इन्द्रः, देवाधिपः, वज्रधारणः, तस्य गर्भं सप्तधा विदार्य, सप्त तेजस्विनः पुत्राः सूर्यसमानप्रभाः जाताः। तेषां सप्तानां शिशूनां रुदितं दृष्ट्वा, दानवशत्रुः तान् रुदितुं निषेधयामास; पुनः रुदन्तः तान् प्रत्येकं सप्तधा विदारयामास हरिः। वज्रं धारयन्, गर्भस्थितान् पुनः पुनः छित्त्वा, एकैकः सप्तधा जातः, एकत्र एकोनचत्वारिंशत् शिशवः तीव्रं रुदितुम् आरभन्त। तदा इन्द्रः तान् संयम्य, 'मा पुनः पुनः रुदीत' इति उक्त्वा, वृत्रहन्ता तस्य कार्यस्य विचारं कर्तुम् आरभत। कस्य कर्मणा, कस्य महत्त्वेन, एते पुनरुत्थिताः? इति चिन्तयन्, पुण्यबलात् एषां जीवितं, पूर्णमासव्रतस्य फलं इति अवगच्छत्। निश्चितं एतत् परिपक्वं, अथवा ब्रह्मपूजनात्, वज्राघातेन अपि तान् विनाशं न प्राप्तवन्तः। यः एकः बहून् अभवत्, गर्भे रक्षितः, तस्मात् एते अवध्याः; अतः तान् देवत्वं प्राप्नुवन्तु इति निश्चितवान्। यः 'मा रुद' इति उक्तः, पुनः रुदितवान्, गर्भात् जातः, तस्मात् तान् मरुतः नाम्ना प्रसिद्धाः सन्तु, सुखं च भजन्तु इति उक्तवान्। ततः दितिः, देवाधिपं प्रसादयन्ती, पुनः 'क्षमस्व' इति उक्त्वा, 'अर्थशास्त्रानुसारं मया एषः दोषः कृतः' इति निवेदयामास। अमृताधिपः, मरुत्गणं देवैः समं कृत्वा, दितिं पुत्रैः सह दिव्यरथे स्थापयित्वा स्वर्गं गच्छत्। ये यज्ञभागं प्राप्तवन्तः, ते मरुतः अभवत्; ते असुरैः न सह मिलित्वा, देवेषु प्रियाः अभवन्। भिष्मः उवाच— हे ब्रह्मन्, त्वया सृष्टेः आद्यं विस्तारपूर्वकं वर्णितम्; अधुना द्वितीयसृष्टिं तथा प्रत्येकस्य अधिपतिं कथय। पुलस्त्यः उवाच— पृथुः सर्वभूम्याः अधिपतित्वं प्राप्तः, सोमं ओषधीनां, यज्ञानां, व्रतानां, तपसां च अधिपतिं नियुक्तवान्। वरुणं आपां अधिपतिं, वैश्रवणं धनस्य, राज्ञां च अधिपतिं, हिरण्यगर्भं तारकाणां, ऋत्विजां, वृक्षाणां, लतानां, गुल्मानां च अधिपतिं कृतवान्। विष्णुं सूर्याणां अधिपतिं, अग्निं वसूनां लोकानां च अधिपतिं, दक्षं प्रजापतीनां, शक्रं मरुतां अधिपतिं नियुक्तवान्। प्रह्लादं दैत्यदानवानां, यमं पितृणां, शूलपाणिं पिशाचराक्षसानां, पशूनां, भूतयक्षवेतालानां च अधिपतिं कृतवान्। हिमवान् पर्वतानां, समुद्रः नदीनां, चित्ररथः गन्धर्वविद्याधरकिन्नराणां अधिपतिं नियुक्तः। वासुकिः नागानां, तक्षकः सर्पाणां, ऐरावतः गजाधिपः दिग्देवतानां च अधिपतिः कृतः। सुपर्णः पक्षिणां, उच्चैःश्रवाः अश्वानां, सिंहः मृगाणां, वृषभः गोः, प्लक्षः सर्ववृक्षाणां