सा तदा नम्रया वाचा प्रोवाच—"भवद्भिः सुतशोकनाशकं व्रतमेकं मम कथ्यतां, येन अस्मिन् लोके परत्र च सौभग्यफलमवाप्नुयाम्।" ततो वसिष्ठादयः प्रत्युवाचुः—"ज्येष्ठमासस्य पौर्णमास्यां यत् पौर्णिमा-व्रतम्, तस्य प्रसादेन सुतशोकात् विमुक्तिर्भवति।" भीष्मः पुनः उवाच—"ब्राह्मण, ज्येष्ठ-पौर्णिमायाः व्रतं श्रोतुमिच्छामि, येन दितिः पुनः एकोनपञ्चाशत् पुत्रानवाप।" पुलस्त्यः उवाच—"यद्व्रतं पूर्वं वसिष्ठादिभिः दित्यै कथितं, तत् विस्तरेण मत्तः शृणु।" "ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षे पौर्णमास्यां व्रती अविच्छिन्नं घटं श्वेतशालिधान्येन पूरयित्वा स्थापयेत्।" "तं घटं नानाफलैः इक्षुदण्डैः च शोभयेत्, श्वेतयुग्मवस्त्राभ्यां संवृत्य, श्वेतचन्दनेन लेपयेत्।" "शक्त्यनुसारं नान्नपाकं सुवर्णेन सह विन्यस्य, तस्योपरि ताम्रपात्रं गुडेन पूरयित्वा स्थापयेत्।" "तत्रैव कमलाकृतिखात्वायां सुवर्णमयं ब्रह्मणः प्रतिमां स्थापयेत्, तस्य वामभागे सवित्रीं शर्कराभूषितां स्थापयेत्।" "तयोः गन्धान् धूपांश्च समर्पयेत्, गीतवाद्यादिकं च आयोजयेत्; यदि तदभावः स्यात्, तर्हि पितामहेन कमलाय यथाकृतं तदाचरेत्।" "गुडेन ब्रह्मणः रम्यां प्रतिमां निर्माय, श्वेतपुष्पैः अक्षतान् तिलैः च कमलसम्भूतं पूजयेत्।" "पादौ ब्रह्मणः, ऊरू श्रीदाय, जानुयुग्मं विरिञ्चये, कटीं मनमथे पूजयेत्।" "विशदवक्षसं जठरं, स्रष्टुः वक्षः, कमलवदनस्य मुखं, वेदहस्तस्य भुजौ पूजयेत्।" "व्यापिनं प्रणम्य, शिरसि स्थितं कमलं पूजयेत्; प्रातःकाले तं घटं विप्राय समर्पयेत्।" "भक्त्या विप्रं भोजयेत्, स्वयं लवणं न भुञ्जीत; भक्त्या प्रदक्षिणं कृत्वा, मन्त्रं च पठेत्।" "‘सर्वलोकपितामहः भगवान् अत्र तुष्टो भवतु, यः सर्वभूतानां हृदयानन्द इति कथ्यते।’" "एवं मासे मासे सर्वं समाचरेत्; उपवासी पौर्णमास्यां अक्षरब्रह्माणं पूजयेत्।" "रात्रौ एकं फलमेव भुञ्जीत, भूमौ शयीत; ततो त्रयोदशे मासि घृतयुक्तां गवां दद्यात्।" "विरिञ्चये सर्वोपस्करयुक्तं शय्यां दद्यात्; सुवर्णमयं ब्रह्मणः, रौप्येण सवित्रीं प्रतिमां च कारयेत्।" "सृष्टिकर्ता यः कमलस्वरूपः, तस्य सवित्रीं लभेत; द्विजं तस्य भार्यया सह भक्त्या वस्त्राभरणैः पूजयेत्।" "शक्त्यनुसारं गवां चान्यदानानि दद्यात्, ‘स तुष्टो भवतु’ इति वदेत्; श्वेततिलैः हवनं कृत्वा ब्रह्मणः नामानि पठेत्।" "गोघृतेन, क्षीरपायसेन