नारदः उवाच— यत् धनं कुलनाशाय स्वनाशाय च प्रवर्तते, ब्राह्मणस्य धनं, ब्राह्मणवधं, दरिद्रस्य च धनं— एतद् सर्वं विनाशाय भवति। आचार्यस्य मित्रस्य वा सुवर्णं स्वर्गेऽपि स्थितं पापाय एव स्यात्, हे इन्द्र, विदुषां, कुलीनानां, दरिद्राणां च। यः तु तृप्तः, विनयी, सर्वधनसम्पन्नः, वेदाध्ययनतपःज्ञानसंयमरतः, तस्मै दत्तं नश्यति न कदापि, यथा शुद्धपात्रस्थं दुग्धदधितक्रमधु च। यदि पात्रं दुर्बलम्, तर्हि तद् भङ्क्ते, न तु द्रव्यं नश्यति; एवं भूमिसुवर्णवस्त्रान्नपृथिवीति तिलादीनि— अविदुषां प्राप्तानि दारुशकलवत् भस्मीभवन्ति। यः पुनः नवतडागनिर्माणं वा जीर्णतडागखननं करोति, सः स्वकुलं समुत्थाप्य स्वर्गे पूज्यते। तडागकूपवाप्यरम्यवनानि यः पुनः पुनरुद्धरति, तस्य फलं मुक्ताफलसदृशं भवति। हे इन्द्र, घर्मकाले जलं उपलब्धं यः करोति, सः कदाचिद् क्लेशदुःखभयैः न बाध्यते। एकदिनमपि पृथिव्यां स्थितं जलं सप्तकुलानि सप्त चान्यानी उद्धरति। दीपदानात् पुरुषः तेजस्वी भवति। दानात् स्मृतिमेधादयो लभ्यन्ते; पापं कृतमपि चेत्, यदि विचिन्त्य ददाति— विशेषतः ब्राह्मणाय, सः पापैः न लिप्यते। भूमिगोवित्तहरणं यदि बलात् क्रियते, तत्र यो न निवेदयति, सः ब्रह्मघ्नः इति कथ्यते, हे इन्द्र, विवाहयज्ञदानकाले विशेषतः। यो मोहात् विघ्नं करोति, सः मृत्युः कृमिरूपेण जायते। दानात् वित्तवृद्धिः, प्राणिरक्षणात् दीर्घायुष्यम्। अहिंसायाः फलं रूपसमृद्ध्यायुः च; फलमूलभक्षणेन पूजनम्, सत्येन स्वर्गः लभ्यते। प्रायोपवासनिष्ठया सर्वत्र राजवत् सुखम् अनुभवति; तृणभोजनात् इन्द्रव्रते सुखलाभः। त्रिस्नानं कुर्वन् वायुपानं च, यजमानः भवति; नित्यस्नायी सन्ध्यावन्दनयुक्तः कौशलसम्पन्नः भवति। अहिंसकः विराजः अक्षरं परमं स्वर्गं प्राप्नोति; वह्निप्रवेशी ब्रह्मलोके पूज्यते। रसानां त्यागे पशुपुत्रलाभः; उपवासेन स्वर्गे चिरकालं वसति। भूमौ शयानः इच्छितं स्थानं प्राप्नोति; वीरासनवीरशयनवीरस्थानं कुर्वन्। तस्य लोकाः अक्षया भवन्ति, सर्वकामाः सिध्यन्ति; उपवासदीक्षासंस्कारयुक्तस्यापि, हे इन्द्र। द्वादशवर्षाणि एतानि कृत्वा, वीर्यं अतिक्रामति; शुद्धधर्मनिष्ठः स्वर्गलोके पूज्यते। ये द्विजश्रेष्ठाः बृहस्पतेः पुण्यशास्त्रं पठन्ति, तेषां चत्वारि वर्धन्ते— आयुः, विद्या, यशः, बलम्। नारदः उवाच— एवं मया महेशेन भक्ताय पूर्णतः प्रोक्तं बृहस्पतिनिर्मितं धर्मशास्त्रं, हे राजन्। स तु नारदः पुनरुवाच— भगवन्, त्रिस्पृशा नाम व्रतस्य विस्तारतः वर्णनं कुरु, यस्य श्रवणमात्रेण संसारबन्धनात् जनः मुच्यते। महादेवः उवाच— शृणु महाव्रतं त्रिस्पृशाख्यं, यः सर्वपापाराशिं नाशयति, महातापं हरति, कृष्णावताररूपः अस्ति। इच्छुकानां कामदं भवति, विरक्तानां मोक्षदं च। शृणु ब्रह्मन्, त्रिस्पृशा व्रतस्य वर्णनं वदामि। कलियुगे, यः प्रतिदिनं त्रिस्पृशापाठं करोति, सः केशवं प्रत्यक्षं पूजयति, हे महर्षे। अन्यकर्माणि अकरणेऽपि, त्रिस्पृशाशब्दमात्रेण सर्वपापक्षयः भवति, न संशयः। नागमैः, न पुराणैः, न यज्ञैः, न कोटितीर्थयात्रया, न देवैः पूजितैः व्रतसंघैः अपि— हे द्विजश्रेष्ठ, त्रिस्पृशा-अनुष्ठानं विना मोक्षः न सिध्यति। भगवताः उक्तं, वैष्णवी तिथिः मोक्षायै एव। सांख्यज्ञानं द्विजातीनां कलियुगे सुलभं नास्ति; न इन्द्रियनिग्रहः, न चित्तस्थैर्यम्। विषयविरक्तानां, ध्यानधारणाविहीनानां, कामोपभोगे रतानां त्रिस्पृशा मोक्षदायिनी। पूर्वे समुद्रस्नाने चतुर्मुखेन मम उक्तं, यदा चक्रधरः मत्स्यरूपेण शरणागतान् संबोधितवान्। विषयेषु प्रवृत्तानामपि त्रिस्पृशां कुर्वतां, अहं मोक्षं ददामि, सांख्यज्ञानाभावेनापि। विषयासक्तानां त्रिस्पृशा मोक्षदायिनी, इयं बहुभिः ऋषिसंघैः आचरिता, हे महर्षे। यदि त्रिस्पृशा कार्तिकशुक्लपक्षे स्यात्, सोमेन वा सोमसुतैः सह, कोटिपापक्षयः भवति। अस्य व्रतस्योपवासं कुर्वतः, ब्रह्महत्या अपि चेत्, महेशस्य हस्तात् ब्रह्मकपालं भूमौ पतति। कलिपापारण्यराशिभिः विमुक्ता देवी माधवाज्ञया त्रिस्पृशासम्पूर्णानुष्ठानेन त्रिमार्गं गच्छति। बृहुगुपदेशेन त्रिस्पृशासम्पूर्णानुष्ठानेन अष्टौ बाहुवीर्यहत्यानि पूर्वजन्मनः नष्टानि, हे महर्षे। एवं संक्षेपेण त्रिस्पृशाव्रतस्य माहात्म्यं, दानधर्मस्य च प्रभावः, नारदाय महेशेन सम्यक् उपदिष्टम्।