नृपते, मनुष्याः स्वेच्छया स्वर्गं मोक्षं वा यद् यद् स्थानं कामयन्ति, तद् तद् प्रियं स्थानं यान्ति, भगवन्। तान् प्रजाः ब्रह्मणा चतुर्विधे वर्गे स्थापिताः, शुद्धाः, सुसंवृत्ताः, धृतव्रताः, राजश्रेष्ठ। त एव स्वेच्छाचारिणः, सर्वदुःखविवर्जिताः, मनःशुद्धाः, हृदयशुद्धाः, धर्मनिष्पत्तौ निर्मलाः। तेषां मनः शुद्धं, हृदयं परमशुद्धे भगवति संस्थितं, तेन शुद्धज्ञानं ब्रह्मैव पश्यन्ति, येन तद् परमं पदं प्राप्यते। ततः कालाख्यं तत्त्वं वा विरिञ्चिरूपं, संसारस्य कारणं कथ्यते—सः संसारः अतीव घोरः, अशुद्धः, अल्पार्थः। तद् तत्त्वं अधर्मबीजसमुत्थितं, तमो लोभसम्भूतं, राजन्, तेषां प्रजासु रागादिगुणोत्पादकं भवति। तदा तेषां स्वाभाविकाः सिद्धयः न बहुलं प्रादुर्भवन्ति, राजन्, अन्याः अष्ट सिद्धयः, यथा वश्यादयः, अपि प्रादुर्भवन्ति। यदा ताः सिद्धयः क्षीणाः वा नष्टाः, पापं च वृद्धिं यान्ति, तदा ताः प्रजाः द्वन्द्वदुःखैः पीडिताः भवन्ति। ततः ते गिरिकाननजलवनदुर्गाणि नगरग्रामादीनि च निर्मितवन्तः, राजन्। तेषु नगरादिषु, यथायोग्यं गृहाणि निर्माय, शीतोष्णादिदुःखोपशमाय, विप्र, ताः प्रजाः तानि रक्षणानि स्थापयित्वा, जीविकायाः उपायान् कृतवन्तः, हस्तकौशलं च प्राप्तवन्तः। तत्र तण्डुलः, यवः, गोधूमः, शुक्तः, तिलः, प्रियङ्गुः, कोद्रवः, चीनः—एते धान्यपुष्पाणि उत्पन्नानि। माषः, मुद्गः, मसूरः, निष्पावः, कुलथः, अढकः, चणकः, भङ्गः—सप्तदश स्मृताः। एते कृषिसंस्कृताः, राजन्; चतुर्दश कृषिसंस्कृताः अपकृषिसंस्कृताः यज्ञयोग्याः धान्याः सन्ति। तण्डुलः, यवः, माषः, गोधूमः, शुक्तः, तिलः, प्रियङ्गुः—सप्त; अष्टमः कुलथः। श्यामाकः, नीवारः, वर्तुलः, गवधुकः, वेणुयवः, मर्कटकः अपि कीर्तिताः, राजन्। एते चतुर्दश कृषिसंस्कृताः अपकृषिसंस्कृताः यज्ञवृत्त्याः उत्तमानि साधनानि सन्ति। एते च यज्ञेन सह प्राणिनां परमकारणं, अतः उत्तमाधमवेदिनः यज्ञान् कुर्वन्ति। प्रतिदिनं यज्ञकर्म, राजश्रेष्ठ, फलं इच्छन्ति जनानां हिताय। तेषां तदा सृष्टिः यदा अभवत्, विप्र, स्थानं च गुणं च सन्धाय सीमाः स्थापिताः। वर्णाश्रमाणां, धर्मधुर्य, कर्तव्यं च प्रकल्पितम्, धर्मानुयायिनां सर्ववर्णानां लोकाः च। ब्राह्मणानां प्रजापत्यं स्थानं स्मृतम्, राजन्; क्षत्रियाणां युद्धे न निवर्तमानानां इन्द्रस्थानम्। वैश्यानां स्वधर्मनिष्ठानां मरुतः स्थानम्; शूद्राणां सेवायाम् श्रेष्ठानां गन्धर्वस्थानम्। अष्टाशीतिसहस्राणां ब्रह्मचरिणां स्थानं तद् एव, यथा गुरुगृहवासिनां। सप्तर्षिणां स्थानं वनेवासिनां; गृहस्थानां प्रजापत्यं, संन्यासिनां ब्रह्मस्थानम्। योगिनां स्थानं अमृतं—ब्रह्मणः परमं धाम्; ये एकाकिनः, नित्यम् उद्यताः, ध्यानशीलाः योगिनः। तेषां तद् परमं स्थानं, यत् ऋषयः पश्यन्ति; चन्द्रसूर्यग्रहाः आगमनगमनं कुर्वन्ति। अद्यापि नारायणनिष्ठाः न पुनरावर्तन्ति; तामिस्रः, अन्धतामिस्रः, महारौरवः, रौरवः। शस्त्रपत्रवनं, कालसूत्रं, अवीचिः—एते वेदत्यागिनां यज्ञनिरोधिनां स्थानानि। एतत् स्थानं स्वधर्मत्यागिनां निर्दिष्टम्; तस्य ध्यानात् मानसाः पुत्राः अभवन्। तस्य शरीरात् इन्द्रियाणि, सह शरीरवृत्तिभिः, क्षेत्रविदः तस्याङ्गात् उत्पन्नाः। ये पूर्वं मया कीर्तिताः, देवाः च अन्ये स्थावरजङ्गमाः, त्रिगुणाधीनाः संस्थिताः। एवं स्थावरजङ्गमाः प्रजाः सृष्टाः; यदा सर्वे पुत्राः तस्य न वर्धन्ते। तदा सः अन्यान् मानसपुत्रान् स्वदृशान् सृष्टवान्—भृगुः, अहं, पुलहः, क्रतु, अङ्गिराः। मारिचिः, दक्षः, अत्रिः, वसिष्ठः, एवं मानसपुत्राः; नव ब्रह्माणः पुराणे स्थिताः। सनन्दनादयः, ये पूर्वं सृष्टाः, सृष्टिकर्त्रा, लोकेषु न आसक्ताः, सन्ततिविमुखाः। सर्वे ते महात्मनः, तत्त्वविदः, रागद्वेषविवर्जिताः; तेष्वेव निष्पक्षेषु लोकसृष्टिः अभवत्। ततः ब्रह्मणः महत् क्रोधः उत्पन्नः, त्रिलोकदाहसमर्थः; तस्य क्रोधात् ज्वलनसमूहः प्रादुर्भूतः। तदा ब्रह्मणः भ्रूभेदात् क्रोधाग्निसंयुक्तात् ललाटात् तेजः निर्गतम्, यत् त्रिलोकं दहति। तत्र रुद्रः उत्पन्नः, मध्याह्नसूर्यसदृशः, उग्रवपुः, अर्धनारीश्वररूपः।