एवं सृष्टिचक्रारम्भे सृष्टिकामः, शक्तियुक्तः, सृजनशक्तिप्रेरितः स भगवान् ब्रह्मा पुनः पुनः तादृशीं सृष्टिं करोति। तस्य प्रवाहसृष्टिं त्वया वर्णितां, भिष्मः ब्रह्मणं प्रष्टुम् आरभते—“हे ब्रह्मन्, कथं ब्रह्मा तां सृष्टिं विस्तारतः अकरोत्? समानवर्णान् गुणान् च कथं सृजत्? ब्राह्मणादीनां विहितानि कर्माणि किम्? तद् वद।” तदा पुलस्त्यः प्रत्यवदत्—“आदौ ब्रह्मा सृष्टिकामः सन्, सत्त्वनिष्ठान् प्राणिनः सृजति। के कुरुश्रेष्ठ, तस्य मुखात् सत्त्वसमृद्धाः जनाः उत्पन्नाः। अन्ये, रजस्समृद्धाः, तस्य उरःप्रदेशात् जाताः; रजस्तमःमिश्रिताः तु जघनात्। पादात् तमोऽधिकारिणः अन्ये उत्पन्नाः; एवं चतुर्वर्ण्यं समुत्पन्नम्। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः—एते पाद-जघन-उरः-मुखात् क्रमशः उत्पन्नाः। यज्ञसिद्ध्यर्थं ब्रह्मा एतत् चतुर्वर्ण्यं निर्मितवान्, यज्ञस्य परमोपायः इति। यज्ञेन देवाः पुष्यन्ति, वर्षप्रवृत्त्या मनुष्याः पुष्यन्ति; धर्मयुक्ताः यज्ञाः शुभस्य कारणम्। सत्कर्मनिष्ठाः, विपरीताचारपरित्यक्ताः, धर्मनिष्ठाः जनाः एतान् यज्ञान् साधयन्ति। राजन्, मनुष्याः स्वर्गं, मोक्षं, वा यत् इच्छन्ति तं लोकम् आप्नुवन्ति; तं प्रियं स्थानम् गच्छन्ति। ब्रह्मणा सृष्टाः एते प्राणी, चतुर्वर्ण्ये प्रतिष्ठिताः, शुद्धाः, सदाचारिणः, दृढव्रताः। इच्छानुसारं वर्तनपराः, सर्वदुःखरहिताः, मनःशुद्धाः, हृदयशुद्धाः, धर्माचरणे निर्मलाः। ते मनःशुद्धाः, हृदयेन शुद्धे भगवति स्थिताः, शुद्धं ब्रह्मज्ञानं पश्यन्ति, येन तद् परमं पदम् आप्यते। ततः कालाख्यं तत्त्वं, विरिञ्चिरूपं, संसारपतने कारणं कथ्यते; यः संसारः अत्यन्तदुःखदः, अशुद्धः, अल्पार्थकः। तद् तत्त्वं, अधर्मबीजोत्थं, तमःलोभसम्भूतं, रजःप्रभृतिगुणोत्पादकं साधनं भवति। ततः स्वाभाविकानि सिद्धानि न बहुलं जायन्ते; अन्यानि अष्टसिद्ध्यादीनि, यथा संयमः, अपि प्रकटन्ते। यदा तानि सिद्धानि ह्रासं यान्ति, पापवृद्धिः भवति, तदा दुःखद्वन्द्वेन तानि प्राणी पीड्यन्ते। ततः ते प्राणी दुर्गाणि निर्मितवन्तः—गिरिदुर्ग, वनदुर्ग, जलदुर्ग, काननदुर्ग, नगराणि, ग्रामाणि च। ते नगरादिषु, यथायोग्यं, गृहाणि निर्मितवन्तः, शीतोष्णादिदुःखोपशमाय। एवं शीतादिदुःखनिवारणं कृत्वा, ते जीविकोपायान् विहितवन्तः, हस्तकौशलं च प्राप्तवन्तः। तत्र तण्डुलः, यवः, गोधूमः, प्रियङ्गुः, कद्रवः, चीनकः—अन्नधान्यानि उत्पन्नानि। माषः, मूषकः, मसूरः, निष्पावः, कुलथः, अड्हकः, चणकः, भङ्गः—सप्तदश स्मृताः। एते कृषिसम्बन्धिनः औषधयः, राजन्; यज्ञाय योग्याः चतुर्दश औषधयः। तण्डुलः, यवः, माषः, गोधूमः, प्रियङ्गुः, कुलथः—सप्त; अष्टमः कुलथः। श्यामाकः, नीवारः, वर्तुलः, गवेधुकः, वेणुयवः, मर्कटकः अपि स्मृताः। एते चतुर्दश, कृषिसम्बन्धिनः, अक्रिषिसम्बन्धिनः च, यज्ञसाधनाय श्रेष्ठाः। एते यज्ञेन सह प्राणिनां परमकारणम्; अतः, उभयविद्याज्ञः मुनयः यज्ञं कुर्वन्ति। प्रतिदिनं यज्ञकर्मणः, राजन्, फलाकाङ्क्षिणां जनानां हितम्। तेषां युगसृष्टानां, विप्र, स्थानानुसारं, गुणानुसारं सीमाः स्थापिताः। वर्णाश्रमाणां, धर्मधारणश्रेष्ठ, तेषां कर्माणि निर्धारितानि; धर्मानुसारं वर्णानां लोकाः अपि। ब्राह्मणानां प्रजापत्यः स्थानः, क्षत्रियाणां युद्धनिवृत्तानां इन्द्रः। वैश्यानां धर्मनिष्ठानां मरुतः, शूद्राणां सेवायुक्तानां गन्धर्वः। अष्टाशीतिसहस्राणां व्रतिनां, गुरुसंयुक्तानां च, तद् एव स्थानम्। सप्तर्षिणां स्थानं वनेवासिनां; प्रजापत्यः गार्हस्थ्यानां, ब्रह्माख्यः संन्यासिनां। योगिनां स्थानं अमृतं—ब्रह्मणः परमधाम; एकाकिनः, नित्ययुक्तः, ध्याननिष्ठयोगिनः। तेषां तत् परमं स्थानम्, यत् ऋषयः पश्यन्ति; चन्द्रसूर्यग्रहादयः तत्र गच्छन्ति। अद्यापि नारायणपरायणाः न पुनरावर्तन्ते; तामिस्रः, अन्धतामिस्रः, महारौरवः, रौरवः। तिक्ष्णपत्रवनं, कालसूत्रम्, अवीचिः—एते वेदत्यागिनां, यज्ञविघ्नकर्तृणां स्थानानि। स्वधर्मत्यागिनां स्थानम् इदं घोषितम्; तस्य ध्यानात् मानसपुत्राः उत्पन्नाः। एवं सृष्टिप्रवाहः, वर्णाश्रमधर्मः, यज्ञसाधनानि, लोकविभागः, प्रजापतेः सृष्ट्याः महिमा पुलस्त्येन भिष्माय श्रद्धया निवेदितः।