भीमसेनेन तु दंष्ट्रिणां बहवः संहता:। तत्र दंष्ट्रिणः, शृगालाः, काकाः, तथा महिषाः, गावः, गोप्यश्च विनाशिताः। सुरभिः कश्यपात् त्रिविधं सन्तानं जनयामास—ऋषिगणं, मुनिसंघं, तथा अप्सरसां गणं। एवंविधया इरा अपि बहून् किन्नरगन्धर्वांश्च, सर्वाणि तृणवनस्पतिलतानि च उत्पादयामास। खसा नाम कश्यपस्य पत्न्या कोटिशः यक्षराक्षसाः समुत्पादिताः; एते कश्यपवंशजाः शतसहस्रशः प्रवर्तन्ते। एतस्मिन्नन्तरे, भीष्म, अस्मिन्मन्वन्तरे या सृष्टिः स वारोचिषीति प्रसिद्धा। तदा धर्मज्ञा दिति कश्यपात् नवचत्वारिंशत् मरुतः, देवानां प्रियाः, प्रासूत। भीष्मः पृष्टवान्—"कथं दित्याः पुत्रा मरुतः, ये देवानां प्रिया: सञ्जाता:? तथा च कथं ते देवैः सह परममित्रत्वं प्राप्तवन्तः, यद्यपि ते प्रतिस्पर्धिनः आसन्?" तदा पुलस्त्यः प्रत्युवाच—"पूर्वं देवासुरयुद्धे, हरिणा देवैश्च पुत्रपौत्रा हताः इति शोकसंतप्ता दिति, पृथिव्याः श्रेष्ठं देशं गत्वा, पुष्करतीर्थे सरस्वत्याः पुण्ये तीरे पतिसेवायै तपश्चर्यां कृतवती। सा दैत्यजननी सत्यव्रता, फलाशना, कृत्स्नं कृत्स्रचन्द्रायणादिदुष्करव्रतानि कृत्वा, वर्षशतं चाधिकं जरया शोकाच्च पीडिता तपः कृतवती। तस्या: तपसा संतप्ता सा वसिष्ठादीन् पृष्टवती—'भोः, पुत्रशोकं नाशयेत्, इहामुत्रसौभाग्यदायकं यद्व्रतं भवद्भिर्दीयताम्।' वसिष्ठादयः प्रत्यवदन्—'ज्येष्ठपूर्णिमाव्रतं नाम, तेन पुत्रशोकविनिर्मुक्तो भवति।' भीष्मः पुनः पप्रच्छ—'कथं तेन व्रतेन दित्याः पुनर्नवचत्वारिंशत् पुत्राः प्राप्ताः?' पुलस्त्यः तस्मै विस्तरेण उक्तवान्— 'ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षे पूर्णिमायां, अविच्छिन्नं शुक्लतण्डुलपूर्णं घटं स्थापयेत्। तं घटं फलविविधैः, इक्षुदण्डैः, शुक्लवस्त्रयुग्मेन च छादयित्वा, शुक्लचन्दनेन अभ्यञ्जयेत्। तत्रान्नप्रकारान् सुवर्णेन सह यथाशक्ति स्थापयेत्, तस्योपरि ताम्रपात्रं गुडपूर्णं निधायेत्। तस्मिन्नुपरि कमलाकारे छिद्रे सुवर्णमयं ब्रह्मप्रतिमां स्थापयेत्, तस्याः सव्ये सवित्रीं शर्करायुक्तां स्थापयेत्। तयोः गन्धधूपैः, गीतवाद्यैः च पूजनं कुर्यात्; तदभावे ब्रह्मणा कमलायाः यत्कृतं, तदनुसरेत्। गुडेन ब्रह्मप्रतिमां निर्माय, शुक्लपुष्पैः, अक्षततिलैश्च कमलजं पूजयेत्। ब्रह्मणः पादौ, श्रीदायाः ऊरू, विरिञ्चेः जानुयुग्मं, मनमथस्य कटिं पूजयेत्। स्फुटोदरेऽब्धिपूजां, श्रान्तवर्जिनः स्रग्देवस्य वक्षः, कमलवदनस्य मुखं, वेदहस्तस्य बाहू पूजयेत्। सर्वव्यापिनं प्रणम्य, शिरसि कमलपूजनं कुर्यात्। प्रातःकाले तं घटं विप्राय समर्पयेत्। भक्त्या विप्रं भोजयेत्, स्वयम् लवणं न भुञ्जीत, भक्त्या प्रदक्षिणं कृत्वा, 'सर्वलोकपितामहः भगवाञ् अत्र तुष्टो भवतु, यः सर्वभूतहृदयानन्द इति स्मृतः' इति मन्त्रं पठेत्। एवं मासे मासे सर्वं विधाय, उपवासी पूर्णिमायां अक्षरं ब्रह्म पूजयेत्। रात्रौ एकं फलमश्नीयात्, भूमौ शयेते; त्रयोदशे मासे सर्पिषा सह गोदानेन पूजां समापयेत्। विरिञ्चये सर्वोपकरणयुक्तं शय्यादानं कुर्यात्, सुवर्णेन ब्रह्मप्रतिमां, रजतेन सवित्रीं च निर्मायेत्। कमलस्वरूपः सृष्टिकर्ता सवित्रीं लभेत, द्विजं पत्न्या सह वस्त्राभरणैः पूजयेत्। गोदानेनान्यैश्च दानैः 'स तुष्टो भवतु' इत्युक्त्वा, श्वेततिलैः होमं कृत्वा, ब्रह्मणः नामानि पठेत्। सर्पिषा, पायसेन, धर्मवित् विप्राय धनं पुष्पमालां च यथाशक्ति दद्यात्। एवं पूर्णिमायां यः कश्चन स्त्री वा पुरुषो वा एतत्कर्म करोति, स सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मसायुज्यं लभते। अस्मिन्लोके उत्तमान् पुत्रान् निश्चितं सौभाग्यं च प्राप्नोति; ब्रह्मा विष्णुरानन्दमयः महेश्वरश्च स्मृतः। सुखकामः यथा यं रूपं चिन्तयेत्, तेनैव पितामहं स्मरेत्। इति श्रुत्वा दित्याः सर्वं सम्यगाचरितम्। तदा कश्यपः तस्याः व्रतमहिम्ना परमप्रहृष्टः आगत्य, पूर्वं कृशां तां पुनः सौन्दर्यशालिनीं चारुवदनां चकार। स तामुवाच—'वरान् वृणीष्व' इति। सा उत्तमं वरं वरयामास—'शक्तिमन्तं पुत्रं, इन्द्रवधाय सक्षमं' इति। सा उवाच—'महात्मानं सर्वदेवविनाशकं पुत्रं वृणे' इति। कश्यपः तस्यै इन्द्रारिप्रतिपादनं सम्बद्धं वचनं प्रोवाच—'एतद् दास्ये, किं त्विदानीं कर्तव्यम्? शुभे, आज्यं सम्यगपास्तम्बीं च, पुत्रेष्टिं च कुरु।' 'ततोऽहं ते स्तनस्पर्शेन गर्भं स्थापयिष्यामि, शुभे। स गर्भः शुभः भविष्यति, इन्द्रारिश्चास्य नाम स्यात्।' एवं सा अपास्तम्बीं पुत्रेष्टिं च बहुविधदक्षिणां कृत्वा, स कश्यपः उत्सुकः हविर्दत्त्वा 'इन्द्रशत्रुर्भव' इति तस्यै गर्भं ददौ।