शृणु, भगवन्, देवमातॄणां प्रजाविस्तारस्य प्राचीनकथाम्। सृष्टिक्रमे प्रजापतिः कश्चनाङ्गिरसे द्वे कन्ये अददात्। तासां नामानि विस्तारशः प्रवक्ष्यामि। धर्मस्य पत्न्यः दश संज्ञायन्ते—अरुन्धती, वसु, जामि, लम्बा, भानु, मरुत्वती, संकल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा च तेजस्विनी। तासां पुत्रान् अपि शृणु। विश्वायां विश्वदेवा अभवन्, साध्यायां साध्याः, मरुत्वत्यां मरुतः, वस्यां वसवः, भान्व्यां भानवः, मुहूर्तायां मुहूर्ताः। लम्बायां घोषा नाम कन्या, नागवीथ्यां जामीजा, भूमौ मरुन्धती उत्पन्ना। संकल्पायां संकल्पः जातः, तस्मात् सर्वदिशः व्याप्नुवन्ति तेजस्विनः देवाः। वसूनां नामानि अपि शृणु—आपः, ध्रुवः, सोमः, धरः, अनिलः, अनलः, प्रत्युषः, प्रभासः च। आपः पुत्राः चत्वारः—श्रान्तः, वैतण्डः, शान्तः, वभ्रुः ऋषिः यः यज्ञस्य मुख्यपालकः। ध्रुवस्य कालः पुत्रः, सोमस्य वर्चा, धरस्य द्वौ—द्रविणः, हव्यवादः। कल्पान्ते प्राणः, रमणः, शिशिरः अपि जाता। हर्याः मनोहरा, धवः, शिवः च पुत्राः; शिवस्य मनोजवः पुत्रः, यः अज्ञातगमनशक्तिदाता अभवत्। अनलस्य अपि अग्निसमानगुणयुक्ताः पुत्राः—शाखः, विशाखः वेदेषु स्वयम्भुवः इति प्रसिद्धौ। कर्त्तिकासु कार्त्तिकेयः जातः; प्रत्युषस्य ऋभुः, देवल ऋषिः पुत्रः। प्रभासस्य पुत्रः विश्वकर्मा, दिव्यशिल्पी प्रजापतिषु; सः देवालयेषु, भवनेषु, उद्यानेषु, प्रतिमासु, भूषणे च शिल्पकारः। तडागेषु, विहारेषु, कूपेषु च देवतानां स्थापकः। रुद्राणां नामानि अपि श्रूयन्ताम्—अजैकपाद्, अहिबुध्न्यः, विरूपाक्षः, रैवतः, हरः, बहुरूपः, त्र्यम्बकः, सुरेश्वरः, सावित्रः, जयन्तः, पिनाकी, अपराजितः। एते एकादश रुद्राः, गणनायकाः, मनसः सम्भूताः, त्रिशूलधारिणः। तेषां पुत्राः चतुश्चत्वारिंशद्-कोटयः, अक्षयाः स्मृताः; सर्वदिशः एते गणनायकाः रक्षां कुर्वन्ति। एते सर्वे सुरभेः गर्भात् पुत्रपौत्राः जाताः। अधुना कश्यपस्य भार्याणां पुत्रपौत्रान् वक्ष्यामि। कश्यपस्य भार्याः—अदिति, दिति, दनु, अरिष्टा, सुरसा, सुरभिः, विनता, ताम्रा, क्रोधवशा, इरा, कद्रू, खसा, मुनिः च। तासां पुत्रान् शृणु। तुषिताः देवाः चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे जाताः। वैवस्वतमन्वन्तरे द्वादश आदित्या अभवन्—इन्द्रः, धातृ, भगः, त्वष्टा, मित्रः, वरुणः, अर्यमन्, विवस्वान्, सविता, पूषा, अंशुमान्, विष्णुः। एते आदित्या सहस्ररश्मयः, प्रकाशदायिनः। मारीचात् कश्यपात् अदितिपुत्राः अभवन्, तेषां पुत्राः दिव्यायुधधारिणः ऋषयः कृत्स्नश्वादयः। एते देवगणाः प्रत्येकमन्वन्तरे उत्पद्यन्ते लीयन्ते च, सृष्टिक्रम एवम्। दितिः कश्यपात् द्वौ पुत्रौ अलभत—हिरण्यकशिपुं च हिरण्याक्षं च। हिरण्यकशिपोः चत्वारः पुत्राः—प्रह्लादः, अनुह्लादः, संह्लादः, ह्लादः। प्रह्लादस्य पुत्राः—आयुष्मान्, शिबिः, बाष्कलिः, चतुर्थः विरोचनः, यस्य पुत्रः बलिः। बलिः शतं पुत्रान् अलभत, बाणः ज्येष्ठः। अन्ये अपि—धृतराष्ट्रः, असूर्यः, विवस्वान्, अंशुतापनः, निकुम्भः, गुर्वाक्षः, कक्षिः, भौमः, भीषणः च। बाणः ज्येष्ठः सर्वैः गुणैः समन्वितः, सहस्रबाहुः, सर्वास्त्रगुणसम्पन्नः। तस्य तपसा तुष्टः त्रिशूलधारी तस्य नगरे वसति। सः महाकालपदवीं, पिनाकधारिणः सख्यं च प्राप्तवान्। हिरण्याक्षस्य पुत्रः अन्धकः, भूतः संतानपः, महानागः च। तस्मात् सप्तति-कोटयः पुत्रपौत्राः उत्पन्नाः, बलसम्पन्नाः, विविधरूपधारिणः, महाशक्तिमन्तः। दनुः कश्यपात् शतं पुत्रान् वरदानतः अलभत। तेषु विप्रचित्तिः प्रमुखः, महाबलश्च। अन्ये—द्विरष्टमूर्धा, शकुनिः, शङ्कुशिरा, अयोमुखः, शम्बरः, कपिलः, वामनः, मारीचिः, मागधः, हरिः, गजशिराः, निद्राधरः, केतुः, केतुवीर्यः, शतकृतुः, इन्द्रमित्रग्रहः, वज्रनाभः, एकवस्त्रः, महाबाहुः, वज्राक्षः, तारकः, असिलोमा, पुलोमा, विकुर्वाणः, स्वर्भानुः, वृषपर्वा च। स्वर्भानोः कन्या सुप्रभा, पुलोमायाः शची, मायायाः उपदानवी, मण्डोदरी, कुहू च। वृषपर्वणः कन्याः शार्मिष्ठा, सुन्दरी, चण्डा इति। एवं देवमातॄणां कश्यपप्रजायाः, दैत्यदानवपितॄणां, रुद्रवसुप्रभृतीनां, महदंशः सृष्टिक्रमः शास्त्रेषु कीर्त्यते।