ततः तस्य यज्ञवाटे विविधभीषणरूपसमूहाः समुपस्थिताः। ते केचित् विचित्राभरणैः भूषिताः, नानावदनदन्तयुक्ताः, पृथगस्त्रशस्त्रधराः च। बहवः केचित् जटाभारं नागराजदंशैः शोभितं बिभ्राणाः, बलवन्तः, गर्विताः, घोरप्रभावाः, संहारदक्षतमानाः च दृश्यन्ते। इच्छानुसारं रूपाणि धारयन्तः, केचित् विकृतदर्शनाः, सर्वे कामसम्पन्नाः, अजेयबलाः, तीक्ष्णाः, योगिनः योगविदः च। केचित् जटाभारं सव्यापारं विक्षिपन्तः, विकटवदनाः, दीर्घदंष्ट्राः, गजसिंहबलचपलतया युक्ताः च। अपरे मदिरामत्ताः, दीपप्रभेव दीप्तिमन्तः, विचित्रवस्त्रधारिणः, क्वचित् शान्ताः क्वचित् मत्तगजवत् उग्राः च। मृगव्याघ्रसिंहनादैः गर्जन्तः, व्याघ्रकुर्मस्कन्धधारिणः, सर्पमालाभरणाः, नागयज्ञोपवीतधारिणश्च। त्रिशूलखड्गशूलपरश्वधशक्तिधारिणः, वज्रगदामुसलकालदण्डादिशस्त्रधारिणः च। अजेयगणाध्यक्षैः परिवृतः, सूर्यः ग्रहैः इव, देवदेव महेश्वरस्य यज्ञः तदा ध्वस्तः स्वर्गं जगाम। शंकरः मृगरूपं धारयित्वा भीतः स्थितः। शंखधारिणं देवमुपास्य, गणैः सह, सनन्दनसहितं नमस्कृतवतीः। वृषारूढाय सोमाय यज्ञान्तकृते, दिशां चर्माम्बरधारिणे, तेजस्विने च नमः। ब्रह्मणे, ब्रह्ममयाङ्गाय, ब्रह्मधारिणे, अनन्ताय, गिरिशाय, देवेशाय, परेशाय पुनः पुनः नमः। रुद्राय, वज्रनिग्रहाय, शिवाय, विदारिताय, सुरासुरेशाय, योगेशाय नमः। धूम्राय, उग्राय, विकृताय, यज्वने, भीषणरूपाय, विकृतनेत्राय, अपशकुननेत्राय, सहस्रनेत्राय च नमः। कपालिने, उग्रकपालिने, उत्तमगदाधारिणे, हविरूपाय, हविर्भुजे, सर्वसंहारिणे नमः। भक्तवत्सलाय, रुद्रजप्याय, विकृताय, सुन्दराय, शतधारिणे नमः। पञ्चाननाय, शुभाननाय, शशिननाय, वरदाय, वराय, कूर्माय, मृगाय च नमः। क्रीडाजटिलाय, कमण्डलुधारिणे, विश्वाय, विष्णवे, जगद्भर्त्रे पुनः पुनः नमः। त्रिनेत्र, त्वं नः पालय, त्रिपुरान्तक, वचसामनःकायैः भक्त्या शरणागतस्य महेश्वर, त्वं त्रायस्व। एवं तदानीं दाक्षेण क्लिश्यमानशरीरेण देवः स्तुतः, तेन दिव्येन स्तोत्रेण सम्यगर्चितः। स प्रजापते, यज्ञस्य समग्रं फलमददं, त्वं परमं फलमवाप्स्यसि, सर्वकामसमृद्धये। इत्युक्त्वा भगवता, दक्षः देवेशं प्रणम्य स्वगृहं जगाम, गणसमूहे दृष्ट्वा। पत्नीशोकातुरः स देवः गङ्गातटे स्थित्वा सतीं चिन्तयामास—"क्व मे प्रिया गताऽस्ति?" इति। तस्मिन् दुःखाकुलः सन्, नारदः भवसन्निधौ उपगम्य प्रोवाच—"सा सती, देवेश, या तव भार्या, जीवितसमाऽभवत्।" सा हिमवत्पुत्री, मेनायाः गर्भसम्भवा, वेदवेदार्थविदुषी, अन्यं देहमधत्त। एवं श्रुत्वा स देवः, ध्यानावस्थितः, तां ददर्श; कार्यसिद्धिं कृत्वा स देवः तत्रैव स्थितः। देवी यौवनमवाप्य पुनः विवाहिता। एवं, भीष्म, प्राचीनकाले यज्ञविनाशः कथितः। भीष्मः उवाच—"भगवन्, देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसानां यथाक्रमं सृष्टिं विस्तरेण कथय।" पुलस्त्य उवाच—"पूर्वसर्गः संकल्पदृष्टिस्पर्शसम्भवः; ततः प्रचेतसः पुत्रात् दक्षात् संयोगेन सृष्टिः प्रवृत्ता।" "कौरव, तस्य सृष्टिविधानं शृणु; स सृजन् देवर्षिसर्पसमूहान् ससर्ज। तदा लोको न संयोगेन वर्धितः; दक्षः असिक्न्यां सहस्रपुत्रान् ससर्ज। तान् महात्मनः सौभाग्यशालिनः पुत्रान् विविधसृष्टिकामान् दृष्ट्वा, नारदः हर्यश्वान् उपगम्य उवाच।" "भूमेः प्रमाणं सम्यक् विज्ञाय, ऊर्ध्वं वा अधः वा, ततः विस्तारतः सृष्टिं कुरुत।" तद्वचनं श्रुत्वा, ते सर्वदिक् प्रस्थिताः, अद्यापि न निवर्तन्ते, नद्यः समुद्रमिव। हर्यश्वेषु नष्टेषु, दक्षः प्रजापतिः वीरिण्यां पुनः सहस्रपुत्रान् ससर्ज।" "ते शबलाश्वा इति प्रसिद्धाः, सृष्टिकार्याय समागताः; नारदः तानपि पूर्ववत् उवाच।" "भूमेः प्रमाणं भ्रातॄंश्च विज्ञाय, निवृत्य विस्तारतः सृष्टिं कुरुत।" तेऽपि भ्रातॄननुसृत्य तेनैव मार्गेण गताः; तस्मात् कनिष्ठो ज्येष्ठमार्गं न स्पृहयति। परानुसरणे दुःखं, तस्मात् तद्वर्जनीयम्। तेष्वपि नष्टेषु, प्रजापतिः षष्टिं कन्याः ससर्ज।" "तदा दक्षः प्रचेतसः पुत्रः ताः वीरिण्यां जनयामास। ताः दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिं सोमाय, चत्वार्यरिष्टनेमये, द्वे भ्रिगोः पुत्राय, द्वे च कृष्णाश्वाय दत्ताः।