यदा सर्वे आमन्त्रिताः परामर्शिताश्च सम्यक् सत्कारं प्राप्तवन्तः, तत्रैव मम पतिः केवलं न आगतः। तस्य विना सर्वमिदं मम शून्यं दृश्यते—नूनं मम भर्ता त्वया न आमन्त्रितः। निश्चितं स त्वया विस्मृतः; सर्वमिदं त्वया मम वक्तव्यम्। इति सती वदन्ती श्रुत्वा, सृष्टिपतिः दक्षः, तस्याः पतिस्नेहेन स्वजीवितात् अपि अधिकेन, धर्मपत्नीं सततीं स्वाङ्के उपवेश्य, तां पुण्यशीलां पतिसंयुक्तां गम्भीरया वाचा प्राह—"शृणु वत्से, यथातथ्यं वक्ष्यामि। यः तव पतिर्न अद्यात्र आमन्त्रितः, तस्य कारणं शृणु। स खलु कपालपात्रधरः, चर्मवासाः, भस्माङ्गलेपितः—त्रिशूलधारी, मुण्डितशिराः, नग्नः, श्मशानप्रियः, सदा भस्मलेपनरतः, व्याघ्रचर्माम्बरः, गजचर्माभरणः, मुण्डमालाधारी, दण्डपाणिः, गोमांसनाडिबद्धकटिः, अस्थिमुद्रिकाधारी, वासुकिं यज्ञोपवीतमिव धारयन्, एवंरूपधारी सदा भूमौ विचरति। तस्य गणाः अपि नग्नाः, पिशाचाः, भूतप्रेतसमूहाश्च। स त्रिनेत्रः, त्रिशूलपाणिः, गीतनर्तनप्रियः; तव पतिः सदा विचित्रकर्माणि करोति। स मम लज्जां जनयेत्; स देवेषु कथं सन्निहितो भवेत्? किमिदं वस्त्रं तस्य? स गृहकार्याय न योग्यः। एतेषां दोषाणां कारणेन, वत्से, लोकलज्जया च, न तमहम् आमन्त्रितवान्। परन्तु, यज्ञसमाप्तौ, त्वया सह पूजां कृत्वा, तं त्रिनेत्रं पतिं तव सह आनीयिष्यामि। तस्मै त्रिलोकात् अपि अधिकं मान्यं सत्कारं दास्यामि। एषा मम लज्जाया महान् हेतुस्तव उक्तः। त्वं न कुप्यः; सर्वे स्वस्वं भागं अर्हन्ति। यानि पुण्यपापानि पूर्वजन्मनि कृतानि, तेषां फलं अस्मिन्नेव जन्मनि भुङ्क्ष्व। मा शोचिः; पूर्वकृतस्य फलं स्वीकुरुष्व। यदा समृद्धिः अन्यत्र गच्छति, रूपं, सौन्दर्यं, विभूषणानि च—श्रेष्ठकुलं, उत्तमजन्म, सुन्दरतमा तनुः—एतानि पुण्यैः उत्तमाचरणैः लभ्यन्ते। आत्मनं न दोषय; भाग्यं यथायोग्यं आगच्छति। को नाम भाग्यविहितं दातुं समर्थः? न कोऽपि बलवान्, न मूर्खः, न बुद्धिमान्; बुद्धिश्च बलं च पूर्वकर्मणः जायते। देवाः पुण्येन तपसा च स्वर्गं प्राप्तवन्तः, तत्र च दीर्घकालं तिष्ठन्ति। यद्यत् पुण्यं तैः कृतं, तस्यैव फलं ते भुञ्जते। एवं श्रुत्वा, सती, भीष्मे क्रुद्धा, पितरं दोषयन्ती, क्रोधात् रक्तलोचना, उवाच—"यथैव त्वया मम पुरतः उक्तं, तथैव। यो यः पुण्यवान्, स एव समृद्धिं लभते; पुण्येन जन्म, पुण्ये एव भोगाः प्रतिष्ठिताः। तस्मात्, स भगवान् सर्वलोकनाथः, परमः, सर्वेषां स्थानानि यथायोग्यं न्ययच्छत्। ब्रह्मणः अपि जिह्वा तस्य देवस्य गुणान् वक्तुं न समर्था, न च महिमानं उद्घोषयितुं शक्नोति। भस्मास्थिकपालानि, श्मशानवासः, नागमालाः—एतानि सर्वाणि तेन भूषणानि कृतानि। भूतगणाः, पिशाचाः, गुह्यकाः अपि तस्य सेवकाः; स एव सृष्टिकर्ता, व्यवस्थापकः, दिशां रक्षकः। रुद्रस्य प्रसादेन इन्द्रः स्वर्गं प्राप्तवान्; यदि रुद्रः देवः, यदि शिवः सर्वत्र व्याप्यते—तद्वचनस्य सत्यम् अस्तु, शंकरः तव यज्ञं नाशयतु, यदि मम किञ्चित् तपः अस्ति, किञ्चित् पुण्यकर्म कृतम् अस्ति। तस्य पुण्यस्य फलेन तव यज्ञः न नश्यतु, यदि अहं भगवतः प्रिया, यदि स मां त्रातुम् इच्छति। तस्य सत्यम् अस्तु, तव गर्वः विनश्यतु।" एवं उक्त्वा, सा योगधारणां कृत्वा, स्वतेजसा दीप्तिमती, तत्रैव आत्मानं दग्धवती, सर्वैः सह—देवैः, असुरैः, नागैः च। गन्धर्वगुह्यकसमूहैः पृष्टम्—"किमिदं?" इति। तस्याः क्रोधविसृष्टं शरीरं गङ्गातटे पतितम्; सा पुण्यभूमिः गङ्गायाः पश्चिमे तीरे 'शौनक' इति प्रसिद्धा। यदा रुद्रः स्वपत्न्याः विनाशवृत्तान्तं श्रुतवान्, सः अत्यन्तं शोकाकुलः अभवत्। स देवैः साकं यज्ञविनाशे दृढनिश्चयः अभवत्। अनन्तगणसमूहान्, ग्रहविनायकान्, भूतप्रेतपिशाचांश्च, दक्षस्य यज्ञविनाशाय आज्ञापयामास। ते तत्र गत्वा, सर्वे दिव्याः यज्ञस्थले पराजिताः, विनष्टाः च। यज्ञे विनष्टे, दक्षः शोकार्तः, निष्क्रियः अभवत्। स सन्निकृष्ट्य, कम्पमानः, महादेवं पिनाकिनं प्राह—"त्वां न अवेदिषम्, देवदेव, त्वमेव जगतः परमेश्वरः। सर्वे देवाः त्वया विजिताः। कृपां कुरु, महेश्वर, सर्वान् गणान् निवर्तय।" इति दक्षयज्ञवृत्तान्तः संप्रवृत्तः।