सर्वेषां देवानां पुरतः सा देवी हरिपृष्ठं जगाम। तत्र सम्प्राप्ता भगवन्तं सम्बोधितवती—"न कदापि परित्याज्या अहं त्वया, देव, सदा आज्ञापालिका; सर्वलोकप्रियं वक्षसि तव वत्स्यामि।" तदनन्तरं देवाः लक्ष्मीं विष्णोः कक्ष्यायां स्थितां दृष्ट्वा, हे राजन्, सहसा परमं हर्षं प्राप्नुवन्। दैत्यास्तु विष्णुं परित्यज्य महता शोकवशं ययुः; लक्ष्मीः विप्रचित्तिप्रधानान् दानवान् परित्यक्तवती। ततः दानवाः धन्वन्तरिहस्तस्थितं सुधां जगृहुः; ते पापवृत्तयः तां महतीं सुधां स्वीकृतवन्तः। विष्णुः मायया स्त्रीरूपं गृहीत्वा तान् मोहितवान्; आगत्य दानवान् उवाच—"कुम्भं मे दत्त," इति। "त्वदीया सदा भविष्यामि, तव गृहे वत्स्ये," इत्युक्त्वा सा स्त्री, या त्रिषु लोकेषु शोभनतमा, तेषां मनांसि आकर्षयत्। ते तु तस्याः रूपमद्भुतं दृष्ट्वा, लोभेन मोहितचित्ताः, तां सुधां तस्यै दत्वा, पुरतः तामवलोकयामासुः। सा तु दानवेभ्यः सुधां गृहीत्वा देवेभ्यः दत्तवती; ततः इन्द्रमुख्याः देवगणाः तां सुधां पित्वा अमृतत्वं प्राप्तवन्तः। दानवाः खड्गान् उन्नम्य तां प्रति धावितवन्तः; सुधापानानन्तरं तेषां बलिनी सेना पराजिता। हताः सन्तः ते सर्वतो दिशो व्यपेत्य अधःपतिताः; तदा देवाः परमसन्तुष्टाः शङ्खचक्रगदाधरं विष्णुं पूजयामासुः। पूर्ववत् प्रणम्य स्वर्गं प्रतिपेदिरे; ततो, भीष्म, दानवाः स्त्रीषु मोहितचित्ताः अभवन्। कृष्णेन शप्ताः ते अधोलोकं गतवन्तः; ततः सूर्यः प्रभया दीप्तिमान् स्वमार्गे प्रययौ। पावकः अपि महतीं दीप्तिं प्रकटयामास; ततः सर्वेषां भूतानां मनः धर्मे प्रवृत्तम्। विष्णुना त्रयो लोकाः समृद्ध्या युक्ताः संरक्षिताः; तदा ब्रह्मा लोकपितामहः देवान् उवाच। "विष्णुं भवतः रक्षार्थं नियुक्तवान्; उमापतिः देवेशः अपि भवतः श्रेयः करिष्यति।" एते द्वौ सदा पूज्यौ, रक्षां कुर्यातां, शुभप्रदौ, वरदौ च। इति उक्त्वा भगवान् स्वमार्गे प्रययौ; सर्वलोकनाथः अदृश्यः अभवत्। इन्द्रः स्वर्गं गतः; हरिः शङ्करश्च स्वस्वलोकं प्रतिपेदाते, कैलासमपि प्राप्तवन्तौ। तदा इन्द्रः त्रीन् लोकान् पालयामास; एवं महाभागा लक्ष्मीः क्षीरसागरात् अभवत्। पुनः सा ख्यात्याः कुले नित्यजा जाताऽभूत; भृगुणा महर्षिणा समृद्धिसहितं जनिता। तस्याः नाम्ना नगरी पूर्वं निर्मिता नर्मदातटे, हे महाबाहो, या ब्रह्मणा अनुमोदिता। लक्ष्मीः कदाचित् स्वनगरीं तस्याः कुञ्चिकां च पितरि न्यवेदयत्; देवलोकं गत्वा पुनरागत्य ताम् पुनः याचितवती। लोभात् पुनः पृष्टवत्यां तस्यै नगरी न दत्ता; सा भृगुतः ताम् प्राप्तवती, तदा केशवं प्रति वचः उक्तवती। "मया पितृणा तिरस्कृता नगरी हृता; त्वं तां नगरीं तस्य हस्तात् आदाय स्वयम् आनय।" ततः पद्मनाभः चक्रगदाधरः सुमधुरं भृगुम् उवाच—"स्वकन्यायै नगरीं ददातु।" दयया नगरीं कुञ्चिकां च कुञ्चिकाधारिण्यै दातव्यम्; किन्तु क्रुद्धः भृगुः प्रत्युवाच—"न दास्यामि नगरीम्।" "सा नगरी लक्ष्म्याः नास्ति, मया एव निर्मिता; न दास्यामि, केशव, त्वं न अतिशंसय।" देवः पुनः तम् उवाच—"लक्ष्म्यै तां नगरीं ददातु; मम आज्ञया सर्वथा त्वया त्याज्या, महर्षे।" तदा भृगुः कोपसमाविष्टः केशवम् उवाच—"धर्मज्ञ, पत्न्याः पक्षे स्थित्वा मां बाधसे।" "मनुष्यलोके, मधुसूदन, त्वं दशधा जन्मन्यधः भविष्यसि; पत्न्याः वियोगेन दुःखानि अनुभविष्यसि।" एवं क्रुद्धः भृगुः तं शापम् अददात्; विष्णुः अपि तम् ऋषिं शप्तवान्। "त्वं पुत्रेषु न सुखं प्राप्स्यसि, महर्षे"; इति उक्त्वा स विष्णुः ब्रह्मलोकं जगाम। एतद् दृष्ट्वा केशवः पद्मजं ब्रह्माणं उवाच—"भगवन्, तव पुत्रः भृगुः मां शप्तवान्।" "अकारणात् मां शप्तवान्; त्वं दशधा मानवेषु जन्मन्यधः भविष्यसि, ततो बहूनि दुःखानि भविष्यन्ति।" "पत्नीवियोगजनितदुःखात् मे तेजो बलं च नश्येत्; तस्मात् अहं जगत् त्यक्त्वा महोदधौ शेषे शयिष्ये।" "यदा देवकार्यं भवेत्, तदा त्वया पुनः आह्वातव्यः।" इत्युक्त्वा ब्रह्मा लोकगुरुः विष्णुं तुष्टाव। "त्वया जगत् सृष्टम्, पद्मनाभ, तत्राहं जातः, तव वशोऽहम्, केशव।" "त्वं सर्वलोकपालकः, जगत्कर्ता; त्रीन् लोकान् न परित्यज—एष मे प्रार्थना।" "लोकहिताय त्वया दशधा मानवावतारेषु कर्तव्यम्; शापस्य नाशः कस्यापि न शक्यः।