस्य मन्वन्तरस्य विवरणं, अधुना तृतीयं शृणु। अधुना शुभं तृतीयं मन्वन्तरं कथयिष्यामि; तत्र उत्तमः मनुः दश पुत्रान् उत्पादितवान्—ईषः, ऊर्जः, तनूजः, शुचिः, शुक्रः, मधुः, माधवः, नभसिः, नभसः, सहः, सहस्यः; तेषु उत्तमः प्रसिद्धतमः। भानवः देवाः, ऊर्जाः सप्तर्षयः स्मृताः। कुकभिण्डिः, कुटुण्डः, डाल्भ्यः, शङ्खः, प्रवाहितः, मितिः, सम्मितिः—एते सप्त योगे वर्धिताः। चतुर्थं मन्वन्तरं तामसः प्रसिद्धः—कपिः, पृथुः, अग्निः, अकपिः, कविः। एवं जन्यधामन्, औनौ—एते सप्तर्षयः नामतः; तामसमन्वन्तरे साध्याः दिव्यगणाः अभवन्। अकल्मषः, तपोधन्विन्, तपोमूलः, तपोधनः, तपोराशिः, तपस्यः, सुतपस्यः, परंतपः—एते दश तामसस्य पुत्राः वंशं वर्धयन्ति। अधुना पञ्चमस्य मनोः रैवतस्य विवरणं शृणु। देवबाहुः, सुबाहुः, पर्जन्यः, समयः ऋषिः, हिरण्यरोमः, सप्ताश्वः—एते सप्तर्षयः स्मृताः। देवाः भूतराजाः, प्रकृतयः स्मृताः; अवशः, तत्त्वदर्शिन्, वीति, हव्यपः, कपिः। मुक्तः, निरुत्सुकः, सत्त्वः, निर्मोहः, प्रकाशकः—एते दश रैवतस्य पुत्राः धर्म, वीर्य, बलसम्पन्नाः। भृगुः, सुधामा, विरजः, सहिष्णुः, नारदः, विवस्वान्, कृतिः—एते सप्त सप्तर्षयः अभवन्। चाक्षुषमन्वन्तरस्य अन्तराले देवाः लेखाः अभवन्, न प्रसिद्धाः; विभवः, पृथक्चानुः दिविस्थाः स्मृताः। चाक्षुषमन्वन्तरस्य अन्तराले पञ्चमः देवगणः अभवत्; रुरुः आदयः दश चाक्षुषस्य पुत्राः अभवन्। यः स्वायम्भुववंशे वर्णितः, चाक्षुषस्य अन्तरालं च, मया वर्णितम्। अधुना सप्तमं मन्वन्तरं वैवस्वतम् वक्ष्यामि—अत्रिः, वसिष्ठः, कश्यपः, गौतमः, भारद्वाजः योगी, विश्वामित्रः बलवान्, जमदग्निः—एते सप्त वर्तमानस्य सप्तर्षयः। धर्मस्थापनं कृत्वा परमं पदं यान्ति; अधुना सावर्णिमन्वन्तरस्य भविष्यं शृणु। अश्वत्थामन्, शरद्वान्, कौशिकः, गालवः, शतानन्दः, कश्यपः, रामः—एते सप्तर्षयः स्मृताः। धृतिः, वरीयान्, यवसु, सुवर्णः, पुनः धृतिः, वरिष्णुवीर्यः, सुमतिः, वसुः, शुक्रः बलवान्—एते भविष्यस्य मनोः अर्कसावर्णेः पुत्राः कथिताः; अन्ये रौच्या आदि मनवः अपि नामतः स्मृताः। रुचिः प्रजापतिः रौच्या नाम पुत्रं लप्स्यति; मनुः भूतेः पुत्रः भौत्या इत्येव प्रसिद्धः। ततो मेरुसावर्णिः ब्रह्मणः पुत्रः मनुः स्मृतः; ऋभुः, ऋतुधामाः, विश्वक्सेनः अपि मनवः। अतीतान् भविष्यतः च मनून् वर्णितवान्; एतेन सह सहस्रयुगानि व्याप्यन्ति, राजन्। प्रत्येकमन्वन्तरे सर्वं चराचरं उत्पाद्यते; कल्पान्ते प्रलये सर्वे ब्रह्मणा सह मोक्षं यान्ति। एतेषां सहस्रयुगान्ते ब्रह्मा अन्ये च पुनः पुनः विनश्यन्ति; ततः राजन्, विष्णुयोगं प्राप्नुवन्ति। भिष्मः उवाच—श्रूयते पृथिव्यां अनेकैः राजभिः भूतपूर्वे भुक्ता; हे प्रभो, राज्ञः गताः, अधुना पृथिवी कस्य स्वामित्वे अस्ति?