निहतान् तान् दैत्यगणान् दिशो दश समनुप्रवृत्तान् पातालं प्रविष्टान् दृष्ट्वा, देवाः परमं हर्षं प्राप्य, शङ्खचक्रगदाधरं श्रीविष्णुं भक्त्या समर्चयन्। ते पुनः पूर्ववत् प्रणम्य स्वर्गं प्रतिपेदिरे। ततो, भीष्म, तस्मात्कालात् दानवानां स्त्रीषु प्रमादोऽभवत्। श्रीकृष्णेन शप्ताः स ते पातालं गताः। ततः प्रभास्वरः सूर्यः स्वमार्गे प्रववृते। भगवाञ् वह्निरपि तदा महतीं दीप्तिं प्राप्य प्रज्वलितः। सर्वेषां भूतानां तदा मनः धर्मे प्रववृत्तम्। विश्णुना त्रयः लोकाः श्रीसमृद्ध्या युक्ताः संरक्षिताः। तदा ब्रह्मा, लोकपितामहः, देवान् प्रोवाच—"युष्माकं रक्षार्थं मया विष्णुः नियुक्तः। देवेश्वरः उमापतिश्च भवतः कल्याणाय सदा स्थितः। एते द्वौ सदा पूज्यौ, शुभौ, वरदौ, युष्माकं रक्षायै सदा तिष्ठतः।" एवं उक्त्वा भगवाञ्छ्रीब्रह्मा स्वमार्गे जगाम। यदा सर्वलोकनाथः स अदृश्योऽभूत्, तदा इन्द्रः स्वर्गलोकं गतः, हरिश्च शङ्करश्च स्वस्वस्थानानि प्रतिपेदाते—कैलासादीनि स्थानानि तौ जग्मतुः। तदा इन्द्रः त्रैलोक्यं संरक्षितवान्। एवं स महाभाग्या लक्ष्मीः क्षीरसागरतः समुत्पन्ना। पुनः सा ख्यात्याः कुले नित्यजा जाताऽभूत्; भृगुणा च महर्षिणा समृद्ध्या सह पुनर्जाता। तस्याः स्वनाम्नि नगरी पूर्वं निर्मिता नर्मदातटे, या ब्रह्मणा अनुमोदिता। लक्ष्मीः कदाचित्स्वनगरीं स्वपितरं सह कुंजीकया प्रायच्छत्; सा स्वर्गलोकं गत्वा, पुनः आगत्य तां नगर्यां याचितवती। लोभेन पुनः याचमाना नगरी नाप्रदायिता; तदा सा भृगुतः ताम् अप्यवाप्तवती, तस्मिन्काले केशवं प्रति वाक्यमब्रवीत्— "मया पितृणा अवमानिता नगरी हृता; तां नगरीं तस्य हस्तात् त्वमेव गृहीत्वा आनय।" ततः पद्मनाभो भगवान् शङ्खचक्रगदाधरः सान्त्वयन् भृगुमुवाच—"स्वकन्यायै नगर्यां दत्तां कुंजीकां च दातव्यम्।" किं तु, क्रोधसंयुक्तो भृगुः प्रत्युवाच—"न नगरी लक्ष्म्याः; मया स्वयमेव निर्मिता, न दास्यामि—त्यज तव निश्चयम्, केशव।" पुनः स भगवान् उवाच—"लक्ष्म्यै नगर्यां दातव्या; सर्वथा त्वया त्याज्या ममाज्ञया, महर्षे।" तदा कोपसंयुक्तः भृगुः केशवं प्रति—"धर्मज्ञ! त्वं स्वपत्नीपक्षपातात् मां पीडयसि। नरलोके दशवारं त्वं जन्म लप्स्यसे; भार्यावियोगेन दुःखं प्राप्स्यसि।" इति महाक्रुद्धः भृगुः शापमदात्। विष्णुः अपि तमृषिं प्रत्यपि शापमदात्—"त्वं सन्तानसुखं न प्राप्स्यसि, महर्षे।" इति उक्त्वा स भगवान् ब्रह्मलोकं गतः। एतद्विलोक्य केशवः पद्मसम्भवम् उवाच—"भगवन्, तव पुत्रेण भृगुणा मम शापः कृतः। कारणं विना दशवारं मानुषत्वं प्राप्स्यामि, तत्र दुःखानि प्राप्स्यामि। भार्यावियोगजं दुःखं मम बलं तेजश्च हरेत्; तस्मात् अहं जगत् त्यक्त्वा क्षीरसागरे शेषे शयिष्ये।" एवमुक्ते ब्रह्मा, लोकगुरुः, विष्णुं प्रसादयितुं स्तुतिमकरोत्—"त्वया जगदिदं सृष्टम्, पद्मनाभ! तत्राहं जातः, तव वशेऽस्मि, केशव।" "त्वं लोकानां रक्षिता, विश्वस्य स्रष्टा; त्रैलोक्यं मा त्याक्षीः—एषा मे प्रार्थना। लोकहिताय दशमानुषजन्मसु त्वमेव कर्ता; शापस्य निवारणं कश्चन न शक्नोति। कः स भृगुः, यः जनार्दनं शप्तुं क्षमते? सदा ब्राह्मणान् पूजय, ते तव रूपम्।" "योगनिद्रां कुरु, भगवन्, क्षीरसिन्धौ विश्रान्तिं कुरु; कर्मसमये त्वां बोधयिष्यामि, माधव। तव शक्त्या समन्वितः इन्द्रः सर्वकार्याणि साधयिष्यति; तवांशेन शत्रून् नाशयिष्यति। त्रैलोक्यं रक्षन् तवाज्ञया कार्यं करिष्यति।" इति स्तुत्वा विष्णुः ब्रह्माणमुवाच—"यथाज्ञापयसि, सर्वं करिष्यामि, भगवन्।" इत्युक्त्वा स देवोऽदृश्यः अभवत्, ब्रह्मा तं न वेद। विष्णौ गते, ब्रह्मा लोकपितामहः पुनः सृष्टिं चकार, स सर्वभूतानां कारणं स्वामी च। तं दृष्ट्वा नारदः, वाग्मीनां श्रेष्ठः, उवाच—"सहस्रशिरा पुरुषः, सहस्राक्षः, सहस्रपादः, सर्वत्र व्याप्य, दशाङ्गुलं भूम्याः उपरि स्थितः।" "यत् भूतं यच्च भविष्यति, सर्वं त्वत्तः एव; तस्मात्, पितरः, इदं विश्वं त्वत्तः उत्पन्नं भविष्यति च। त्वत्तः यज्ञः, हविः, घृतं, पशुश्च द्विविधः; त्वत्तः ऋक्सामानि जातानि। त्वत्तः यज्ञाः, अश्वा गजाश्च; गावः त्वत्तः, धातवः, मृगाश्च उत्पन्नाः।