सा पुनः ख्यात्याः कुले नित्यत्वेन जाताऽभवत्, महर्षिणा भृगुणा सह श्रीः समृद्ध्या सह जाताऽभवत्। तस्या नाम्ना नगरी कदाचित् निर्मिता नर्मदातटे, या ब्रह्मणाऽपि अनुमोदिता बभूव। एकदा लक्ष्मी स्वनगर्याः सहितं कुञ्चिकां पितरमुपगम्य, देवलोकं गता, पुनः प्रत्यागत्य तां पुनरपि याचितुम् इच्छन्ती पितरं प्रति याचितवती। लोभेन पुनः याचमाना नगरीं न लब्धवती; तदा सा भृगुतः तां प्राप्तवती, तस्मिन्नेव काले केशवं प्रति वाक्यम् उक्तवती—"मम पित्रा मम नगरी अपहृता, तां तस्य हस्तात् हरित्वा त्वमेव आनय।" ततः पद्मनाभः भगवान् चक्रगदाधरः साक्षाद् भृगुमुपेत्य सौम्यया गिरा "दुहितुः नगर्याः दानं कुरु" इति प्रोक्तवान्। तदा सौम्यभावेन नगरी कुञ्चिका च कुञ्चिकाधारिण्यै दातव्या इति उक्तेऽपि भृगुः कोपसंयुक्तः प्रत्युवाच—"न नगरी लक्ष्म्याः, मया स्वयमेव सा निर्मिता; न दास्यामि, केशव, त्वं न पुनः पुनर् याचस्व।" देवः पुनरपि तम् उक्तवान्—"लक्ष्म्यै तां नगर्यां देहि; ममाज्ञया सर्वथा तां परित्यज।" तदा भृगुः क्रोधसंयुक्तः केशवं प्रति अब्रवीत्—"धर्मज्ञ, त्वं पत्न्या सह पक्षपातं कृत्वा मां बाधसे।" "मानुषेषु लोके दशवारं जन्म प्राप्स्यसि, पत्न्या वियोगेन दुःखं अनुभोक्ष्यसे।" इति भृगुः कोपात् शापं दत्तवान्; ततः विष्णुः अपि तं शप्तवान्—"त्वं पुत्रेषु सुखं न प्राप्स्यसि, मुनिश्रेष्ठ।" एवं शापं दत्वा स भगवान् ब्रह्मलोकं गतः। ततः केशवः ब्रह्माणं दृष्ट्वा अब्रवीत्—"भगवन्, तव पुत्रः भृगुः मां महाक्रोधेन शप्तवान्।" "माम् अकारणम् एव शप्तवान्—'दशवारं मानुषत्वं प्राप्स्यसि, ततो बहूनि दुःखानि भोक्ष्यसे' इति। पत्न्या वियोगजनितं दुःखं मम तेजः बलं च नाशयिष्यति; तस्मात् अहम् इमं लोकं परित्यज्य क्षीरसागरे शेष्ये।" "यदा देवकार्यं भविष्यति, तदा मां पुनः आह्वयिष्यसि" इति वदन् ब्रह्मा, लोकगुरुः, विष्णुं प्रशमयितुम् स्तुतिं चक्रे— "त्वया एष जगत् सृष्टम्, पद्मनाभ, तव नाभिकमलात् अहं जातः, त्वया अधीनः अस्मि, केशव। त्वं सर्वलोकस्य रक्षकः, जगतः स्रष्टा; त्वं त्रैलोक्यं न परित्यज—एष एव मम याचना। लोकानां हिताय त्वमेव दशसु जन्मसु मानुषभावेन कार्यं कुरु; शापस्य प्रभावं कोऽपि न निवर्तयितुं शक्नोति।" "कः अयं भृगुः, कथं वा जनार्दनं शप्तुम् अर्हति? सदा मुनीन् पूजय, ब्राह्मणाः तव स्वरूपम् एव। योगनिद्रां कुरु, भगवन्, क्षीरसागरे विश्रान्तिं कुरु; यदा कार्यकालः भविष्यति, माधव, तदा त्वां प्रबोधयिष्यामि।" "तव शक्त्या समन्वितः इन्द्रः सर्वाणि कार्याणि साधयिष्यति; तव अंशेन शत्रून् विनाशयिष्यति। त्रैलोक्यं रक्षन् तव आज्ञया एव सः कार्यं करिष्यति।" एवं स्तुतः विष्णुः ब्रह्माणं प्रति उवाच—"भगवन्, यथाऽज्ञापयसि तथा करिष्यामि।" ततः देवः अन्तर्धानं गच्छन् ब्रह्मणा न ज्ञातः। विष्णौ गते ब्रह्मा, लोकपितामहः, पुनः सृष्टिं चकार, सः सर्वभूतानां कारणं प्रभुः। तं दृष्ट्वा नारदः, वाग्मिनां श्रेष्ठः, अब्रवीत्—"सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्, सर्वत्र व्याप्य, पृथिव्याः दशाङ्गुलं ऊर्ध्वम् स्थितः।" "यद् अभूत् यच्च भविष्यति, सर्वं तव एव; तस्मात्, पितः, इदं विश्वं त्वत्तः उत्पन्नं त्वत्तः भविष्यति। त्वत्तः यज्ञः, हविः, घृतं, पशुः द्विविधः, ऋग्सामे च जातानि।" "त्वत्तः यज्ञाः, त्वत्तः अश्वाः गजाश्च; गावः त्वत्तः, धातवः मृगाः च त्वत्तः। तव मुखात् ब्राह्मणाः, तव बाहुभ्यां क्षत्रियाः, तव ऊरुभ्यां वैश्याः, तव पादाभ्यां शूद्राः।" "तव चक्षुषः सूर्यः, तव कर्णाभ्यां चन्द्रः, तव मनसः वायुः, तव मुखात् अग्निः। तव नाभेः आकाशः, तव शीर्षतः स्वर्गः, तव कर्णाभ्यां दिशः, तव पादाभ्यां पृथिवी; त्वत्तः सर्वम् इदं जातम्।" "यथा वटबीजस्य मध्ये महावृक्षः स्थितः, तथा त्वं बीजरूपः इदं विश्वं सृष्टवान्। वटवृक्षः बीजाङ्कुरात् उत्पन्नः विस्तारं गच्छति; एवं तव सृष्ट्या जगत् प्रवर्तते।" "यथा कदलीपत्रच्छदावृतः कदलीतरुः अन्यत्र न दृश्यते, तथा त्वत्तः पृथग् जगन्न दृश्यते।" "सा आनन्दमयी शक्तिः त्वयि एव संनिविष्टा; सा एव त्वयि सुखदुःखमिश्रा गुणातीते।" "नमस्तेऽस्तु, योऽसि भिन्नः चैकः च, सर्वभूतसारः; त्वं व्यक्तः, प्रकृतिः, पुरुषः, जगदधिपः।" "त्वं सर्वभूतेषु स्थितः, त्वं सर्वः, त्वं सर्वरूपधारी; सर्वं त्वत्तः उत्पन्नं—नमस्ते सर्वात्मने।" "त्वं सर्वात्मा, सर्वेशः, सर्वेषां मध्ये स्थितः; अतः मम वक्तव्यस्य का आवश्यकता? त्वं हृदयस्थं सर्वं जानासि।