सर्वे देवाः, ऋषयः, गन्धर्वाः, नागाः, राक्षसाश्च कथां शृण्वन्तु। पुरा दक्षेण सम्प्रणम्य भगवान् शिवः स्तुतः। सः ब्रह्मणे नमस्कृत्य, ब्रह्मशरीरिणे, ब्रह्मसंश्रयाय, अपरिमेयाय, गिरिश्रेष्ठाय, देवाधिपतये, परमेश्वराय पुनः पुनः नमः इति सस्मार। रुद्राय, वज्रहन्तरि, शिवाय, विकर्त्रिणे, देवदानवेशाय, तपस्विनां नाथाय नमः इति च। धूम्राय, उग्राय, विकृताय, यज्ञकर्त्रे, भीषणरूपाय, विकृतनेत्राय, पापनेत्राय, सहस्रनेत्राय च नमस्कृतम्। कपालिनं, उग्रकपालिनं, उत्तमगदाधरं, हविरूपिणं, हविःप्राप्तये, सर्वविनाशिनं च सः प्रणमामास। भक्तवत्सलाय, रुद्रजप्याय, विकृताय, सुन्दराय, शतविकृतये नमः इति स्तुतम्। पञ्चवक्त्राय, शुभवक्त्राय, शशिवदनाय, वरदाय, वरार्हाय, कूर्माय, मृगाय पुनः पुनः नमः। लीलाजटाधराय, कमण्डलुधराय, विश्वाय, विष्णवे, जगन्नाथाय पुनः पुनः नमः इति सः ववन्दे। त्र्यंबकं प्रपन्नं वाचामनःकायभक्त्या त्रिपुरान्तकं रक्षस्वेति प्रार्थितम्। तस्मिन्काले, दक्षः शरीरदुःखितः तेन दिव्येन स्तोत्रेण देवमर्चयत्। तदा सः उवाच— “यज्ञफलम् अखिलं तुभ्यं दत्तम्, प्रजापते, त्वं परमं फलम् अवाप्स्यसि सर्वकामदं।” एतदाकर्ण्य, दक्षः भगवन्तं देवेशं प्रणम्य स्वगृहं ययौ, सर्वैः समागतेषु। शोकविह्वलः शिवः तदा गङ्गातटे स्थित्वा सतीं चिन्तयामास— “क्व गता प्रिया मम?” इति। तस्य दुःखार्तस्य समीपे नारदः आगतः, भवस्य साक्षात् सन्निधौ— “सा सती, देवेश, या तव भार्या, तव प्राणसमाः। सा हिमवतः कन्या, मेनायाः गर्भात् जाता, वेदवेद्यर्थवित्, अन्यं शरीरं गृहीत्वा जाताऽभूत्।” इति नारदवचनं श्रुत्वा, देवः ध्यानावस्थितः तां दृष्टवान्। तेन कार्यं सम्पाद्य, सः तत्रैव स्थितवान्। देवी यौवनं प्राप्य पुनः विवाहिता जाता। एवं, भीष्म, प्राचीनकाले यज्ञविनाशः कृत इति कथा उक्ता। ततः भीष्मः उवाच— “भगवन्, देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसानां यथाक्रमं सृष्टिं विस्तरेण कथय।” पुलस्त्यः प्रत्युवाच— “पूर्वसृष्टिः संकल्पदृष्टिस्पर्शैः अभवत्; ततः प्रचेतसः पुत्रात् दक्षात् मैथुनसृष्टिः प्रवृत्ता। शृणु, कौरेव, सः कथं सृष्टवान्। सृजन् देवगणान्, ऋषीन्, सर्पांश्च उत्पाद्य। तदा मैथुनसृष्ट्या लोकः न ववृद्ध। ततः दक्षः असिक्न्यां सहस्रपुत्रान् हरीश्वान् उत्पादयत्। तान् सृष्टुकामान्, महासुभगान्, नारदः उपगम्य उवाच— ‘भूमेः परिमाणं सम्यग् ज्ञात्वा, ऊर्ध्वं चाधः च, ततो विस्तरेण सृष्टिं कुरुत।’ इति। ते तद्वचनं श्रुत्वा दिशः सर्वाः जग्मुः, न पुनरागतवन्तः, यथा सिन्धवः समुद्रं प्रति। हर्यश्वेषु नष्टेषु, प्रजापतिः दक्षः विरिण्यां पुनः सहस्रं पुत्रान् शबलश्वान् उत्पादयत्। तेऽपि सृष्ट्यर्थं समागताः, तान् नारदः पुनरपि तद्वद उवाच— ‘भूमेः परिमाणं भ्रातॄंश्च विज्ञाय, पुनरागत्य सृष्टिं कुरुत।’ इति। तेऽपि भ्रातृपथं गत्वा न पुनरागतवन्तः; अतः कनिष्ठो ज्येष्ठस्य मार्गं न इच्छति। परस्य मार्गान्वेषी दुःखं प्राप्नोति; तस्मात् तद् वर्जयेत्। तेषु अपि नष्टेषु, प्रजापतिः षष्टिं कन्याः उत्पादयत्। तदा प्रचेतसः पुत्रः दक्षः विरिण्यां षष्टिं कन्याः ससर्ज। दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिः सोमाय, चत्वारः अरिष्टनेमये, द्वौ भृगुपुत्राय, द्वौ कृष्णाश्वाय च दत्ताः। द्वौ अङ्गिरसेऽपि दत्तौ। तासां नामानि तथा देवमातॄणां सन्ततिं विस्तरेण शृणु। अरुन्धती, वसु, जामि, लम्बा, भानुः, मरुत्वती, संकल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा च इत्येते धर्मपत्नीः। तासां पुत्राः— विश्वायां विश्वदेवाः, साध्यायां साध्याः, मरुत्वत्यां मरुतः, वसुं वसवः, भानौ भानवः, मुहूर्तायां मुहूर्ताः। लम्बायां घोषा, नागवीथ्यां जामीजा, पृथिव्यां मरुन्धती। संकल्पायां संकल्पः, वसु, सृष्टिं निर्णीयात्; सर्वतोविभक्ताः तेजस्विनो देवाः। वसूनां नामानि— आपः, ध्रुवः, सोमः, धरः, अनिलः, अनलः, प्रत्युषः, प्रभासः। आपःपुत्राः चत्वारः— श्रान्तः, वैतण्डः, शान्तः, वभ्रुः यः यज्ञस्य रक्षकः। ध्रुवस्य कालः, सोमस्य वर्षा। धरस्य द्रविणः, हव्यवादः। कल्पान्ते प्राणः, रमणः, शिशिरः अपि जाता इति। एवं प्राचीनसृष्टेः, दक्षपुत्रपुत्रीणां, देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसोत्पत्तेः विस्तरः श्रुतः।