च, धर्मवित् विप्राय वित्तं दद्यात्, शक्त्या पुष्पमालां च।" "यः कश्चित् स्त्री वा पुरुषः वा पौर्णमास्यां एतद्विधिना व्रतमाचरेत्, स सर्वपापैः विमुक्तः ब्रह्मसायुज्यं लभते।" "अस्मिन् लोके उत्तमान् पुत्रान् नितरां सौभग्यं च भुङ्क्ते; ब्रह्मा विष्णुरेव स्मृतः, स एव आनन्दरूपः महेश्वरश्च।" "सुखकामः कस्यापि रूपेण पितामहम् स्मरेत्; एवं श्रुत्वा दितिः सर्वमिदं सम्यक् अकरोत्।" "कश्यपः तस्याः व्रतस्य महिम्ना परमप्रहृष्टः तत्र आगत्य, या पूर्वं खररूपा आसीत्, तां पुनः सौन्दर्यशोभायुतां चकार।" "स ताम् वरान् वरयितुमाह्वयत्; सा उत्तमं वरं वव्रे—‘इन्द्रशत्रुं बलवन्तं पुत्रमिच्छामि।’" "सा उवाच—‘महात्मानं सर्वदेवताविनाशकमिच्छामि’; कश्यपः अपि तस्या इन्द्रारिप्रसूतये वचनमुवाच।" "‘एतद् दास्ये,’ इति स उवाच, ‘किं तु किं कर्तव्यम्, शुभे? अद्यैव आपस्तम्बीं क्रियाम्, पुत्रेष्टिं च कुरु, पूर्णस्तनि।’" "‘ततः अहं तव स्तनयोः स्पर्शेन गर्भं स्थापयिष्यामि, शुभे; स गर्भः शुभः भविष्यति, देवी, स च इन्द्रनाशकः भविष्यति।’" "सा तदा आपस्तम्बीं क्रियां पुत्रेष्टिं च बहुविधद्रव्यसमृद्धां कृत्वा, स तुष्टः हविर्ददौ—‘इन्द्रशत्रुर्भव’ इति।" "देवाः प्रमुदिताः, दानवाः निवृत्ताः, दितिः गर्भं धारयामास; कश्यपः punar uvāca।" "‘तव मुखं शशिसदृशं, स्तनौ बिल्वफलसमानौ, अधरौ विद्रुमसदृशौ, वर्णः चातिविशिष्टः।’" "‘त्वां दृष्ट्वा, विशालाक्षि, स्वदेहं विस्मरामि; एवं, सुश्रोणि, मम हस्तेन तव स्तनयोः गर्भः स्थापितः।’" "‘शतवर्षपर्यन्तं तपोवने अस्मिन्नेव त्वं, सुन्दरी, गर्भं सम्यक् धारयितव्यः।’" "‘सन्ध्याकाले गर्भिण्या न भेतव्यं, न तिष्ठेत्, न वृक्षमूलानि गच्छेत्।’" "‘उलूखलादिषु न उपविशेत्, जले न प्रविशेत्, रिक्तगृहं न विशेत्।’" "‘वल्मीके न वसेत्, न चित्तविक्षेपं कुर्यात्, न नखैः भूमिं खन्यात्, न चाङ्गाररजःस्पर्शं कुर्यात्।’" "‘सदा न शयेथा, न च श्रमं कुर्यात्, कुटिलचूर्णास्थिकपालयुक्तेषु स्थलेषु न प्रविशेत्।’" "‘कलहं न कुर्यात्, न स्नानाङ्गलेपं कुर्यात्, न च केशान् विमुक्तान् धारयेत्, न च कदाचिदशुचिः स्यात्।’" "‘उत्तरमुखेन न शयेथा, न च शिरसा अधः, न चावस्त्रधारिणी, न च चिन्तिता, न च शीतपादिका।’" एवं पौर्णिमाव्रतस्य माहात्म्यं, दित्याः व्रताचरणं, कश्यपस्य प्रसादः, गर्भधारणविधिः च सुस्पष्टं संप्रवृत्तम्।