अधिपतिः नियुक्तः। प्रजापतिः प्रथमं एतान् अधिपतीन् अभिषिक्तवान्, ततः सर्वदिग्देवतान्; पूर्वदिग्देवता सुवर्माणः, अरातिकेतुः अभिषिक्तः। शंखपदः दक्षिणदिग्देवता, सकेतुमन्तः पश्चिमदिग्देवता, भुवनाण्डगर्भः लोकानां अधिपतिः। हिरण्यरोमाणः मेघसुतः उत्तरदिग्देवता नियुक्तः; एते दिग्देवताः पृथिवीं सदा रक्षन्ति। एतेषु चत्वारः सह, पृथुः प्रथमः भूम्याः राजा अभिषिक्तः। पृथोः प्रस्थानानन्तरं, चाक्षुषे युगे, वैवस्वतः भूम्याः राजा कृतः। चाक्षुषयुगस्य समाप्तौ, वैवस्वतयुगस्य पुनः आरम्भे, सूर्यपुत्रः सर्वचराचरस्य अधिपतिः अभवत्। पुलस्त्यः उवाच— हे कुरुनन्दन, सर्वाणि मन्वन्तराणि, मनूनां कर्माणि, कल्पस्य प्रमाणं, तस्य सृष्टिं संक्षेपेण शृणु। एकचित्तया शुद्धहृदयेन शृणु, हे कुरुसुख— स्वायम्भुवे मन्वन्तरे, देवाः यामाः अभवन्। सप्तर्षयः— मरीच्यादयः, अग्निध्रः, अग्निबाहुः, विभुः, सवनः च सन्ति। ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, भाव्यः, मेधा, मेधातिथिः, वसुः— एते दश स्वायम्भुवमनुजाः वंशं वर्धयामासुः। प्रलयकथां समाप्त्य, ते परमं पदं प्राप्तवन्तः; एवं स्वायम्भुवमन्वन्तरः वर्णितः, अधुना स्वारोचिषः। स्वारोचिषस्य चारि पुत्राः— नभोनभः, प्रभृति, भावनः, कीर्तिवर्धनः। दत्तः, अग्निः, च्यवनः, स्तम्भः, प्राणः, कश्यपः, अर्वा बृहस्पतिः— एते सप्त सप्तर्षयः अभवन्। तस्मिन्काले, स्वारोचिषे मन्वन्तरे, देवाः तुषिताः अभवन्— हविन्द्रः, सुक्रतः, मूर्तिः, आपः, ज्योतिरथः च स्मृताः। वसिष्ठस्य सप्त पुत्राः तदा प्रजापतयः अभवन्; द्वितीयस्य मन्वन्तरस्य वर्णनं समाप्तम्। अधुना तृतीयम्। तृतीयं शुभं मन्वन्तरं वक्ष्यामि; तत्र उत्तमः मनुः दश पुत्रान् उत्पादितवान्। ईषः, ऊर्जः, तनूजः, शुचिः, शुक्रः, मधुः, माधवः, नभसिः, नभसः— सहः, सहस्यः; तेषु उत्तमः प्रसिद्धतमः। भावनाः देवाः, ऊर्जाः सप्तर्षयः स्मृताः। कुकभिण्डिः, कुटुण्डः, दाल्भ्यः, शंखः, प्रवाहितः, मिति, सम्मिति— एते सप्त योगे वृद्धाः। चतुर्थं प्रसिद्धं मन्वन्तरं तामसः— कपिः, पृथुः, अग्निः, अकपिः, कविः। तथा जण्यधामन्, औनौ— एते सप्तर्षयः नाम्ना; साध्याः दिव्यगणाः तामसे मन्वन्तरे स्मृताः। अकल्मषः, तपोधन्विन्, तपोमूलः, तपोधनः, तपोराशिः, तपस्या, सुतपस्या, परंतपः। एवं पुलस्त्येन मन्वन्तराणां, अधिपतिनां, सृष्टेः, कल्पस्य, देवगणस्य, ऋषिप्रजापतिनां, वंशविस्तारस्य च पवित्रा कथा विस्तारपूर्वकं कुरुनन्दनाय निवेदिता।